Τι σηματοδοτεί η παράκαμψη του SWIFT από ΕΕ και Ινδία

Περισσότερο αποκαλυπτική η Κεντρική Τράπεζα Ινδίας, δηλώνει πως η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) εισέρχεται σε ένα νέο πεδίο, με την απόφασή της να συνδέσει το Σύστημα Άμεσης Εκκαθάρισης Πληρωμών TARGET με το ινδικό δίκτυο UPI, σηματοδοτώντας την πρώτη φορά που η ψηφιακή υποδομή άμεσων πληρωμών της ΕΕ συνδέεται απευθείας με μία χώρα της ομάδας των BRICS+.

Από την Βομβάη, η σχετική δήλωση της Κεντρικής Τράπεζας Ινδίας επισημαίνει πως Ινδία και Ευρωζώνη συμφωνούν να εγκαινιάσουν τις τυπικές διαδικασίες, για να συνδέσουν το Σύστημα Άμεσης Εκκαθάρισης Πληρωμών TARGET (TIPS) της Ευρώπης με το Ενοποιημένο Διασυνδεδεμένο Δίκτυο Πληρωμών UPI της Ινδίας. Το ψηφιακό σύστημα TARGET (TIPS) αναπτύσσεται τον Νοέμβριο του 2018 από την EUROSYSTEM με τα χαρακτηριστικά μίας υπηρεσίας υποδομών της αγοράς για την άμεση εκκαθάριση πληρωμών και επιτρέπει την άμεση εκκαθάριση συναλλαγών στο νόμισμα της ΕΚΤ στην Ευρώπη.

Το Unified Payments Interface (UPI) αποτελεί ένα ινδικό ψηφιακό σύστημα άμεσων πληρωμών και εφαρμογής διαδικτυακών πρωτοκόλλων που αναπτύσσεται το 2016 από την National Payments Corporation of India (NPCI). Η κίνηση των δύο μεγάλων εμπορικών εταίρων πρόκειται να δημιουργήσει έναν διασυνοριακό ψηφιακό δίαυλο άμεσων πληρωμών, με την υλοποίηση της τεχνικής ολοκλήρωσης των δικτύων.

Η Κεντρική Τράπεζα Ινδίας αποκαλύπτει επίσης ότι συνεργάζεται με την NPCI και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα για να ευθυγραμμίσει το συγκεκριμένο πρόγραμμα διασύνδεσης με τον οδικό χάρτη της ομάδας των G20 που επικεντρώνεται στην αύξηση της ταχύτητας και την μείωση του κόστους αποστολής εμβασμάτων. Η σύνδεση UPI-TIPS πρόκειται να επιτρέψει στους χρήστες της να εκκαθαρίζουν συναλλαγές μικρής αξίας, χωρίς να απαιτείται η αξιοποίηση ψηφιακών μηνυμάτων μέσω του SWIFT.

Το ψηφιακό διατραπεζικό σύστημα ανταλλαγής μηνυμάτων SWIFT με έδρα το Βέλγιο, διαχειρίζεται συναλλαγές ύψους $400 δισεκατομμυρίων ανά ημέρα, συνδέοντας σε διεθνές επίπεδο τις τράπεζες και επιτρέποντας στους πελάτες τους να πραγματοποιούν αυτόματα τις συναλλαγές τους (πληρωμές-εισπράξεις). Σε αντίθεση με τις γενικές απόψεις δεν πρόκειται για σύστημα συναλλαγών, ούτε για σύστημα πληρωμών, αλλά για σύστημα αποστολής μηνυμάτων.

Τα μηνύματα που ανταλλάσσονται μέσω του συστήματος όμως, έχουν κομβική σημασία για το παγκόσμιο τραπεζικό σύστημα, λόγω του ότι μία τράπεζα επιβεβαιώνει σε μία άλλη πως εκτελείται μία συναλλαγή από τον αποστολέα του μηνύματος, δίδει την τράπεζα-αποδέκτη, το ποσόν, το νόμισμα στο οποίο καθορίζεται, την ημερομηνία και άλλες λεπτομέρειες, με συνέπεια μετά την λήψη του μηνύματος η τράπεζα αποδέκτης να μετατρέπεται αυτόματα στον νόμιμο κάτοχο του ποσού.

