Ο κόσμος καίγεται αλλά οι αγορές τον χαβά τους!

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ κινείται δραστήρια για την κατάλυση της παγκόσμιας τάξης, την οποία δομεί και διαφυλάσσει η χώρα του επί οκτώ δεκαετίες, αλλά παρά ταύτα οι χρηματοοικονομικές αγορές αναρριχώνται συνεχώς σε νέα υψηλά επίπεδα, στις ΗΠΑ, στην Ανατολική Ασία, στην Νότιο Αμερική και στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης.

Το βίωμα ενός πρωτοφανούς χάους αναμφίβολα προκαλεί ερωτήματα ως προ το εάν και κατά πόσον οι επενδυτές κινούνται με συμπτώματα παράκρουσης και παροξυσμού, ή εάν (ίσως) η εικόνα των αγορών εξελίσσεται περισσότερο περίπλοκα.

Οι τρείς βασικές δυνάμεις

Αθέατες ίσως σε πολλούς, υπάρχουν τρείς κύριες δυνάμεις που πρόκειται να διαμορφώσουν σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα την διεθνή πολιτική σκηνή και τις παγκόσμιες αγορές. Η πρώτη πηγάζει από την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ), από την στιγμή που η επιταχυνόμενη ανάπτυξή της δεν υπόκειται σε πολιτικούς περιορισμούς, με συνέπεια να αποτελεί την κινητήρια δύναμη της εκπληκτικής ανόδου της αμερικανικής χρηματιστηριακής αγοράς.

Είτε για το καλύτερο, είτε για το χειρότερο, θα συνεχίσει να εξελίσσεται ανεξέλεγκτη, από την στιγμή μάλιστα που το τελευταίο προεδρικό διάταγμα του Λευκού Οίκου απαιτεί διακριτικά από τις εταιρείες Τεχνητής Νοημοσύνης να επιτρέπουν προαιρετικά την επίβλεψη των προϊόντων τους από την κυβέρνηση.

Η πλέον σημαντική τεχνολογική επανάσταση του νέου αιώνα που πρόκειται να δημιουργήσει άνευ προηγουμένου ευκαιρίες και πρωτοφανείς κινδύνους, έρχεται σε μία εποχή “γεωπολιτικής ύφεσης”, σε περίοδο που το υπάρχον παγκόσμιο σύστημα υποχωρεί για να αντικατασταθεί από κάποιο που ακόμα δεν διακρίνεται με σαφήνεια και παραμένει ακαθόριστο.

Ο εντεινόμενος κατακερματισμός των σχέσεων μεταξύ των κυβερνήσεων επιτρέπει στην Τεχνητή Νοημοσύνη να αναπτύσσεται χωρίς τον ουσιαστικό έλεγχο κάποιων στιβαρών αρμόδιων ρυθμιστικών αρχών. Οι εταιρείες που ευθύνονται για την εξέλιξή της ήδη συμπεριφέρονται δικαιωματικά ως κυρίαρχοι γεωπολιτικοί παίκτες, λόγω του ότι οι πρωτοποριακές καινοτομίες τους αποδεικνύονται απόλυτα αναγκαίες για την μελλοντική ασφάλεια και ευημερία.

Πρόκειται για τον νόμο της ζούγκλας που εφαρμόζεται σε έναν ανελέητο και απίστευτα παχυλά χρηματοδοτούμενο τεχνολογικό ανταγωνισμό, για να εξελιχθεί σε έναν σκληρό αγώνα δρόμου μεταξύ των ΗΠΑ και της Κίνας, αλλά και μεταξύ εταιρειών, όπως η OPEN AI, η ANTHROPIC και οι ανταγωνιστές τους, με τα κίνητρα για την ανάπτυξη να επικρατούν αναπόφευκτα με τα ανάλογα της επιφύλαξης.

