“Πέφτουν κεφάλια στην Τουρκία” για το σκάνδαλο των funds

Σημαντικές εξελίξεις στην Τουρκία μετά το σκάνδαλο των επενδυτικών funds και τις καταγγελίες για χειραγώγηση της χρηματιστηριακής αγοράς, καθώς παραιτήθηκαν δύο κορυφαία στελέχη των εποπτικών αρχών της χώρας. Ο Şahap Kavcıoğlu, επικεφαλής της BDDK ανακοίνωσε την παραίτησή του, ζητώντας από τον πρόεδρο Ερντογάν να τον απαλλάξει από τα καθήκοντά του. Στην ανακοίνωσή του επικαλέστηκε τις πρόσφατες καταγγελίες που αφορούν, τόσο την Αρχή όσο και το πρόσωπό του, υποστηρίζοντας ότι η αποχώρησή του αποσκοπεί στην προστασία του θεσμού από περαιτέρω ζημία.

Παράλληλα, αποχώρησε και ο επικεφαλής της SPK, η οποία έχει την ευθύνη εποπτείας της χρηματιστηριακής αγοράς. Ο Ερντογάν προβάλλει τις παραιτήσεις ως ένδειξη της αποφασιστικότητάς του να αποδώσει ευθύνες για το σκάνδαλο, επιχειρώντας να εμφανίσει την παρέμβασή του ως αφετηρία εξυγίανσης του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Η εξέλιξη έχει προκαλέσει θετικές αντιδράσεις σε κύκλους που παρακολουθούν την τουρκική οικονομία, με την προσδοκία ότι η κυβέρνηση θα προχωρήσει σε ουσιαστικές παρεμβάσεις. Ωστόσο, το ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσο οι παραιτήσεις συνιστούν πραγματική απόδοση ευθυνών ή περιορίζονται σε μια πολιτική διαχείριση της κρίσης.

Έρευνα χωρίς διαφάνεια 

Σύμφωνα με τον Τούρκο αναλυτή Σελίμ Κορού, η μέχρι τώρα εξέλιξη της υπόθεσης δημιουργεί ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο διεξάγεται η έρευνα. Όπως επισημαίνει, κανένα από τα υψηλόβαθμα πρόσωπα που έχουν βρεθεί μέχρι στιγμής στο επίκεντρο δεν απομακρύνθηκε έπειτα από την αποκάλυψη της εμπλοκής του μέσω ανεξάρτητης ποινικής έρευνας. Αντιθέτως, οι εξελίξεις ακολούθησαν τις αποκαλύψεις δημοσιογράφων και τις καταγγελίες βουλευτών της αντιπολίτευσης.

Παρά το γεγονός ότι η έρευνα αφορά συνολικά 433 υπόπτους, ο Κορού υποστηρίζει ότι δεν επεκτείνεται στα ανώτερα επίπεδα της εξουσίας και δεν χαρακτηρίζεται από διαφάνεια. Αναφέρει, επίσης, ότι τουλάχιστον πέντε προτάσεις της αντιπολίτευσης για τη διενέργεια κοινοβουλευτικής έρευνας έχουν απορριφθεί.

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει και στο γεγονός ότι τα στελέχη που παραιτούνται απευθύνουν στις ανακοινώσεις τους ευχαριστίες και εκφράσεις σεβασμού προς τον Ερντογάν, ζητώντας ουσιαστικά από τον ίδιο να τους απαλλάξει από τα καθήκοντά τους. Παραμένει, ωστόσο, ασαφές εάν θα αντιμετωπίσουν και ποινικές συνέπειες.

Το ιστορικό των σκανδάλων 

Ο Σελίμ Κορού εντάσσει την υπόθεση σε ένα ευρύτερο μοτίβο πολιτικής διαχείρισης σκανδάλων που, όπως υποστηρίζει, χαρακτηρίζει την Τουρκία κατά τη διάρκεια της 25ετούς κυβέρνησης του AKP (Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης). Ως χαρακτηριστικά παραδείγματα αναφέρει τις υποθέσεις της περιόδου 2008-2011 που συνδέθηκαν με το δίκτυο των Γκιουλενιστών, την υπόθεση διαφθοράς του 2013, τις καταγγελίες για τα συναλλαγματικά αποθέματα της Κεντρικής Τράπεζας το 2020, μετά την παραίτηση του Μπεράτ Αλμπαϊράκ, καθώς και τις αποκαλύψεις του Σεντάτ Πεκερ το 2022 για φερόμενο κύκλωμα δωροδοκίας γύρω από την SPK.

Κατά την εκτίμησή του, κοινό στοιχείο αυτών των υποθέσεων είναι η απουσία ανεξάρτητων μηχανισμών διερεύνησης και ουσιαστικής λογοδοσίας. Ο ίδιος υποστηρίζει ότι στο σημερινό τουρκικό πολιτικό σύστημα τα σκάνδαλα αντιμετωπίζονται πρωτίστως ως προσβολές προς τον ίδιο τον Ερντογάν και όχι ως παραβιάσεις της νομιμότητας και των θεσμικών κανόνων. Έτσι, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στο ποια πρόσωπα θα επιλέξει να τιμωρήσει ο πρόεδρος, αντί στο κατά πόσο θα αποκαλυφθούν πλήρως οι ευθύνες μέσω μιας ανεξάρτητης διαδικασίας.

