Στάσιμη οικονομία αφήνει ο Μητσοτάκης

Αιτία για αυτή την στασιμότητα το μείζον διαρθρωτικό πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας, που είναι το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, το οποίο προβλέπεται να διευρυνθεί από 5,8% του ΑΕΠ το 2025 σε 7% το 2026. Επιπλέον, επισημαίνεται ότι ενώ το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ μειώνεται, το ονομαστικό αυξάνεται.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος το έλλειμμα την περίοδο Ιανουαρίου–Αυγούστου 2026 εκτινάχθηκε στα 8,9 δισ. ευρώ αυξημένο κατά περίπου 2,4 δισ. ευρώ σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα του 2025. Η επιδείνωση καταγράφηκε παρά τη βελτίωση του συνολικού ισοζυγίου αγαθών και υπηρεσιών, καθώς καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισε η αρνητική μεταβολή στο ισοζύγιο δευτερογενών εισοδημάτων (εισπράξεις από ΕΕ, τακτικές πληρωμές και τη χρηματική εισφορά της χώρας προς τον κοινοτικό προϋπολογισμό κ.ά.).

Σε κάθε περίπτωση το ισοζύγιο καταγράφει την παραγωγική αδυναμία της χώρας και την εξάρτησή της από εισαγωγές που πρέπει να χρηματοδοτεί με δανεισμό. Η S&P προβλέπει στασιμότητα στο 2% και στο ρυθμό ανάπτυξης, πρωτογενές πλεόνασμα στο 3,8% του ΑΕΠ έναντι στόχου της κυβέρνησης για 2,8% και πληθωρισμό στο 3,8% φέτος.

Δεν αισιοδοξεί το ΔΝΤ: Θεωρεί ότι η ανάπτυξη πρέπει να επιταχυνθεί για να περιοριστεί η διαφορά στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας που αναμένεται να φτάσει στο 55% της ΕΕ. Η έκθεση World Economic Outlook του ΔΝΤ είναι πιο απαισιόδοξη, καθώς προβλέπει ρυθμό ανάπτυξης 1,8% για φέτος και το 2027, έναντι της πρόβλεψης του προσχεδίου του προϋπολογισμού που βλέπει ανάπτυξη 2% φέτος και 2,3% το 2027. Σημειωτέον ότι, το ΙΟΒΕ στην τελευταία τριμηνιαία έκθεσή του συμφωνεί με το ΔΝΤ και προβλέπει επίσης ανάπτυξη μόλις στο 1,8% του ΑΕΠ. Τον πληθωρισμό το ΔΝΤ τον υπολογίζει στο 4,2% για φέτος, έναντι 3,8% της κυβέρνησης.

Τα δημοσιονομικά απόκρυφα

Στο δημοσιονομικό μέτωπο, σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους ο κρατικός προϋπολογισμός την περίοδο Ιανουαρίου-Σεπτεμβρίου 2026 εμφάνισε πρωτογενές πλεόνασμα ύψους 7,589 δισ. ευρώ, υπερβαίνοντας σημαντικά τον αρχικό στόχο για 5,129 δισ. ευρώ, έναντι πλεονάσματος 9,449 δισ. ευρώ το αντίστοιχο διάστημα του 2025.

Όμως, υπάρχει μια δυστοκία στην έκδοση των Μηνιαίων Δελτίων Γενικής Κυβέρνησης. Ακόμη δεν έχουν δημοσιοποιηθεί τα Δελτία Ιανουαρίου και Φεβρουαρίου 2026. Το Μηνιαίο Δελτίο Μαρτίου εκδόθηκε μετά από δύο αναβολές στις 22 Μαΐου. Κανένα από τα Δελτία των επόμενων μηνών δεν εκδόθηκε την προβλεπόμενη από το Ημερολόγιο Δημοσιεύσεων του υπουργείου Οικονομικών ημερομηνία. Τι μπορεί να κρύβεται πίσω από όλα αυτά;

Σε πάμπολλα άρθρα μας εδώ και δύο χρόνια επισημαίνουμε το υψηλό μέγεθος του εσωτερικού φθηνού βραχυπρόθεσμου δανεισμού (repos) της κυβέρνησης από τους κρατικούς φορείς, ο οποίος ανήλθε στα 62,85 δισ. ευρώ το 2025 και τώρα είναι κοντά στα 60. Τα εν λόγω repos δεν συνυπολογίζονται στο χρέος με βάση τους κοινοτικούς κανονισμούς. Έτσι, η κυβέρνηση δανείζεται από τους κρατικούς φορείς και προεξοφλεί μνημονιακά δάνεια.

Σε πρόσφατη ανάλυσή του ο οικονομολόγος Κώστας Μελάς τόνιζε ότι «μέσα σε 5 χρόνια, το κράτος “τράβηξε” επιπλέον 25,9 δισ. ευρώ από τα διαθέσιμα των φορέων (ασφαλιστικά ταμεία, δήμους, νοσοκομεία), αυξάνοντας το stock κατά σχεδόν 70%» και επισημαίνει ότι «το μεγαλύτερο μέρος του εσωτερικού δανεισμού από τα ασφαλιστικά ταμεία και τους δήμους παραμένει μόνιμα “απορροφημένο” από το κράτος».

