Το ενεργειακό σοκ δοκιμάζει την οικονομία της Τουρκίας

Το σοκ δεν έχει ακόμη μετατραπεί σε κρίση εφοδιασμού για την Τουρκία. Ωστόσο, αποτελεί ήδη σοκ τιμών, και αυτό είναι αρκετό για να περιπλέξει τις προοπτικές της χώρας καθώς οι αξιωματούχοι προσπαθούν να διατηρήσουν τα κέρδη που επιτεύχθηκαν από τη στιγμή που ξεκίνησε η διαδικασία αποπληθωρισμού στα μέσα του 2024.

Γι’ αυτό η Άγκυρα φαίνεται να επικεντρώνεται σε δύο άξονες ταυτόχρονα:

• Αφενός, ο υπουργός Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ έχει αναγνωρίσει τον οικονομικό κίνδυνο, προειδοποιώντας ότι οι υψηλότερες τιμές ενέργειας θα μπορούσαν να ωθήσουν το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών πάνω από τις προβλέψεις του προγράμματος και να επηρεάσουν την πορεία του πληθωρισμού.
• Αφετέρου, ο υπουργός Ενέργειας και Φυσικών Πόρων Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ τόνισε ότι η Τουρκία δεν αντιμετωπίζει άμεσο πρόβλημα εφοδιασμού ούτε σε φυσικό αέριο ούτε σε πετρελαϊκά προϊόντα, υπογραμμίζοντας ότι η χώρα προμηθεύεται ενέργεια μέσω διαφοροποιημένων διαδρομών και παραμένει λειτουργικά ασφαλής προς το παρόν.

Για την Τουρκία, το πρώτο πλήγμα από την τελευταία κρίση δεν είναι η ξαφνική φυσική έλλειψη, αλλά το ανανεωμένο κόστος εισαγωγής ενέργειας, σε μια περίοδο όπου η οικονομία εξακολουθεί να είναι ευαίσθητη στη μετακύλιση των τιμών. Η κυβέρνηση έχει ήδη κινηθεί για να μετριάσει το πλήγμα, επαναφέροντας προσωρινά ένα σύστημα τιμολόγησης καυσίμων κλιμακωτής κλίμακας, σύμφωνα με το οποίο ένα μέρος της αύξησης των παγκόσμιων τιμών καυσίμων απορροφάται μέσω φορολογικών προσαρμογών και δεν μετακυλίεται πλήρως στους καταναλωτές.

Ωστόσο, αυτό αναδεικνύει και τη δυσκολία προστασίας μιας μεγάλης χώρας εισαγωγής ενέργειας από μια παρατεταμένη εξωτερική κρίση χωρίς να δημιουργηθεί πίεση αλλού στην οικονομία.

Από τότε που η σύγκρουση στο Ιράν κλιμακώθηκε στις 28 Φεβρουαρίου, οι τιμές του πετρελαίου έχουν παρουσιάσει έντονες διακυμάνσεις, φτάνοντας κάποιες στιγμές πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι και προσωρινά κοντά στα 120, καθώς οι επενδυτές εκτιμούσαν τον κίνδυνο διακοπής της ροής μέσω του Κόλπου.

Ακόμη και όταν οι τιμές υποχωρούν, μια τέτοια μεταβλητότητα είναι αρκετή για να αναστατώσει τις προσδοκίες για τον πληθωρισμό και να κρατήσει τις κεντρικές τράπεζες σε επιφυλακή.

Το μομεντουμ για την οικονομία της Τουρκίας

Για την Τουρκία, αυτή η μεταβλητότητα συμπίπτει με τη χρονική στιγμή που η χώρα κατέγραψε έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών ύψους 6,8 δισ. δολαρίων τον Ιανουάριο. Εξαιρουμένου του χρυσού και της ενέργειας, το έλλειμμα ήταν πολύ μικρότερο, κάτι που ενισχύει μόνο το σημείο: οι εισαγωγές ενέργειας παραμένουν ένα από τα μεγαλύτερα σημεία πίεσης στη μακροοικονομική εικόνα της Τουρκίας.

Η πλευρά του πληθωρισμού είναι εξίσου ευαίσθητη. Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου ήδη περιορίζει τις προσδοκίες για βραχυπρόθεσμες μειώσεις επιτοκίων παγκοσμίως και στην Τουρκία, καθώς οι αγορές αρχίζουν να επανεκτιμούν πόσο καιρό μπορεί να χρειαστεί να παραμείνουν προσεκτικές οι κεντρικές τράπεζες.

Για την Άγκυρα, αυτό σημαίνει ότι το εξωτερικό περιβάλλον γίνεται λιγότερο συγκαταβατικό τη στιγμή που προσπαθεί να εδραιώσει καλύτερα τις προσδοκίες στο εσωτερικό. Το κόστος εισαγόμενης ενέργειας δεν παραμένει σε μία κατηγορία· επηρεάζει μεταφορές, παραγωγή, τουρισμό και, τελικά, τις τιμές καταναλωτή.

Παρόλα αυτά, η Τουρκία δεν εισέρχεται σε αυτήν την περίοδο χωρίς «μαξιλάρια ασφαλείας». Ο προϋπολογισμός της κεντρικής κυβέρνησης κατέγραψε πλεόνασμα 24,4 δισ. τουρκικών λιρών τον Φεβρουάριο, αντιστρέφοντας ένα έλλειμμα 310 δισ. λιρών τον ίδιο μήνα πέρυσι. Αυτό βέβαια δεν εξαλείφει τον κίνδυνο από τις υψηλές τιμές πετρελαίου, αλλά δίνει στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής μεγαλύτερο περιθώριο απ’ ό,τι θα είχαν σε πιο αδύναμη δημοσιονομική θέση.

Η πραγματική δοκιμασία είναι αν το τρέχον σοκ αποδειχθεί προσωρινό, όπως προτείνει ο Σιμσέκ, ή αν οι υψηλές τιμές ενέργειας παραμείνουν αρκετά ώστε να πιέσουν τόσο το σύστημα «μαξιλαριού» για τα καύσιμα όσο και τη γενικότερη στρατηγική αποπληθωρισμού.

Αν η προμήθεια παραμείνει ασφαλής και οι τιμές σταθεροποιηθούν, η ζημιά μπορεί να περιοριστεί σε προσωρινή επιδείνωση των προσδοκιών και του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Αλλά αν το σοκ ενέργειας βαθαίνει, η Άγκυρα μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με την ανάγκη να υπερασπιστεί ταυτόχρονα την ανάπτυξη, τον πληθωρισμό και ενδεχομένως τη δημοσιονομική πειθαρχία.