Σκανδαλώδης μεθόδευση του Κυριάκου με τους ειδικούς λογαριασμούς

Τέσσερις μήνες μετά τον Νόμο 4622/2019 (ΦΕΚ Α’ 133/07.08.2019) με τίτλο “Επιτελικό Κράτος: οργάνωση, λειτουργία και διαφάνεια της Κυβέρνησης, των κυβερνητικών οργάνων και της κεντρικής δημόσιας διοίκησης”, ο νέος πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκη έθεσε σε εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου 2020 τον Νόμο 4590/2019 (ΦΕΚ Α’ 17 στις 7 Φεβρουαρίου 2019) που είχε ψηφίσει η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ με τίτλο “για την ενδυνάμωση του ΑΣΕΠ και την αναβάθμιση της Δημόσιας Διοίκησης” και στη συνέχεια με μιαν απίστευτη νομοθετική έκρηξη τα επόμενα χρόνια, έσπευσε και προώθησε την επανασύσταση σειράς οριστικώς καταργημένων από το 2008 “ειδικών λογαριασμών” με υπόλοιπο άνω των οκτώ δις. ευρώ.

Ιδιαίτερα, η νομοθετική αυτή έκρηξη εκδηλώθηκε από το 2021, όταν άρχισαν να εισρέουν τα πρώτα τεράστια ποσά από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF). Τότε χρησιμοποίησε την ίδια ακριβώς νομική αρχιτεκτονική του 2019, αλλά σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα καθώς με τους Νόμους 4817/2021 (ΦΕΚ Α’ 123/16.07.2021) και 4876/2021 (ΦΕΚ Α’ 251/23.12.2021), αυτή η μέθοδος του “ειδικού λογαριασμού στην Τράπεζα της Ελλάδος” αντιγράφηκε και επεκτάθηκε σε δεκάδες άλλους τομείς.

Και το εύλογο ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί, μολονότι μετά τη σαρωτική κατάργηση και ενσωμάτωση των περισσότερων ειδικών λογαριασμών στον Κρατικό Προϋπολογισμό με τον Νόμο 3697/2008 από την τότε κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας με πρωθυπουργό τον Κώστα Καραμανλή, δεν υπήρξε ένας ενιαίος νόμος που να έκανε συνολική επανασύσταση όλων των λογαριασμών, ο Κυριάκος έσπευσε και προέβη στην εκ νέου θεσμοθέτησή τους και μάλιστα αποσπασματικά και ανάλογα με τον τομέα και μέσα από διαφορετικά νομοθετήματα;

Η απάντηση μπορεί να αναζητηθεί στις διαπιστώσεις και τις συστάσεις των εκθέσεων του ελληνικού και Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου που αναδεικνύουν συγκεκριμένα και σοβαρά ζητήματα γύρω από την “επανασύσταση” των ιδικών λογαριασμών και μάλιστα με εξαιρέσεις από τον κανόνα της καθολικότητας και διαφάνειας του προϋπολογισμού.

Ιδιαίτερα μπορεί να αναζητηθεί η απάντηση και στη βασική κριτική τους ότι οι λογαριασμοί αυτοί άνοιξαν «χωρίς να υπάρχει καμία αιτιολογία σύστασής τους στις Αιτιολογικές Εκθέσεις των συστατικών τους νομικών διατάξεων» και ότι απλώς νομοθετήθηκε η δημιουργία τους και η μεταφορά δισεκατομμυρίων ευρώ σε αυτούς, χωρίς να εξηγείται επαρκώς στο Κοινοβούλιο και στους ελεγκτικούς θεσμούς ο ακριβής λόγος για τον οποίο τα χρήματα αυτά έπρεπε να βγουν εκτός του κρατικού προϋπολογισμού.

Η επανασύσταση των ειδικών λογαριασμών

Τα αίτια και οι αφορμές για τη επανασύσταση των ειδικών λογαριασμών, που είχαν απασχολήσει επί δεκαετίες το πολιτικό σύστημα, τη Βουλή και διεθνείς οργανισμούς, εντοπίζονται σε γεγονότα που τους συνόδευαν τη νομοθέτησή τους και, κυρίως, στην τεράστια συσσώρευση κεφαλαίων άνω των 8 δισ. ευρώ στην Τράπεζα της Ελλάδος κατά την τετραετία 2020–2024, με τις επιμέρους αιτιολογικές εκθέσεις μάλιστα να είναι ελλιπείς. Παραθέτω μερικά:

Πρώτον, το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF) και ΕΣΠΑ: Η εισροή δισεκατομμυρίων από την Ευρωπαϊκή Ένωση απετέλεσε πρόκληση (τη βαφτίσανε απαίτηση!) για την τήρηση διακριτών, “κλειδωμένων” ειδικών λογαριασμών για να μην συγχέονται τάχα με τα τρέχοντα έξοδα του κράτους.

