Πώς έσκασε η “φούσκα” των επενδυτικών funds στην Τουρκία

Τα επενδυτικά κεφάλαια (funds) είχαν συγκεντρώσει ενεργητικό άνω των 20 ΔΙΣ. δολαρίων μέσα σε μόλις τρία χρόνια, καθώς σχεδόν μισό εκατομμύριο επενδυτές, μεταξύ των οποίων πολιτικοί, πρώην αξιωματούχοι και διασημότητες, αναζητούσαν υψηλές αποδόσεις για να αντισταθμίσουν την υποτίμηση της τουρκικής λίρας και τον υψηλό πληθωρισμό.

Η ανάπτυξη αυτή συνεχίστηκε ακόμη και μετά τις καταγγελίες των τουρκικών αρχών ότι ορισμένα κεφάλαια χρησιμοποιούνταν για χειραγώγηση της αγοράς. Η κρίση παρέσυρε τις μετοχές σε πτωτική αγορά με τον βασικό χρηματιστηριακό δείκτη να καταγράφει τον Σεπτέμβριο τον χειρότερο μήνα του από το 2008. Το Reuters παρουσιάζει τα βασικά στοιχεία της κρίσης και τις πιθανές εξελίξεις:

Πώς ξεκίνησε η έκρηξη των funds;

Η Τουρκία διατηρεί αυστηρή νομισματική πολιτική, με στόχο την αποκλιμάκωση του πληθωρισμού και την ενθάρρυνση της αποταμίευσης σε τουρκικές λίρες. Αυτό ενίσχυσε το ενδιαφέρον για επενδυτικά κεφάλαια που προσέφεραν αποδόσεις υψηλότερες από τον πληθωρισμό και τα επιτόκια των εγχώριων καταθέσεων. Ορισμένα από τα επενδυτικά κεφάλαια είχαν συγκεντρωμένες τοποθετήσεις σε μία μόνο μετοχή ή σε ένα συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο, ενώ άλλα διέθεταν μόλις λίγους επενδυτές.

Κάποια από αυτά τα κεφάλαια πραγματοποιούσαν συναλλαγές σε μετοχές μικρής κεφαλαιοποίησης που είχαν εισαχθεί πρόσφατα στο χρηματιστήριο. Η περιορισμένη ρευστότητα αυτών των μετοχών επέτρεπε στις τιμές να μεταβάλλονται απότομα, γεγονός που με τη σειρά του ενίσχυε τις ημερήσιες αποδόσεις των κεφαλαίων που τις διακρατούσαν.

Τον Νοέμβριο του 2025, Τούρκοι αξιωματούχοι προειδοποίησαν για χειραγώγηση της αγοράς μέσω επενδυτικών κεφαλαίων.
«Γνωρίζουμε ότι αυτές οι χειραγωγήσεις πραγματοποιούνται ιδιαίτερα μέσω ορισμένων κεφαλαίων», δήλωσε ο υπουργός Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ, προσθέτοντας ότι θα αντιμετωπιστούν τα κενά στο ρυθμιστικό πλαίσιο.

Ο Ομέρ Γκιουνούλ, τότε πρόεδρος του Συμβουλίου Κεφαλαιαγοράς της Τουρκίας (SPK), δήλωσε ότι οι ρυθμιστικές αρχές παρακολουθούσαν κεφάλαια που χρησιμοποιούνταν για την παράκαμψη των κανόνων και προειδοποίησε ότι οι διαχειριστές τους θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν κυρώσεις, μεταξύ των οποίων και η ανάκληση των αδειών τους.

Δύο εταιρείες διαχείρισης στο επίκεντρο της κρίσης

Δύο εταιρείες διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων, η Tera Portföy και η Pusula Portföy, βρίσκονται στο επίκεντρο της αναταραχής, καθώς είχαν επεκταθεί με ταχύτατους ρυθμούς πριν από την κρίση. Οι Tera και Pusula δεν απάντησαν στα αιτήματα του Reuters για σχολιασμό.

Σύμφωνα με στοιχεία του Συμβουλίου Κεφαλαιαγοράς, το συνολικό ενεργητικό του κλάδου διαχείρισης χαρτοφυλακίων στην Τουρκία αυξήθηκε στα 329 ΔΙΣ. δολάρια τον Αύγουστο του 2026, από 246 ΔΙΣ. δολάρια έναν χρόνο νωρίτερα. Το υπό διαχείριση ενεργητικό της Tera αυξήθηκε περισσότερο από δέκα φορές, στα 14,3 δισ. δολάρια, κατά την ίδια περίοδο, ενώ το ενεργητικό της Pusula αυξήθηκε κατά 13 φορές, στα 13,2 δισ. δολάρια, καθώς ολοένα περισσότεροι επενδυτές τοποθετούσαν τα χρήματά τους στις δύο εταιρείες.

Στα τέλη Αυγούστου, η Tera βρισκόταν στην έκτη θέση και η Pusula στην όγδοη μεταξύ των εταιρειών διαχείρισης χαρτοφυλακίων στην Τουρκία. Καθεμία κατείχε μερίδιο άνω του 4% του συνολικού υπό διαχείριση ενεργητικού, γεγονός που τις καθιστούσε τις μεγαλύτερες μη τραπεζικές εταιρείες του κλάδου.