Επιπτώσεις της συμφωνίας

Σύμφωνα με τους αναλυτές, ειδικά στην Ινδία, η πρωτοβουλία των δύο κεντρικών τραπεζών σηματοδοτεί ένα πρώιμο στάδιο σε μία ευρύτερη διεθνή τάση προς την κατεύθυνση πολλαπλών διαύλων πληρωμών αυξάνοντας τις επιλογές στις διασυνοριακές ροές κεφαλαίων. Το νέο σύστημα πρόκειται να λειτουργεί μαζί με τα ήδη υπάρχοντα, με τις εκκαθαρίσεις συναλλαγών να πραγματοποιούνται στο εσωτερικό του εμπορικού εταίρου και στο εθνικό του νόμισμα. Παράλληλα η ΕΚΤ και η Κεντρική Τράπεζα Ινδίας δηλώνουν ότι πρόκειται να συνεχίσουν να συντονίζουν τις ενέργειές τους σε τεχνικό επίπεδο, σε διαχείριση κινδύνων και στον σχεδιασμό εκκαθάρισης συναλλαγών σε παράλληλη πορεία με την εξέλιξη του προγράμματος.

Το κληροδότημα του SWIFT εδράζεται στον τριγωνισμό μέσω του αμερικανικού δολαρίου, αλλά η νέα κατεύθυνση βασίζεται σε διαύλους λιανικής με τις εκκαθαρίσεις των συναλλαγών στα εθνικά νομίσματα, παρακάμπτοντας εντελώς το αμερικανικό τραπεζικό σύστημα. Αναπόφευκτα η αλλαγή της γεωμετρίας των συναλλαγών θα προκαλέσει και μεταβολή της συμπεριφοράς των συναλλασσόμενων. Από την άλλη πλευρά η απόφαση της ΕΚΤ και της Κεντρικής Τράπεζας Ινδίας, δεν κρίνεται περιθωριακή στο πεδίο των διεθνών πληρωμών, κυρίως λόγω του ότι δημιουργεί μία γέφυρα μεταξύ δύο κυρίαρχων ψηφιακών συστημάτων άμεσων συναλλαγών, μεταξύ της Ευρωζώνης και μίας μεγάλης και ταχύτατα αναπτυσσόμενης οικονομίας.

Η διασύνδεση υλοποιεί έναν εναλλακτικό διάδρομο ροών μεταξύ των δύο εμπορικών εταίρων, που λειτουργεί χωρίς την ανάγκη αξιοποίησης του SWIFT και της υποχρεωτικής μετατροπής των ποσών σε αμερικανικά δολάρια, αλλά κυρίως χωρίς την ιστορική εξάρτηση από τις ανταποκρίτριες τράπεζες των ΗΠΑ. Η σημασία της δεν προέρχεται από τον όγκο των ροών που πρόκειται να κινηθούν άμεσα στον νέο διάδρομο, αλλά από την εισαγωγή μίας εύχρηστης λειτουργικής εναλλακτικής διόδου. Κατά συνέπεια από την στιγμή της ύπαρξης μίας εναλλακτικής λύσης, τα κίνητρα μεταβάλλονται και ακολουθεί και η συναλλακτική συμπεριφορά.