Δεύτερον, οι Λογαριασμοί Αντιμετώπισης Κρίσεων: Οι αντίστοιχες επιδοτήσεις και επιχορηγήσεις για την αντιμετώπιση των προβλημάτων από την πανδημία (COVID-19), την ενεργειακή κρίση και τις μεγάλες φυσικές καταστροφές επέβαλαν τάχα τη διαχείρισή τους μέσω … τέτοιων ειδικών “αγωγών”.

Τρίτον, ο νόμος 4590/ 2019 του ΣΥΡΙΖΑ λειτούργησε ως το νομικό “παράθυρο” και ως οδηγός, πάνω στον οποίο στηρίχθηκε η μετέπειτα νομοθεσία για να χτίσει το παράλληλο σύστημα διαχείρισης των δισεκατομμυρίων της περιόδου της πανδημίας και του Ταμείου Ανάκαμψης, καθώς τον “κατ’ εξαίρεση” ειδικό λογαριασμό του, ο Μητσοτάκης τον έκανε… κανόνα με τον μηχανισμό με τον οποίο συνέτριψε τον κανόνα της καθολικότητας και διαφάνειας του προϋπολογισμού, όπως επιμόνως κατήγγειλε και καταγγέλλει (βλέπε πιο κάτω) το ελληνικό και το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο, με τη μετέπειτα νομοθεσία των ετών 2021-2024.

Συντριβή του Συντάγματος και του Δημοσιονομικού Δικαίου

Τα παράλληλο σύστημα διαχείρισης δισεκατομμυρίων έγινε με τα ακόλουθα συγκεκριμένα βήματα: -Το Άρθρο 79 του Ν. 4590/2019 νομοθέτησε μια πολύ συγκεκριμένη εξαίρεση: την επανασύσταση και ρύθμιση ειδικού λογαριασμού στην Τράπεζα της Ελλάδος για τις ανάγκες της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ) και τη διαχείριση των τελών διαδρομής και τερματικής περιοχής που αποδίδονται από τον EUROCONTROL. Αυτό έγινε με σκοπό το κράτος να απορροφήσει τάχα γρήγορα ευρωπαϊκά ή διεθνή κονδύλια χωρίς να «κολλάνε» στα γρανάζια του κλασικού κρατικού λογιστηρίου και να πάνε σε ένα , “κλειδωμένο” κουμπαρά εκτός προϋπολογισμού!

-Ο παραπάνω Νόμος του ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος, σημειωτέον, ετέθη σε εφαρμογή από τον Κυριάκο Μητσοτάκη από την 1η Ιανουαρίου 2020, οδήγησε αμέσως μετά στη νομοθετική “έκρηξη” του 2021, όταν διαπιστώθηκε εισροή των πρώτων τεράστιων ποσών από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), με τους Νόμους 4817/2021 και 4876/2021, όπως προαναφέρθηκε, με σκοπό τα χρήματα να μπαίνουν σε διαδοχικούς “υπο-λογαριασμούς” που ανοίγονταν ανά υπουργείο ή ανά μεγάλο έργο, κι όχι στον γενικό λογαριασμό του κράτους, κατά παράβαση των αρχών καθολικότητας και διαφάνειας!

-Ιδιαίτερα, με το άρθρο 157 του Ν. 4876/2021, τροποποιήθηκε το προγενέστερο νομικό πλαίσιο (Ν. 4839/2021) και θεσπίστηκε με σαφήνεια η σύσταση ειδικού λογαριασμού με την ονομασία “Ταμείο Ενεργειακής Μετάβασης”, με διαχειριστή την εταιρεία Διαχείριση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και Εγγυήσεων Προέλευσης (Δ.Α.Π.Ε.Ε.Π. Α.Ε.) και με σκοπό τη χρηματοδότηση και χορήγηση επιδοτήσεων στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου για την προστασία των καταναλωτών από την ενεργειακή κρίση, που έχει προκαλέσει συζητήσεις στη Βουλή και καταγγελίες από το Ελληνικό και Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (βλέπε διαπιστώσεις και συστάσεις καταπέλτης)

