Το «σύνδρομο της Παραγουάης» απειλεί το ελληνικό τραπεζικό σύστημα;

Η έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου που δημοσιοποιήθηκε τον περασμένο Μάιο για τις ελληνικές τράπεζες προειδοποιούσε ότι δέκα μεγάλοι όμιλοι μονοπωλούν τα δάνεια των τραπεζών σε επίπεδο που αντιστοιχούν στο 121,6% των κεφαλαίων Tier 1, δηλαδή στα υψηλής ποιότητας αποθεματικά κεφάλαια που διατηρούν για να απορροφούν απρόσμενες ζημίες.

Αν σε αυτή την προειδοποίηση προσθέσουμε και τον αναβαλλόμενο φόρο (DTC) των ελληνικών τραπεζών που είναι στα 11,5 δισ. ευρώ και αντιστοιχεί στο 36% των βασικών εποπτικών κεφαλαίων (CET1), τότε μπορούμε να ανησυχούμε για την υγεία των ελληνικών τραπεζών, παρά τις καθησυχαστικές δηλώσεις του διοικητού της Τράπεζας της Ελλάδος Γιάννη Στουρνάρα.

Τι συνέβη στην Παραγουάη

Στην Παραγουάη όλα άρχισαν μόλις η Κεντρική Τράπεζα ξεκίνησε την εκκαθάριση της ψηφιακής Ueno Bank, όταν διαπίστωσε στην αρχή του Νοεμβρίου ότι ο δείκτης φερεγγυότητάς της είχε υποχωρήσει κάτω από το 50% του ελάχιστου ορίου κεφαλαιακής επάρκειας. Μέσα σε ελάχιστες μέρες το γεγονός οδήγησε στην παραίτηση και τη σύλληψη του Προέδρου της χώρας, του προέδρου της Κεντρικής Τράπεζας και στο πάγωμα των αποταμιεύσεων των μισών κατοίκων της Παραγουάης…

Η Ueno Bank ιδρύθηκε το 2021 και μέσα σε πέντε χρόνια κάλυψε τη μισή τραπεζική αγορά με πρόσβαση σε όλους τους τομείς της οικονομίας της χώρας, αναλαμβάνοντας υπερβολικούς κινδύνους. Το 2023 ανέλαβε την προεδρία της χώρας ο οικονομολόγος Σαντιάγο Πένια, ο οποίος έδωσε στην Ueno Bank ισχυρή πρόσβαση στο δημόσιο χρήμα, αν και ο ίδιος συνδεόταν μετοχικά με τον όμιλο που την ήλεγχε.

Το εύλογο συστημικό ερώτημα είναι ποιοι επέτρεψαν και να συγκεντρωθεί τόσος κίνδυνος σε ένα μία μόνο τράπεζα και μια καταλυτική συγκέντρωση εξάρτησης. Εκτός από τον Πένια στο σκάνδαλο εμπλέκεται και ένα ακόμη πρόσωπο, ο Κάρλος Καρβάγιο που ήταν επικεφαλής της Ueno μέχρι τον Αύγουστο του 2023, οπότε και ανέλαβε διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Παραγουάης, γεγονός που θέτει πολλά ερωτήματα.

Οι ευθύνες της κυβέρνησης

Προφανώς οι τέσσερις συστημικές μας τράπεζες δεν έχουν καμία σχέση με την Ueno Bank, όμως όταν η έκθεση αξιολόγησης της σταθερότητας του ελληνικού συστήματος του ΔΝΤ θεωρεί ότι η ταυτόχρονη έκθεση των τεσσάρων τραπεζών στους ίδιους μεγάλους δανειολήπτες δημιουργεί κίνδυνο ντόμινο σε περίπτωση οικονομικής δυσπραγίας κάποιου εξ’ αυτών, είναι ένα κρίσιμο ζήτημα. Ειδικά όταν τα δάνεια προς τους δέκα ομίλους αντιστοιχούν στο 121,6% των συνολικών εποπτικών κεφαλαίων Tier 1 ή ακόμη χειρότερα όταν μετά την αφαίρεση των εγγυήσεων και των μέτρων μείωσης κινδύνου, η έκθεσή τους παραμένει στο εξαιρετικά υψηλό ποσοστό του 81% επί των κεφαλαίων Tier 1.

Πέντε μήνες μετά το ΔΝΤ ήρθε και η S&P Global Ratings που υπογράμμισε πως η συγκέντρωση των επιχειρηματικών δανείων στην Ελλάδα είναι η μεγαλύτερη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με τα στοιχεία της S&P οι πιστώσεις συγκεντρώνεται στους τομείς της ενέργειας, στις επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας, στις μεταφορές και τις υποδομές, τις κατασκευές, στα ακίνητα, στον τουρισμό και σε μερικές μεγάλες εξαγωγικές εταιρείες.

Η εξέλιξη αυτή ήταν αποτέλεσμα της πολιτικής Μητσοτάκη, η οποία θέσπισε τη νομική κάλυψη – το «ακαταδίωκτο» (ποινική ασυλία) –
των τραπεζικών στελεχών τον Νοέμβριο του 2019, με τον Νόμο 4637/2019. Η δεύτερη ευθύνη για την ευαλωτότητα του τραπεζικού μας συστήματος ήταν η ανάθεση στις τέσσερεις τράπεζες των χαμηλότοκων δανείων και των επενδύσεων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, αντί να τα δώσει όλα στην κρατική Αναπτυξιακή Τράπεζα.

Έτσι, τα δάνεια δόθηκαν από τις τράπεζες στους μεγάλους πελάτες τους και πιθανολογείται ότι αυτά χρησιμοποιήθηκαν για να εξοφληθούν άλλα ακριβότερα δάνειά τους. Γι’ αυτό το αναπτυξιακό αποτύπωμα ήταν μικρό. Επίσης, γι΄ αυτό δεν δόθηκαν δάνεια στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Φαίνεται λοιπόν, πως αν σκάσει σήμερα ένας από τους δέκα ομίλους, το ντόμινο θα είναι δραματικό.

Οι συστάσεις του ΔΝΤ

Σε κάθε περίπτωση το ΔΝΤ συνιστά στην ΤτΕ να ενισχύσει την παρακολούθηση των κοινών εκθέσεων (common large exposures) των τεσσάρων συστημικών τραπεζών στους ίδιους μεγάλους εταιρικούς πελάτες, προτείνει τη διατήρηση ή την εξέταση επιπλέον
μακροπρολητικών κεφαλαιακών «μαξιλαριών» (Macroprudential Buffers), τονίζει την ανάγκη να ανοίξει η κάνουλα της πίστης προς τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και συστήνει την ανάπτυξη εναλλακτικών πηγών χρηματοδότησης όπως τα εταιρικά ομόλογα κ.α…