Στην οικονομική πρέσα η μεσαία τάξη στην Τουρκία

Όταν τελικά απέκτησε το έγγραφο μια δεκαετία αργότερα, οι ελπίδες της για ταξίδια είχαν πλέον διαψευστεί από την κρίση του κόστους ζωής στην Τουρκία. Παρά την επαγγελματική της ανέλιξη σε ανώτερη θέση στον Δήμο Κωνσταντινούπολης και τη δεύτερη εργασία της ως επιμελήτρια βιβλίων, οι αποδοχές της δεν κατάφεραν να συμβαδίσουν με τα υψηλά ποσοστά πληθωρισμού της χώρας. Αυτό άρχισε να περιορίζει τη δυνατότητά της ακόμη και να βγαίνει έξω.

«Η ζωή μοιάζει σήμερα σαν να περπατάς σε τεντωμένο σκοινί», λέει η 45χρονη καθηγήτρια, ζητώντας να παραμείνει ανώνυμη λόγω της θέσης της στο Δημόσιο. Πρόσθεσε ότι οι οικονομικοί αυτοί περιορισμοί έχουν σταδιακά επηρεάσει μεγάλο μέρος της κοινωνικής της ζωής και την έχουν κάνει να φοβάται όλο και περισσότερο ότι δεν θα μπορούσε να αντέξει οικονομικά μια θεραπεία σε περίπτωση σοβαρής ασθένειας. «Αν αρρώσταινα σοβαρά, δεν έχω τον προϋπολογισμό ή τις αποταμιεύσεις για να καλύψω την απαραίτητη περίθαλψη», είπε.

Η ίδια συγκαταλέγεται στους πολλούς μεσαίας τάξης-εισοδήματος πολίτες που διαθέτουν πανεπιστημιακά πτυχία και σταθερές θέσεις εργασίας στην Τουρκία, αλλά των οποίων η αγοραστική δύναμη έχει συρρικνωθεί σε ανησυχητικό βαθμό λόγω της εκτίναξης του κόστους ζωής και των μισθών που δεν επαρκούν. Η τάση δεν δείχνει σημάδια ουσιαστικής επιβράδυνσης, παρά την πρόσφατη αποκλιμάκωση του επίσημου πληθωρισμού από τα υπερπληθωριστικά επίπεδα των προηγούμενων ετών.

Οι κατώτατοι μισθοί

Τον Ιανουάριο του 2026 ανακοινώθηκε η πολυαναμενόμενη ετήσια αύξηση του κατώτατου μισθού κατά 27%, ανεβάζοντας τον μηνιαίο μισθό στις 28.075 λίρες. Ήταν η πρώτη φορά που ο κατώτατος μισθός βρέθηκε κάτω από το λεγόμενο όριο πείνας, το οποίο ορίζεται περίπου στις 30.000 λίρες – το ελάχιστο εισόδημα που απαιτείται για την κάλυψη βασικών διατροφικών αναγκών μιας τετραμελούς οικογένειας, σύμφωνα με τους υπολογισμούς της τουρκικής συνδικαλιστικής συνομοσπονδίας TÜRK-İŞ. «Το ποσό αυτό δεν επαρκεί για τους εργαζόμενους με κατώτατο μισθό, για την κοινωνία και για εμάς», δήλωσε ο πρόεδρος της TÜRK-İŞ, Εργκούν Αταλάι. «Το ποσό δεν καλύπτει τρόφιμα, ενοίκιο, εκπαίδευση ή μεταφορές».

Τα περισσότερα βασικά έξοδα αυξήθηκαν με ταχείς ρυθμούς, από περίπου 30% έως σχεδόν 50% την ίδια περίοδο, σύμφωνα με πρόσφατα δημοσιευμένα επίσημα στοιχεία. Ορισμένοι ειδικοί εκτιμούν ότι τα πραγματικά ποσοστά είναι ακόμη υψηλότερα. Πέρα από τους περίπου εννέα εκατομμύρια εργαζόμενους που λαμβάνουν τον κατώτατο μισθό, αυτός λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για το σύνολο της αγοράς, καθώς πολλοί κλάδοι προσαρμόζουν τους μισθούς τους σε αυτόν ή περιορίζονται σε ακόμη μικρότερες αυξήσεις.

Οι δημόσιοι υπάλληλοι, αν και λαμβάνουν αναπροσαρμογές δύο φορές τον χρόνο, είδαν την πιο πρόσφατη αύξησή τους να ανέρχεται περίπου στο 18,6% τον Ιανουάριο του 2026. Ως αποτέλεσμα, οι μισθοί πολλών εκπαιδευτικών, νοσηλευτών και αστυνομικών υπολείπονται πλέον κατά περίπου 20.000 λίρες του λεγόμενου “ορίου φτώχειας” – δηλαδή του ελάχιστου οικογενειακού εισοδήματος που απαιτείται για αξιοπρεπή διαβίωση, το οποίο, σύμφωνα με την TÜRK-İŞ, διαμορφώνεται λίγο πάνω από τις 100.000 λίρες.

«Παρά το γεγονός ότι ο πληθωρισμός φαίνεται να μειώνεται, οι τιμές παραμένουν πολύ υψηλές και οι μισθοί δεν ανταποκρίνονται. Έτσι, η κρίση βαθαίνει», δήλωσε ο οικονομολόγος και διευθυντής του Research Istanbul, Τζαν Σελτσούκι. Πρόσθεσε ότι όσο ο πληθωρισμός επιμένει καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, το χάσμα μεταξύ εισοδήματος και κόστους θα διευρύνεται, αφήνοντας στα τουρκικά νοικοκυριά όλο και μικρότερο μέρος του προϋπολογισμού τους για τρόφιμα. «Εδώ και σχεδόν τρία με τέσσερα χρόνια, τα τουρκικά νοικοκυριά χάνουν συνεχώς αγοραστική δύναμη», είπε. «Αντί να μειώνουν τις εξόδους για φαγητό, οι άνθρωποι μειώνουν πλέον την ποσότητα που καταναλώνουν».