-Παράλληλα, το άρθρο 78 του Ν. 4876/2021 αποτελεί τη νομική βάση για τη σύσταση ειδικών δεσμευμένων λογαριασμών στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων με κοινές υπουργικές αποφάσεις και με σκοπό τη χρηματοδότηση, τη ροή των κονδυλίων και την υλοποίηση συγκεκριμένων εμβληματικών έργων και παρεμβάσεων που είναι ενταγμένα στο Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (π.χ. αστικές αναπλάσεις, περιβαλλοντικά έργα, στρατηγικές επενδύσεις).

Άγνωστο πού και σε ποιους διατέθηκαν τα κονδύλια

Τώρα, αν με ρωτήσετε πόσα κονδύλια, πού και σε ποιους διατέθηκαν δεν το μάθετε ποτέ, αφού, όπως επισημαίνει το Ελεγκτικό Συνέδριο και προκύπτει και από τη σχετική Αιτιολογική Έκθεση του παραπάνω Νόμου το 2008 στη Βουλή, τα κονδύλια αυτά είναι κρυφά, δηλαδή δεν ελέγχονται από θεσμοθετημένα όργανα της Πολιτείας!

Μόνο από την περιγραφή της διαδρομής της εισροής των ευρωπαϊκών πόρων και τις διαπιστώσεις και συστάσεις του Ελληνικού και του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου θα διαπιστώσετε ότι αυτοί λειτούργησαν ως καταλύτες καθώς η κυβέρνηση Μητσοτάκη αξιοποιώντας το “μοντέλο” του κατ’ εξαίρεσιν ειδικού λογαριασμού για την Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας του Νόμου 4590/2019 του ΣΥΡΙΖΑ το γιγάντωσε το 2021 με τη δημιουργία ενός παράλληλου χρηματοδοτικού συστήματος. Η “αρχιτεκτονική” της διαδρομής, σχετικά, για παράδειγμα, με το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας έχει ως εξής:

–Οι πόροι δεν εισρέουν στον λογαριασμό του κρατικού προϋπολογισμού από τον οποίο πληρώνονται, για παράδειγμα, οι μισθοί και οι συντάξεις, αλλά, αντιθέτως, και κατά παράβαση συνταγματικής επιταγής και αρχών καθολικότητας, διαφάνειας και λογοδοσίας, όπως καταγγέλλει συνεχώς το Ελεγκτικό Συνέδριο, σε κεντρικούς “κουμπαράδες” (το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών διατηρεί συγκεκριμένους Κεντρικούς Λογαριασμούς στην Τράπεζα της Ελλάδος)

-Αυτοί οι κεντρικοί λογαριασμοί στη συνέχεια “σπάνε” σε δεκάδες ειδικούς υπό-λογαριασμούς ανά υπουργείο, φορέα ή μεγάλο έργο. Έτσι, οι δαπάνες για τα έργα αυτά, κατά παράκαμψη, δεν υπόκεινται στον εκ των προτέρων (προληπτικό) έλεγχο του Ελεγκτικού Συνεδρίου κι άλλων υπηρεσιών δημοσιονομικού ελέγχου, αλλά εκτελούνται άμεσα για να μην χαθούν τάχα οι αυστηρές ευρωπαϊκές προθεσμίες απορρόφησης. Έτσι, Τα χρήματα πηγαίνουν απευθείας στους τελικούς δικαιούχους που υλοποιούν το έργο, χωρίς ενδιάμεσους. Αυτοί είναι:

• Ιδιωτικές εταιρείες – ανάδοχοι, όπως κατασκευαστικές εταιρείες, πάροχοι τεχνολογίας, μελετητές ή προμηθευτές εξοπλισμού που έχουν κερδίσει τον σχετικό δημόσιο διαγωνισμό για το έργο.
• Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Δήμοι και Περιφέρειες) για την κάλυψη άμεσων δαπανών που αφορούν τοπικά έργα (π.χ. ενεργειακή αναβάθμιση σχολείων, δημιουργία ποδηλατοδρόμων).
• Δημόσιοι φορείς και οργανισμοί, που έχουν αναλάβει τη διαχείριση συγκεκριμένων εμβληματικών προγραμμάτων (π.χ. ψηφιοποίηση αρχείων κλπ).
• Κόλαφος: Οι ειδικοί λογαριασμοί είναι … αναγκαίοι λόγω γραφειοκρατίας και αναποτελεσματικής Δημόσιας Διοίκησης!