Κι εδώ προκύπτει ένα εύλογο ερώτημα: Πόσα χάνουν οι φορείς της Γενικής Κυβέρνησης (ΕΦΚΑ, νοσοκομεία, ΟΤΑ, πανεπιστήμια κ.λπ.) από το γεγονός ότι η κυβέρνηση τους υφαρπάζει τα διαθέσιμά τους με χαμηλό βραχυχρόνιο επιτόκιο, αντί να τα επενδύουν σε μεσομακροχρόνιους τίτλους με σαφώς υψηλότερο επιτόκιο (1-2%);

Επιπλέον προκύπτει ένα δεύτερο ερώτημα: Πότε θα εξοφλήσει το κράτος το 1,7 δισ. ευρώ που χρωστούσε το 2025 στα νοσοκομεία; Δεν υπάρχει αμφιβολία πως η επόμενη κυβέρνηση θα χρειαστεί γερό στομάχι για να επιλύσει τα δημοσιονομικά απόκρυφα της περιόδου Μητσοτάκη. Ο κίνδυνος ταμειακού αδιεξόδου είναι υπαρκτός, ενώ η αναχρηματοδότηση βραχυπρόθεσμων κρατικών δανείων ταμειακής διευκόλυνσης (repos) σημαίνει δημοσιονομική ισορροπία στην κόψη του ξυραφιού.

Σύμφωνα με τον Πολυετή Δημοσιονομικό Προγραμματισμό για την περίοδο 2026–2029 (Ν. 5217/2025), που ψηφίστηκε το Νοέμβρη του 2025 και ο οποίος εναρμονίστηκε με το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο και τις επικαιροποιημένες οροφές δαπανών, επιβλήθηκε στενός έλεγχος και περιορισμός των πρωτογενών δαπανών των υπουργείων και το πρωτογενές αποτέλεσμα καθορίστηκε στο 2,8% του ΑΕΠ για το 2026 και σταθεροποιείται στο 2,7% για τα έτη 2027-2029 (Πίνακας 3 στον επισυναπτόμενο σύνδεσμο, σελ. 11).

Η S&P αξιολογεί θετικά τη διατήρηση υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων, καθώς αυτά (υποτίθεται ότι) συμβάλλουν στη μείωση του δημόσιου χρέους, το οποίο εκτιμά ότι υποχωρεί από το 146,1% του ΑΕΠ το 2025 στο 135,4% το 2026 και περαιτέρω τα επόμενα χρόνια. Όμως, επισημαίνει ότι η δημοσιονομική εξυγίανση χρειάζεται να συμβαδίζει με επαρκή ανάπτυξη, ώστε να ενισχύονται ταυτόχρονα τα δημόσια οικονομικά και η πραγματική σύγκλιση.

Τι μπορεί να κάνει η επόμενη κυβέρνηση

Σύμφωνα με την κυβέρνηση στόχος για το 2027 είναι η μείωση του χρέους στο 128,5% του ΑΕΠ και η εξόφληση των δανείων του πρώτου μνημονίου ακόμη και έως το 2029, οπότε και θα πέσει στο 119% του ΑΕΠ. Ο ΟΔΔΗΧ προγραμματίζει για το 2027 την πρόωρη εξόφληση δανείων ύψους 5,1 δις. ευρώ χωρίς να αποκλείεται διπλασιασμός του συγκεκριμένου ποσού, αν οι συνθήκες το επιτρέψουν.

Πάντως, η νέα κυβέρνηση που θα προκύψει από τις εκλογές του 2027 έχει δύο θεσμικές δυνατότητες σε σχέση με τον Πολυετή Δημοσιονομικό Προγραμματισμό 2026 – 2029:

1. Να τον τροποποιήσει αλλάζοντας τις πολιτικές προτεραιότητες εντός του ΠΔΠ που σημαίνει ότι μπορεί να ακυρώσει ή να τροποποιήσει μέτρα και παρεμβάσεις που δεν θα έχουν ακόμη υλοποιηθεί. Να μεταφέρει κονδύλια από ένα τομέα σε άλλο και να νομοθετήσει νέα μέτρα υπό τον όρο ότι θα είναι δημοσιονομικά ουδέτερα ή ισοδύναμα με άλλα που θα περικοπούν.
2. Υπάρχει ακόμη η δυνατότητα -σε συνεννόηση με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή-, η νέα κυβέρνηση να παρουσιάσει ένα νέο 4ετές οικονομικό πλάνο. Επίσης, στην περίπτωση μεγάλων φυσικών καταστροφών ή μιας μεγάλης οικονομικής κρίσης που αλλάζουν τα δεδομένα και καθιστούν το πρόγραμμα αδύνατο, τότε μπορεί να κατατεθεί νέο σχέδιο.

Σε κάθε περίπτωση επειδή η δημοσιονομική διαχείριση της κυβέρνησης Μητσοτάκη εμπεριέχει πολλές γκρίζες ζώνες, η επόμενη κυβέρνηση οφείλει να εξαντλήσει τον δημοσιονομικό έλεγχο έτσι ώστε να ξέρει πού στέκεται.