Σωρευτική απόδοση 15.000%

Ορισμένα επενδυτικά κεφάλαια κατέγραψαν εντυπωσιακές αυξήσεις τόσο στο ενεργητικό τους όσο και στον αριθμό των επενδυτών τους. Το hedge fund (το επενδυτικό κεφάλαιο υψηλού κινδύνου) της Tera κατέγραψε απόδοση 747% σε όρους τουρκικής λίρας μεταξύ Ιανουαρίου και Ιουλίου 2025, όταν είχε λιγότερους από 200 επενδυτές. Αφού τον Ιούλιο έγινε διαθέσιμο σε ευρύτερη επενδυτική βάση, η σωρευτική του απόδοση εκτοξεύθηκε σε πάνω από 15.000% σε όρους τουρκικής λίρας έως τον Σεπτέμβριο.

Το TLY προσέλκυσε 102.616 επενδυτές και το ενεργητικό του αυξήθηκε στα 5 Δισ. δολάρια, καθιστώντας το το μεγαλύτερο από τα κεφάλαια που τέθηκαν υπό εκκαθάριση. Ακολούθησε το TP2, το αμοιβαίο κεφάλαιο χρηματαγοράς της Tera, με ενεργητικό 4,6 Δισ. δολαρίων και περίπου 167.000 επενδυτές. Το TP2 προσέφερε στους επενδυτές απόδοση 123% κατά την ίδια περίοδο, όταν ο πληθωρισμός ανερχόταν στο 60%.

Ποιοι έχουν εμπλακεί στην κρίση

Οι ρυθμιστικές αρχές έχουν διευρύνει την έρευνά τους για ύποπτη χειραγώγηση της αγοράς, τόσο στις μετοχές όσο και στα επενδυτικά κεφάλαια. Ο υπουργός Δικαιοσύνης Ακίν Γκιουρλέκ δήλωσε ότι ο αριθμός των υπόπτων είχε αυξηθεί στους 217, εκ των οποίων 56 είχαν προφυλακιστεί εν αναμονή της δίκης τους.

Η Φατμά Μπετούλ Σαγιάν Καγιά, αντιπρόεδρος του κυβερνώντος κόμματος AKP παραιτήθηκε από τις κομματικές της θέσεις, μετά από καταγγελία της αντιπολίτευσης ότι η ίδια και ο σύζυγός της είχαν αποκομίσει σημαντικά κέρδη από συναλλαγές στις μετοχές της Özata Denizcilik πριν από την εκδήλωση της αναταραχής. Οι συγκεκριμένες μετοχές αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης έρευνας για χειραγώγηση της αγοράς.

Μεταξύ εκείνων που έχουν προφυλακιστεί για το σκάνδαλο των funds περιλαμβάνονται ανώτερα στελέχη που συνδέονται με τις Tera και Pusula. Ο Ερκάν Κιλιμτζί, πρώην υποδιοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Τουρκίας, ο οποίος αργότερα έγινε στέλεχος της Tera, προφυλακίστηκε επίσης, σύμφωνα με το τηλεοπτικό δίκτυο NTV. Ο Κιλιμτζί είχε γράψει σε ανάρτησή του στο LinkedIn, πριν από την προφυλάκισή του, ότι ήταν ατυχές το γεγονός ότι το όνομά του ενεπλάκη στις καταγγελίες, λόγω της υψηλόβαθμης θέσης που κατείχε στην Tera για τρεις μήνες.

Σκάνδαλο funds: Τι θα ακολουθήσει

Ο βασικός δείκτης του Χρηματιστηρίου της Κωνσταντινούπολης έκλεισε την Πέμπτη με άνοδο 2,5%, καθώς τέθηκαν σε ισχύ εκτεταμένες αλλαγές στη σύνθεσή του, με την αφαίρεση μετοχών που εμπλέκονται στην κρίση. Σύμφωνα με το Reuters, το SPK ανακοίνωσε ότι η εκκαθάριση των κεφαλαίων θα διαρκέσει 6 μήνες. Οι επενδυτές σε ορισμένα κεφάλαια, με καθαρές επενδύσεις κάτω του 1 εκατ. τουρκικών λιρών (20.396 δολάρια), θα λάβουν πλήρη αποζημίωση. Όσοι έχουν επενδύσει 1 εκατ. τουρκικές λίρες ή περισσότερο θα λάβουν ενδιάμεση καταβολή ύψους 1 εκατ. λιρών.

Το Ταμείο Ασφάλισης Καταθέσεων Ταμιευτηρίου της Τουρκίας (TMSF) έχει ανοίξει λογαριασμούς για επενδυτές που επιδιώκουν να επιστρέψουν ποσά τα οποία οι αρχές χαρακτηρίζουν ως «υπερβολικά κέρδη» από την πώληση μεριδίων των κεφαλαίων. Οι αναλυτές της JPMorgan δήλωσαν ότι η αναταραχή στον κλάδο των επενδυτικών κεφαλαίων δημιουργεί «σημαντικούς καθοδικούς κινδύνους» για την πρόβλεψή τους σχετικά με την ανάπτυξη του τουρκικού ΑΕΠ το 2026, η οποία ανέρχεται στο 3%. Σύμφωνα πάντα με το Reuters, παραμένει ασαφές πόσο θα είναι το συνολικό ύψος των ζημιών για τους επενδυτές.

Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στις τιμές στις οποίες τα περιουσιακά στοιχεία των κεφαλαίων μπορούν να μετατραπούν σε μετρητά, καθώς πολλά κεφάλαια διαθέτουν μετοχές με περιορισμένη εμπορευσιμότητα, γεγονός που ενδέχεται να περιπλέξει τη διαδικασία.