Ο νέος δίαυλος και οι διαφορές με τον παλιό

Έως και την υπογραφή της συμφωνίας, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σπάνια επεκτείνει την εσωτερική αρχιτεκτονική δομή της ψηφιακής άμεσης εκκαθάρισης συναλλαγών, εκτός της Ευρωζώνης. Το TIPS σχεδιάζεται με την μορφή ενός πανευρωπαϊκού ψηφιακού διαύλου για να ενισχύσει το ευρωπαϊκό σύστημα πληρωμών που επιτρέπει τη μεταφορά χρημάτων στο κοινό νόμισμα μεταξύ λογαριασμών, μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα SEPA Instant και να βελτιώσει την συνοχή της νομισματικής ένωσης. Όμως η απόφαση διασύνδεσης του TIPS με το ινδικό UPI σηματοδοτεί μία μεταστροφή από το παραδοσιακό ευρωπαϊκό πρότυπο της εσωτερικής ολοκλήρωσης.

Ουσιαστικά εισάγει την Ινδία εντός μίας τεχνικής περιμέτρου, η οποία έως την υπογραφή της συμφωνίας φυλάσσεται ζηλόφθονα για λόγους ρευστότητας, επίβλεψης και θεσμικού ελέγχου. Δεν πρόκειται βέβαια για πολιτική συμμαχία, αλλά για μία δομική ευθυγράμμιση και οι συγκεκριμένες έχουν τεράστια σημασία από την στιγμή που καθορίζουν τους διαύλους ροής του χρήματος. Επιπλέον TIPS και UPI συνιστούν πλέον ώριμες υποδομές και δεν απαιτούν ανάπτυξη, αλλά απλώς και μόνον διασύνδεση.

Όταν κατά συνέπεια συνδεθούν, ένας καταναλωτής λιανικής στην Ινδία έχει την δυνατότητα να πληρώσει απευθείας με ρουπίες, με την συναλλαγή του να εκκαθαρίζεται άμεσα και αυτόματα στην υποδομή της Ευρωζώνης στο ευρωπαϊκό κοινό νόμισμα, ενώ και ο αντίστοιχος στην Ευρώπη έχει την δυνατότητα να πράξει αντίστροφα το ίδιο. Η νέα δυνατότητα αναπόφευκτα οδηγεί σε αναμόρφωση του παγκόσμιου χάρτη πληρωμών, εξαιρώντας τις ΗΠΑ και το τραπεζικό τους σύστημα.

Το μέχρι τούδε πρότυπο των διασυνοριακών ροών και ειδικά στην λιανική βασίζεται στο σύστημα SWIFT και στις ανταποκρίτριες αμερικανικές τράπεζες που παρεμβάλλονται για τις απαραίτητες μετατροπές των νομισμάτων. Όταν ένας συμβαλλόμενος στην Ινδία μεταφέρει κεφάλαια σε έναν αντισυμβαλλόμενο στην Ευρώπη, η ιστορική διαδρομή ακολουθεί τρία σημεία, όπου στο πρώτο η ινδική ρουπία μετατρέπεται σε αμερικανικό δολάριο. Στο δεύτερο το αμερικανικό δολάριο μετατρέπεται στο ευρωπαϊκό κοινό νόμισμα και στο τρίτο εκκαθαρίζεται η δολαριακή συναλλαγή, μέσω μίας τράπεζας στην Νέα Υόρκη.

Ακόμα και όταν οι τράπεζες παραθέτουν απευθείας ισοτιμία ινδικής ρουπίας με το ευρωπαϊκό κοινό νόμισμα, παρεμβάλλεται η σχέση των δύο νομισμάτων με το αμερικανικό δολάριο, που διαμορφώνει τελικά την ισοτιμία για την συναλλαγή. Η διαδικασία εξηγείται σε μεγάλο βαθμό λόγω του μεγαλύτερου βάθους της ρευστότητας των αγορών δολαρίου και εξαιτίας του γεγονότος ότι οι περισσότερες εγχώριες τράπεζες διατηρούν δραστικά μεγαλύτερους όγκους δολαριακών λογαριασμών σε τράπεζες του εξωτερικού, σε σχέση με τους αντίστοιχους στο ευρωπαϊκό κοινό νόμισμα.

