Από τη ΔΕΘ μέχρι την κάλπη – Εναλλαγή προσώπων ή αλλαγή πολιτικών;

Οι εκλογές του 1990 αποτελούν ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Παρά την έντονη πολιτική σύγκρουση της περιόδου και την υπόθεση της παραπομπής του Ανδρέα Παπανδρέου, στην οποία είχε εμπλακεί και ο τότε Συνασπισμός, ΠΑΣΟΚ και Συνασπισμός συνεργάστηκαν στις μονοεδρικές περιφέρειες, συμβάλλοντας στην αποτροπή της αυτοδυναμίας της ΝΔ. Οι συνθήκες ασφαλώς είναι διαφορετικές. Το δίδαγμα όμως παραμένει: όταν οι κοινωνικές ανάγκες απαιτούν έναν διαφορετικό δρόμο, οι προοδευτικές δυνάμεις καλούνται να υπερβούν το “εγώ μπορώ μόνος μου” που χαρίζει τετραετία σε κυβέρνηση με ΝΔ.

Εφόσον το επόμενο εκλογικό σκηνικό οδηγήσει σε ανάγκη συνεργασιών, το κρίσιμο ερώτημα είναι ποιοι θα συνεργαστούν, και σε ποιο πρόγραμμα.

Η πολιτική ευθύνη του προοδευτικού χώρου

Εδώ βρίσκεται η μεγάλη ευθύνη των προοδευτικών κομμάτων. Η κοινωνική δυσαρέσκεια απέναντι στις κυβερνητικές πολιτικές δεν αρκεί από μόνη της να συγκροτήσει εναλλακτική πλειοψηφία. Απέναντι στην επιδοματική λογική της ΝΔ χρειάζεται ένα σχέδιο διεύρυνσης και ενίσχυσης της παραγωγικής βάσης. Πρόσβαση των μικρομεσαίων και της παραγωγικής οικονομίας σε χρηματοδοτικά εργαλεία, τράπεζες, τεχνολογίες και τα αναπτυξιακά προγράμματα. Αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων κάθε περιοχής και πρόγραμμα αντιμετώπισης της περιφερειακής ερήμωσης και του δημογραφικού. Πολιτικές τόνωσης της ζήτησης.

Ζητούμενο δεν είναι η αποσυγκέντρωση υπουργείων. Χρειάζεται πρόγραμμα με αποκέντρωση και μεταφορά πόρων και αρμοδιοτήτων και στις Περιφέρειες και την Αυτοδιοίκηση. Χρειάζονται παράλληλα πολιτικές για τη μείωση του κόστους παραγωγής και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του πρωτογενούς τομέα. Κίνητρα ώστε οι νέοι να ενταχθούν στην παραγωγική δραστηριότητα και να μπορούν να δημιουργήσουν στον τόπο τους.

Παράλληλα, το κράτος πρέπει να είναι προσβάσιμο σε όλους. Με διασφάλιση του δημόσιου χαρακτήρα των κοινών αγαθών. Στην εργασία, οι συλλογικές συμβάσεις και η προστασία των δικαιωμάτων πρέπει να προσαρμοστούν στις νέες μορφές απασχόλησης, στην τηλεργασία και στις νέες κοινωνικές διαστρωματώσεις. Ένα εναλλακτικό προγραμματικό πλαίσιο που θα εμπεριέχει τις προηγούμενες ενότητες δεν μπορεί να στηρίζεται στην εφάπαξ παροχολογία. Πρέπει να στηρίζεται στη διεύρυνση της παραγωγής, στη δημιουργία περιβάλλοντος κοινωνικής συνοχής.

Η παγίδα της προσωποποίησης

Μέσα στο σύγχρονο τοπίο υπάρχει ένας ακόμη κίνδυνος: να μεταλλαχθεί η πολιτική αντιπαράθεση σε αντιπαράθεση προσώπων. Εάν δεν προκύψει αυτοδυναμία της Νέας Δημοκρατίας, η κοινωνική δυσαρέσκεια μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στον Κυριάκο Μητσοτάκη και όχι στις πολιτικές που εφαρμόστηκαν. Έτσι, η αλλαγή προσώπου μπορεί να παρουσιαστεί ως αλλαγή πολιτικής. Οι διεργασίες στον χώρο της ΝΔ, μεταξύ άλλων και η πρωτοβουλία του Αντώνη Σαμαρά, θα πρέπει επομένως να κριθούν πολιτικά: ότι θέλουν να εκτονώσουν την κοινωνική δυσφορία σ΄ ένα πρόσωπο για να διασφαλισθούν κυβερνήσεις συνέχειας με τη ΝΔ.

Εδώ βρίσκεται και η σημασία των κυβερνητικών εξαγγελιών στη ΔΕΘ. Κατά την άποψή μου, οι προτάσεις της κυβέρνησης διατηρούν τον πυρήνα ενός μοντέλου που έχει συνδεθεί με διεύρυνση ανισοτήτων, αποδυνάμωση της εγχώριας παραγωγικής βάσης και περιορισμό του κοινωνικού και αναπτυξιακού ρόλου του κράτους. Οι παροχές μπορούν να προσφέρουν ανάσες. Δεν αρκούν όμως για να αντιμετωπίσουν τις βαθύτερες αιτίες της ακρίβειας, των ανισοτήτων, της περιφερειακής ερήμωσης και της δημογραφικής συρρίκνωσης. Και όλα αυτά σε μια περίοδο μεγάλων γεωπολιτικών ανακατατάξεων, που απαιτούν από τη χώρα μια ενεργητική και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική.

Γι’ αυτό το πραγματικό δίλημμα των επόμενων εκλογών είναι ποια πολιτική θα κυβερνήσει. Τα προοδευτικά κόμματα κρίνονται, πως αν θα αξιοποιήσουν την εκλογική δύναμη για να μετατρέψουν την κοινωνική ανάγκη σε αξιόπιστη εναλλακτική διακυβέρνηση σε αυτές τι εκλογές. Όχι για το ρόλο στην αντιπολίτευση που υποκρύπτει ανοχή στη συνέχεια με εμπλοκή της ΝΔ. Γιατί η κοινωνία δεν χρειάζεται απλώς διαφορετικούς διαχειριστές του ίδιου μοντέλου. Χρειάζεται να γνωρίζει ότι είναι εφικτός ένας διαφορετικός δρόμος.

Και αυτό προϋποθέτει ο ανταγωνισμός προγραμμάτων των προοδευτικών κομμάτων να μη κλείσει τον δρόμο προκειμένου όταν χρειαστεί να διαμορφωθούν συνεργασίες, κατά το μοντέλο των εκλογών του ´90, σε εκλογικές περιφέρειες που θα αποτρέπουν πλειοψηφίες διακυβέρνησης της ΝΔ με ή χωρίς τον Μητσοτάκη.