Από την παραπάνω περιγραφή προκύπτει ότι στον βωμό της τάχα της ταχείας απορρόφησης των ευρωπαϊκών (μία αφορμή που είναι κόλαφος για το κράτος δικαίου και, κυρίως, το «επιτελικό κράτος» του Μητσοτάκη, καθώς παραδέχεται ότι η γραφειοκρατία και, γενικώς, η αναποτελεσματικότητα της ελληνικής δημόσιας διοίκησης και διαχείρισης που είναι βούκινο διεθνώς με βάση τους αντίστοιχους δείκτες, θα καθυστερούσαν την απορρόφηση και τις πληρωμές έργων) θυσιάζεται η διαφάνεια, η καθολικότητα, η ειλικρίνεια, το Σύνταγμα…

Όπως, λοιπόν, επισημαίνει το Ελεγκτικό Συνέδριο, το ανώτατο δημοσιονομικό δικαστήριο, πόροι άνω των 8 δις. ευρώ διαχειρίζονται “εκτός” του προϋπολογισμού, με αποτέλεσμα να περιορίζεται η δυνατότητα των πολιτών και των ελεγκτών να γνωρίζουν ανά πάσα στιγμή ποιος πήρε τα χρήματα, γιατί τα πήρε και αν υπήρξε σπατάλη. Δηλαδή, η έλλειψη τεκμηρίωσης στις αιτιολογικές εκθέσεις των νόμων του 2021 στερεί από το Κοινοβούλιο τον θεσμικό του ρόλο.

Ελεγκτικό Συνέδριο

Η τήρηση ειδικών λογαριασμών συνιστά παρέκκλιση από βασικές συνταγματικές και δημοσιονομικές αρχές επί του Απολογισμού και Ισολογισμού του Κράτους του 2023 και του 2024, από το 2020 έως το 2024 συστάθηκαν νέοι Ειδικοί Λογαριασμοί. Από τις εκθέσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου επί του Απολογισμού και Ισολογισμού του Κράτους του 2023 και του 2024 παραθέτω μόνο μερικά απίστευτα για κράτος δικαίου σημεία:

1.Η τήρηση ειδικών λογαριασμών συνιστά παρέκκλιση από βασικές συνταγματικές και δημοσιονομικές αρχές που υπαγορεύουν το ενιαίο της διαχείρισης και λογοδοσίας αναφορικά με τα έσοδα και έξοδα του κράτους, η οποία διασπά την ενότητα της διαχείρισης και προκαλεί σύγχυση ως προς τα πραγματικά οικονομικά μεγέθη του προϋπολογισμού.

2. Για τον λόγο αυτό με διαδοχικές νομοθετικές παρεμβάσεις (Ν. 2362/1995, Ν. 2771/1999, Ν. 3697/2008 κλπ) θεσπίστηκε η κατάργηση ή/και ο εξορθολογισμός της λειτουργίας τους, κατά παράβαση της διάταξης του άρθρου 79 παρ. 2 του Συντάγματος, σύμφωνα με την οποία όλα τα έσοδα και έξοδα του Κράτους πρέπει να αναγράφονται στον ετήσιο Προϋπολογισμό.

3. Με το άρθρο 5 του Ν. 3697/2008, προβλέφθηκε ρητώς η απαγόρευση σύστασης εφεξής νέων ειδικών λογαριασμών, τόσο στο Δημόσιο, όσο και τον ευρύτερο δημόσιο τομέα και στα ΝΠΔΔ!

4.Για το 2023 το Ελεγκτικό Συνέδριο επεξεργάστηκε στοιχεία από 19 υπουργεία, πέντε Ανεξάρτητες Αρχές, την Προεδρία της Δημοκρατίας, την Προεδρία της Κυβέρνησης, τη Βουλή των Ελλήνων, το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους και την Τράπεζα της Ελλάδος και κατέγραψε τα ακόλουθα: Στην Κεντρική Διοίκηση τηρούνται συνολικά 14 (χωρίς την προσμέτρηση των ενδιάμεσων λογαριασμών) ειδικοί λογαριασμοί, οι οποίοι λειτουργούν εκτός Τακτικού Προϋπολογισμού του Κράτους.