Η αντίδραση Τραμπ

Ο δίαυλος UPI-TIPS παρακάμπτει ολόκληρη την συγκεκριμένη δομή, από την στιγμή που δεν αξιοποιεί το σύστημα SWIFT, το αμερικανικό νόμισμα και τις ανταποκρίτριες τράπεζες της Νέας Υόρκης, οπότε διαφοροποιεί δραστικά το κόστος, την τριβή και την διαδικασία εκκαθάρισης, επιφέροντας σημαντικές μειώσεις.

Κατά κανόνα η Ευρώπη δεν αποκαλύπτει τις διαδικασίες αντιμετώπισης χρηματοοικονομικών κινδύνων, ειδικά μάλιστα όταν έχουν και γεωπολιτική χροιά, αλλά αντίθετα εφαρμόζει διακριτικά συγκεκριμένους μηχανισμούς. Η προηγούμενη δεκαετία αποδεικνύει περίτρανα τις απειλές της εξάρτησης από αποκλειστικά μεμονωμένα εξωτερικά συστήματα, είτε όταν πρόκειται για ενεργειακά δίκτυα, είτε όταν πρόκειται για διεθνή συστήματα ψηφιακών μηνυμάτων για την εξυπηρέτηση χρηματοοικονομικών συναλλαγών.

Η μακροχρόνια αξιοποίηση των οικονομικών κυρώσεων από τις ΗΠΑ με μορφή όπλου και η χρήση του αμερικανικού νομίσματος με χαρακτηριστικά οπλικού συστήματος, σε συνδυασμό με τις διαβουλεύσεις για την ανάγκη στρατηγικής αυτονομίας, ενθαρρύνουν την Ευρώπη να διαφοροποιήσει διακριτικά και χωρίς τυμπανοκρουσίες τους χρηματοοικονομικούς της διαύλους, με την διασύνδεση UPI-TIPS να ανταποκρίνεται στο νέο της πρότυπο.

Πρόκειται για μία εξέλιξη που προσφέρει νέες επιλογές στην Ευρώπη, παρά μία δημόσια διακήρυξη στρατηγικής διαφοροποίησης. Ούτως ή άλλως οι εμπορικές συναλλαγές της ΕΕ και της Ινδίας ανέρχονται προς το παρόν στα €138 δισεκατομμύρια και ακόμα και εάν διπλασιασθούν σε βάθος πενταετίας, από το 2,4% του συνολικού εμπορίου της ΕΕ στο 4,8%, δεν απειλούν σοβαρά άλλους εμπορικούς της εταίρους. Η Ινδία πάντως αποτελεί τον ένατο σε όγκο εμπορικό εταίρο της ΕΕ, η οποία όμως συνιστά για την Ινδία τον δεύτερο, οπότε η ινδική κυβέρνηση αναμένει μάλλον περισσότερο από τους Ευρωπαίους να ενισχύσει τους εμπορικούς της δεσμούς.

Σε αντίθεση με την συνηθισμένη συμπεριφορά του, ο πρόεδρος Τραμπ δεν αντιδρά με οργή στην εγκατάλειψη κυρίως του SWIFT, αλλά αντίθετα εμφανίζεται διαλλακτικός, ανακοινώνοντας στις αρχές Φεβρουαρίου πως μειώνει τους δασμούς της Ινδίας από το 25% στο 18% και επιπρόσθετα αποσύρει και τον επιπλέον δασμό του 25% σε αντίποινα για τις αγορές ρωσικού αργού από το Νέο Δελχί. Κατά τα φαινόμενα ο Αμερικανός πρόεδρος σκέπτεται ώριμα και αντιλαμβάνεται πως οι οικονομικοί όγκοι των δύο εταίρων απαιτούν διαφορετικές προσεγγίσεις και αναμφίβολα τα μεγέθη που αποδολαριοποιούνται δεν κρίνονται σημαντικά, σε σχέση με τον διεθνή όγκο συναλλαγών σε αμερικανικά δολάρια.