Αν πιστέψουμε τον Κυριάκο είμαστε πρωταγωνιστές στη Δύση!

Οι πολυμερείς διαβουλεύσεις στις Βρυξέλλες και οι διμερείς επικοινωνίες, όπως η πρόσφατη μεταξύ του πρωθυπουργού και του Γάλλου προέδρου Μακρόν, είναι φυσικά χρήσιμες. Ωστόσο, δεν υπάρχει το παραμικρό στοιχείο που να θεμελιώνει την εκτίμηση του σημερινού ενοίκου του Μαξίμου ότι «η Ελλάδα, θα είναι στο κέντρο της επόμενης αρχιτεκτονικής ασφάλειας της Ευρώπης» και της ΕΕ.

Πρώτα απ’ όλα, η όποια νέα αρχιτεκτονική θα έχει ως κύριο ζητούμενο την αντιμετώπιση των απειλών από τη Ρωσία, είτε ο πόλεμος στην Ουκρανία συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, είτε επιτευχθεί μία εύθραυστη ειρήνη. Αν και η Ελλάδα ορθώς βρίσκεται από την πρώτη ημέρα της εισβολής στη “σωστή πλευρά της Ιστορίας”, τα υπόλοιπα 26 μέλη της ΕΕ δεν τη θέτουν στην πρώτη γραμμή καμίας αρχιτεκτονικής ή στρατηγικής έναντι του Κρεμλίνου, λόγω της μεγάλης γεωγραφικής απόστασης και της μικρής συνεισφοράς σε δυνάμεις, υλικά και μέσα.

Ούτε και παίζουν κανένα ρόλο τα εν Αθήναις αυτο-λιβανίσματα ότι η κυβέρνηση μπλόκαρε την είσοδο ρωσικού πετρελαίου στην Ευρώπη, μέσω του αγωγού TurkStream. Ο σχετικός Κανονισμός της ΕΕ είναι το αποτέλεσμα των πρωτοβουλιών – και συζητήσεων με την Άγκυρα –του ειδικού απεσταλμένου της ΕΕ για τις κυρώσεις, Ντέιβιντ Ο’ Σάλιβαν, από το Μάιο του 2025, μέχρι πρόσφατα. Θεωρητικά, η Αθήνα θα μπορούσε να αναλάβει αποφασιστικό ρόλο σε μια ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική έναντι της Τουρκίας, αλλά στην παρούσα φάση τα ισχυρά μέλη της ΕΕ ευνοούν τη στενότατη προσέγγιση με την Άγκυρα.

Κρατούν τα θετικά για τους εαυτούς τους (εμπορική συνεργασία, κλπ) και δεν θεωρούν την Τουρκία απειλή, υποβαθμίζοντας τις ελλαδικές και κυπριακές ανησυχίες για τον επεκτατισμό της στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Ο ρόλος που απομένει στην Αθήνα είναι η συνεισφορά έναντι των απειλών από το νότο (μεταναστευτικές πιέσεις, κλπ), χωρίς και σε αυτόν τον τομέα να υφίσταται συναίνεση στην ΕΕ.

Παλινωδίες για την αεράμυνα

Επιπλέον, βασικό σημείο κάθε αρχιτεκτονικής ασφάλειας είναι τα εξοπλιστικά προγράμματα που τη στηρίζουν και η βιομηχανική βάση που παράγει τα αμυντικά συστήματα. Με την εξαίρεση της δραστηριότητας ορισμένων ισχυρών ομίλων μόνον της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, ούτε και σε αυτό το πεδίο ο πρωθυπουργός έχει να επιδείξει σοβαρό (πόσο μάλλον κρατικό) έργο σε ξένους συνομιλητές του.

Είναι ορατές, επίσης, οι παλινωδίες που προκαλούν απορίες για τις προθέσεις και τους στόχους της Αθήνας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η κοινή επιστολή, τον Μάϊο του 2024, του Μητσοτάκη και του Πολωνού ομολόγου του, Ντόναλντ Τουσκ, για τη δημιουργία μίας ασπίδας αεράμυνας των “27”.