Σταθεροποίηση με τίμημα

Ένας από τους βασικούς λόγους των περιορισμένων μισθολογικών αυξήσεων είναι η αλλαγή οικονομικής πολιτικής μετά τις εκλογικές νίκες του 2023 του κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP). Ύστερα από χρόνια ανορθόδοξων πολιτικών με επίκεντρο τα χαμηλά επιτόκια που τροφοδότησαν τον εκρηκτικό πληθωρισμό, οι τρέχουσες μεταρρυθμίσεις του υπουργού Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ εφαρμόζουν αυστηρή νομισματική πολιτική και δημοσιονομική πειθαρχία. Τα μέτρα αυτά φαίνεται να αποδίδουν, καθώς ο πληθωρισμός μειώθηκε τον περασμένο μήνα στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2021, ενώ και ο πληθωρισμός στα ενοίκια υποχώρησε στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 34 μηνών.

Τα συνολικά αποθεματικά της Κεντρικής Τράπεζας της Τουρκίας έχουν επίσης διπλασιαστεί από την εφαρμογή του προγράμματος Σιμσέκ. Πρόσφατες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι πολλοί ψηφοφόροι, ακόμη και όσοι πρόσκεινται στο AKP, αξιολογούν αρνητικά τη διαχείριση της οικονομίας, με μεγάλες πλειοψηφίες σε όλο το πολιτικό φάσμα να δηλώνουν ότι περίμεναν υψηλότερη αύξηση του κατώτατου μισθού.

Η διανομή χρημάτων σε προεκλογικές περιόδους, ωστόσο, δεν είναι βιώσιμη λύση μακροπρόθεσμα, σύμφωνα με τον Σελτσούκι. «Η Τουρκία χρειάζεται διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, που περιλαμβάνουν τη διόρθωση των εφοδιαστικών αλυσίδων τροφίμων, την αναδιοργάνωση της γεωργίας και τη μεταρρύθμιση του φορολογικού συστήματος ώστε να διασφαλιστεί η αποτελεσματική κατανομή των πόρων», είπε.

Ζώντας με πλαστικό χρήμα

Το βάρος της μείωσης της αγοραστικής δύναμης πλήττει ακόμη περισσότερο τις νεότερες γενιές. Ένα αυξανόμενο ποσοστό νέων φαίνεται να έχει αποσυνδεθεί από κάθε οικονομική δραστηριότητα, καθώς εκτιμάται ότι ένας στους τέσσερις δεν βρίσκεται ούτε στην εκπαίδευση ούτε στην εργασία ούτε σε κατάρτιση. Όσοι σπουδάζουν έχουν δει την αξία των υποτροφιών τους να συρρικνώνεται τα τελευταία χρόνια, αναγκάζοντας πολλούς να αναζητούν επιπλέον εργασία.

Οι απόφοιτοι που εισέρχονται στην αγορά εργασίας δηλώνουν ότι η αγοραστική τους δύναμη έχει βελτιωθεί ελάχιστα, αν όχι καθόλου, σε σύγκριση με τα φοιτητικά τους χρόνια. «Ζούσα πολύ άνετα με τις υποτροφίες μου. Μπορούσα να τρώω έξω τρεις φορές την ημέρα», δήλωσε 29χρονη δικηγόρος. «Τώρα όμως είμαι επαγγελματίας, απόφοιτος καλού πανεπιστημίου, και παρ’ όλα αυτά αντιμετωπίζω πολύ περισσότερα οικονομικά προβλήματα».

Η Τουρκία έχει γίνει μία από τις μεγαλύτερες αγορές πιστωτικών καρτών στην Ευρώπη, με περίπου 142 εκατομμύρια κάρτες — δηλαδή περίπου 1,6 ανά άτομο. Σύμφωνα με στοιχεία της Ένωσης Τραπεζών Τουρκίας, περίπου 12.000 άνθρωποι λαμβάνουν δάνειο για πρώτη φορά κάθε ημέρα, ενώ κατά μέσο όρο 4.000 άνθρωποι περιέρχονται καθημερινά σε καθεστώς υπερχρέωσης. Το 2025 το χρέος από πιστωτικές κάρτες υπερδιπλασιάστηκε, ενώ οι νομικές υποθέσεις για απλήρωτα προσωπικά χρέη ξεπέρασαν τα 2 εκατομμύρια — σχεδόν διπλάσιες σε σύγκριση με το 2023.

Για την 29χρονη δικηγόρο, που εξακολουθεί να ζει με τη μητέρα της, η απόκτηση δικού της διαμερίσματος είναι απρόσιτη. «Το ενοίκιο ισούται με έναν μισθό», είπε, τονίζοντας ότι τα ενοίκια έχουν φτάσει στο επίπεδο του μέσου μηνιαίου μισθού. «Σήμερα είναι αδύνατο να αγοράσει κανείς κάτι απλώς δουλεύοντας και αποταμιεύοντας», κατέληξε.

---

 

*Τα στοιχεία βασίζονται σε επίσημα δεδομένα της Τουρκικής Στατιστικής Υπηρεσίας, σε ανεξάρτητες εκτιμήσεις ερευνητών, σε υπολογισμούς της TÜRK-İŞ για τα όρια πείνας και φτώχειας, καθώς και σε δεδομένα τραπεζικών και κτηματομεσιτικών φορέων.