Η παρακμή της παγκοσμιοποίησης

Η δεύτερη προκαλείται από την επίδραση στα χρηματιστήρια της ανάπτυξης της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ), αν και αντισταθμίζεται από έναν συνεχιζόμενο φόρο στην παγκοσμιοποίηση. Επί πέντε δεκαετίες, ο ισχυρότερος μοχλός της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης προέρχεται από την ισχυρότατη αμερικανική ώθηση για ανοικτές αγορές, για την επιτάχυνση των διασυνοριακών ροών ιδεών, πληροφοριών, ανθρώπων, αγαθών, υπηρεσιών και το κυριότερο, κεφαλαίων.

Όμως οι ΗΠΑ δεν αποτελούν πλέον την ατμομηχανή της παγκοσμιοποίησης, αλλά αντίθετα ηγούνται μίας κίνησης εμπλοκής πολιτικών συμφερόντων στο εμπόριο και στις χρηματοοικονομικές σχέσεις. Ο στόχος τους εστιάζεται σε περιορισμένου εύρους πολιτικά οφέλη, εξαναγκάζοντας και άλλες κυβερνήσεις να υιοθετήσουν τον προστατευτισμό, με την μορφή μίας μεθόδου προστασίας των βιομηχανιών και των εργατών τους. Ο Τραμπ εντείνει την ισχυροποίηση της συγκεκριμένης τάσης, αλλά δεν αποτελεί τον δημιουργό της, από την στιγμή που οι Δημοκρατικοί υπαναχωρούν στον τομέα των εμπορικών συμφωνιών, πριν ο νέος πρόεδρος προχωρήσει στην κλιμάκωσή.

Το αποτέλεσμα αποδεικνύεται πως συνιστά μία προφανέστατη μετατόπιση από τις κινήσεις χωρίς μηδενικό αποτέλεσμα στην παγκόσμια οικονομία στις ανάλογες μηδενικού αποτελέσματος, όπου τα οφέλη της μίας πλευράς ισούνται με τις ζημίες της άλλης. Μερικές χώρες εμφανίζονται απρόθυμες να εγκαταλείψουν την παγκοσμιοποίηση και ήδη παρατηρούνται συμφωνίες που αφορούν την ΕΕ, την Ινδία την ένωση Mercosur της Λατινικής Αμερικής, τον Καναδά, την Κίνα και άλλες, αλλά ο κανόνας παραμένει στον πολιτικά υποκινούμενο προστατευτισμό.

Ο πόλεμος στο Ιράν

Η τρίτη δύναμη πηγάζει από το γεγονός ότι ο κόσμος παράγει περισσότερους “παρεπόμενους κινδύνους”, απειλές εξαιρετικά επικίνδυνες που δεν διαφαίνεται προς το παρόν να εκδηλώνονται άμεσα, αλλά δεν κρίνονται απίθανες, όπως κατά το παρελθόν. Μία αναξιόπιστη υπερδύναμη εξαναγκάζει του συμμάχους της να προχωρούν σε αντιστάθμιση των αναγκών ασφαλείας, με πρόσθετες αμυντικές δαπάνες και σε οικονομικά στοιχήματα, όταν οι ανταγωνιστές ελέγχουν και δοκιμάζουν καταστάσεις για να διαπιστώσουν το τι καθίσταται πλέον δυνατό. Οι μεγαλύτερες τριβές μεταξύ των κυβερνήσεων αναδεικνύουν τα διεθνή προβλήματα σε περισσότερο δυσεπίλυτα, αλλά και απαιτούν δραστικά μεγαλύτερο κόστος για να υπάρξουν διέξοδοι.

Ένα πειστικό δείγμα αποτελεί ο πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν, όπου η απόφαση του Τραμπ να εμπλακεί πηγάζει, αφενός μεν από την υπερβολική του αυτοπεποίθηση, αλλά και αφετέρου από την κατάρρευση των σχέσεων με τους Ευρωπαίους συμμάχους. Η Ευρώπη δεν επηρεάζει ούτε στο ελάχιστο τις αποφάσεις του και επιπλέον δεν έχει καμία πληροφόρηση για τις συγκρούσεις, πριν από την εκδήλωσή τους, με το αποτέλεσμά τους να οδηγεί στην χειρότερη ανατροπή στο διεθνές εμπόριο από την εποχή της υγειονομικής κρίσης.