Ποιος ο λόγος της ελληνικής κινητικότητας διερωτήθηκαν οι κυβερνήσεις των άλλων χωρών-μελών, αφού σχεδόν ένα χρόνο νωρίτερα, το Μάρτιο του 2023, η Αθήνα είχε επιδιώξει, πριν καν της προταθεί, να ενταχθεί στη γερμανική πρωτοβουλία, με την παρόμοια επωνυμία European Sky Shield Initiative (ESSI);

Ακολούθησαν κάποιες επαφές, κατόπιν επιστολών των κυβερνήσεων της Γαλλίας και Ιταλίας προς την ελληνική, για συστήματα αεράμυνας ευρωπαϊκής κατασκευής, ενώ στη συνέχεια ο Μητσοτάκης στράφηκε αποκλειστικά προς το Ισραήλ για συστοιχίες David Sling, Barak ΜΧ και Spyder ΕΟ.

Πρόκειται για πολύ καλά συστήματα που (υπό την προϋπόθεση αποδέσμευσης και προσφοράς του “πηγαίου κώδικα” του συστήματος ελέγχου και διοίκησης) θα ήταν πολύτιμα για την ελληνική αεράμυνα. Με τη διαφορά ότι η απόκτησή τους, με κόστος άνω των τριών δισεκατομμυρίων δολαρίων, δεν φέρνει την Ελλάδα στο – κατά τον πρωθυπουργό – «κέντρο της επόμενης αρχιτεκτονικής ασφάλειας», από τη στιγμή που δεν υπάρχει ευρωπαϊκή βιομηχανική συμμετοχή.

Μητσοτάκης, ΗΠΑ και ΕΕ

Παράλληλα, αποτελεί υπερβολή ανεπανάληπτων διαστάσεων η εκτίμηση ότι η ελληνική κυβέρνηση πρωταγωνιστεί στις συνομιλίες μεταξύ των δύο πλευρών του Ατλαντικού. Συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο, αφού ο Μητσοτάκης είναι εξαιρετικά προσεκτικός – και καλά κάνει – στις κλειστές συζητήσεις με τους άλλους Ευρωπαίους ηγέτες.

Στην πραγματικότητα (και σε αντίθεση με την φιλοτεχνημένη επικοινωνιακή εικόνα στο εσωτερικό), προσπαθεί να κερδίσει χρόνο και δεν λαμβάνει θέση σε κρίσιμα ζητήματα. Μεταξύ αυτών, η προβληθείσα σαν συμβιβαστική πρόταση Μητσοτάκη για την ευρωπαϊκή συμμετοχή, μόνο ως προς τη Γάζα, στο “Συμβούλιο Ειρήνης” του προέδρου των ΗΠΑ, Τραμπ. Δεν ήταν, ασφαλώς, ελληνική ιδέα, αλλά η ήδη ανεπίσημα συμφωνημένη θέση της πλειοψηφίας στο έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 22ης Ιανουαρίου 2026.

Ομοίως, ο Έλληνας πρωθυπουργός δεν θα αναλάβει κάποια πρωτοβουλία έναντι της Ουάσιγκτον. Έχει άλλωστε συμφωνήσει ότι δεν απαιτείται καν η σύγκληση άλλης έκτακτης συνόδου σε περίπτωση νέας έντασης μεταξύ ΕΕ-ΗΠΑ και ότι οι πρόεδροι του Συμβουλίου και της Κομισιόν, Αντόνιο Κόστα και Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν αντίστοιχα, έχουν πλήρη εξουσιοδότηση για αντίδραση έναντι του Τραμπ.

Η – σχεδόν εν λευκώ – εξουσιοδότηση φαίνεται πως είναι γενικότερη, αφού η Αθήνα τηρεί αποστάσεις από τις διαπραγματεύσεις ΕΕ-ΗΠΑ για τους εμπορικούς δασμούς και δεν αναμιγνύεται σε κρίσιμα θέματα, όπως η σύνοδος της Ουάσιγκτον για τη διατλαντική συνεργασία, στον τομέα των κρίσιμων πρώτων υλών και ορυκτών.