Η υπόθεση Ahmet Şık και οι καταγγελίες για συγκάλυψη

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον βουλευτή της αντιπολίτευσης και πρώην δημοσιογράφο Ahmet Şık, ο οποίος επανήλθε στο X δημοσιεύοντας πληροφορίες που, σύμφωνα με τον ίδιο, προέρχονται από πηγές μέσα στο σύστημα. Ο Şık περιγράφει την υπόθεση όχι απλώς ως αποτυχία της χρηματιστηριακής αγοράς και των εποπτικών αρχών, αλλά ως ευρύτερη κρίση διακυβέρνησης.

Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς του, η SPK είχε εντοπίσει φαινόμενα χειραγώγησης της αγοράς, επέβαλε ένα περιορισμένο πρόστιμο και στη συνέχεια επέτρεψε να περάσει χρονικό διάστημα κατά το οποίο αποχώρησαν από την αγορά πρόσωπα με πολιτικές διασυνδέσεις, ενώ εισήλθαν μικροεπενδυτές.

Ο ίδιος υποστηρίζει ότι στη συνέχεια το υπουργείο Οικονομικών αναγκάστηκε να παρέμβει, προκειμένου να αποτρέψει την περαιτέρω διόγκωση των ζημιών, οι οποίες, σύμφωνα με την εκτίμησή του, κινδύνευαν να φτάσουν τα 100 δισ. δολάρια. Παράλληλα, αφήνει να εννοηθεί ότι υπήρξε παρέμβαση από υψηλότερα κλιμάκια εξουσίας, η οποία εμπόδισε τον υπουργό Οικονομικών Mehmet Şimşek να απομακρύνει τον επικεφαλής της SPK. Στις καταγγελίες του συμπεριλαμβάνει και τον υπουργό Δικαιοσύνης Akın Gürlek, ο οποίος αρνείται τις κατηγορίες και έχει κινηθεί νομικά εναντίον του.

Η υπόθεση έχει αποκτήσει και άλλες διαστάσεις. Σύμφωνα με όσα μεταφέρει ο Κορού, στενός φίλος του Şık συνελήφθη με κατηγορίες σχετικές με ναρκωτικά, ενώ η σύζυγός του, η οποία εργάζεται εδώ και 18 χρόνια στο Ίδρυμα Heinrich Böll στην Τουρκία, κλήθηκε να αντιμετωπίσει κατηγορίες κατασκοπείας, προτού αφεθεί ελεύθερη.

Ένα σκάνδαλο με ευρύτερες πολιτικές προεκτάσεις

Παρά τη σοβαρότητα της υπόθεσης, ο Κορού εκτιμά ότι το σκάνδαλο δεν πρόκειται να προκαλέσει από μόνο του μια μεγάλη πολιτική ανατροπή στην Τουρκία. Το εντάσσει σε μια περίοδο διαδοχικών κρίσεων, επισημαίνοντας ότι η κοινωνική δυσαρέσκεια δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε πολιτική κινητοποίηση.

Εκείνο που θεωρεί σημαντικότερο είναι όσα αποκαλύπτει η υπόθεση για τον τρόπο λειτουργίας του συστήματος εξουσίας. Κατά την ανάλυσή του, η συγκέντρωση των κρίσιμων αποφάσεων στο προεδρικό μέγαρο έχει περιορίσει τις δυνατότητες των θεσμών, καθιστώντας τους περισσότερο ευάλωτους σε παρεμβάσεις και εξωτερικές επιρροές.

Παράλληλα, έχει διαμορφωθεί ένα ευρύ δίκτυο γραφειοκρατών, πολιτικών και επιχειρηματιών που δηλώνουν πιστοί στον πρόεδρο Ερντογάν χωρίς όμως να έχουν απαραίτητα ως προτεραιότητα τη διασφάλιση της επιτυχίας του συστήματος. Σύμφωνα με τον ίδιο, η επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης εντείνει την ανάληψη υψηλών ρίσκων από αυτά τα δίκτυα, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για νέες κρίσεις.

Σε αυτό το πλαίσιο, εκτιμά ότι το προεδρικό μέγαρο έχει πλέον επιλέξει την απομάκρυνση ορισμένων προσώπων και την ανάδειξη νέων στελεχών, τα οποία θα κληθούν να διαχειριστούν τις συνέπειες των προηγούμενων επιλογών. Ωστόσο, θέτει ένα ευρύτερο ερώτημα: εάν η διαχείριση της κρίσης περιοριστεί στην αντικατάσταση προσώπων, χωρίς αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας των θεσμών, τότε παρόμοια φαινόμενα μπορεί να επαναληφθούν, όχι μόνο στον χρηματοπιστωτικό τομέα, αλλά σε κάθε τομέα όπου λαμβάνονται σύνθετες και υψηλού ρίσκου αποφάσεις.