Ο πόλεμος δεν πυροδοτεί ακόμα μία παγκόσμια οικονομική ύφεση, αλλά οτιδήποτε και αν συμβεί για το μέλλον των Στενών του Ορμούζ και την ενδεχόμενη επάνοδό τους σε ομαλές συνθήκες διέλευσης, μετά τις διαπραγματεύσεις με το Ιράν και τους πρώτους συμβιβασμούς, ο κίνδυνος για μία πιθανή νέα έκρηξη των πολεμικών συγκρούσεων παραμένει υψηλός, με ακόμα χειρότερες διεθνείς συνέπειες.

Ευρύτερα αναδύεται μία δραστικά περισσότερο επικίνδυνη Μέση Ανατολή, με μεγαλύτερο χώρο δράσης για περισσότερους τυχοδιώκτες, ελαχιστοποιώντας τους περιορισμούς για αμερικανικές επεμβάσεις, είτε για κάποια τμήματα των Χούθις στην Υεμένη, ή τρομοκρατικές ομάδες, όπως ο ISIS και οι επίγονοί του, ή ακόμα και μοναχικούς λύκους που αξιοποιούν επικίνδυνες νέες καινοτόμες τεχνολογικές εφαρμογές.

Λοιποί κίνδυνοι για τις αγορές

Οπωσδήποτε υπάρχουν σε παγκόσμιο επίπεδο και άλλοι συνεπακόλουθοι “παρεπόμενοι κίνδυνοι” που πηγάζουν από γεωπολιτικές ανακατατάξεις. Ο πόλεμος των Ευρωπαίων και του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία, διαφαίνεται πως εξαναγκάζει τους Ευρωπαίους ηγέτες να αναζητούν διαπραγματευτή, όταν ο Λευκός Οίκος αποφασίζει να μην αναμειχθεί σε διαπραγμάτευση για μία λήξη των συγκρούσεων. Καμία από τις συγκεκριμένες επικίνδυνες εκτιμήσεις δεν προβάλλει άμεσα στον ορίζοντα, αλλά υπάρχουν περισσότερες πιθανότητες για να πραγματοποιηθούν, σε σχέση με όσες οι περισσότεροι παραδέχονται.

Οι επαπειλούμενοι κίνδυνοι ήδη διακρίνονται, με την απουσία διακυβέρνησης στην Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ) και σε άλλα νέα όπλα, να μετατρέπουν την οποιαδήποτε μελλοντική σύγκρουση σε λιγότερο προβλεπόμενη και περισσότερο επικίνδυνη. Η απουσία συντονισμού στον τομέα της παγκόσμιας υγείας, με την αμερικανική κυβέρνηση να εμφανίζεται απρόθυμη να ηγηθεί και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας να διαθέτει αισθητά λιγότερους πόρους, πολλαπλασιάζει τους κινδύνους επιδημιών και μειώνει τις δυνατότητες περιορισμού τους.

Σε αδρές γραμμές οι τεχνολογικές καινοτομίες που οδηγούν την άνοδο των τιμών στις αγορές, μάλλον θα συνεχίσουν να επιδρούν, συντηρώντας τις ανοδικές τάσεις, αλλά οι κίνδυνοι μεγάλης κλίμακας ανατροπών επίσης αυξάνονται. Η γενική κατάσταση τουλάχιστον σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα δυσχεραίνει απελπιστικά την διενέργεια των οποιωνδήποτε προβλέψεων και μάλιστα περισσότερο από κάθε άλλη φορά, μετά την είσοδο στον νέο αιώνα.