ΕΕ-Ισραήλ-Αίγυπτος κατά του τουρκολιβυκού – Επίθεση Γεραπετρίτη σε Σαμαρά – Ο Φιντάν για το καλώδιο

Με ομόφωνη δήλωση την οποία εξέδωσε η Κάγια Κάλας, η ύπατη εκπρόσωπος της Εξωτερικής Πολιτικής της ΕΕ,  οι 27 χώρες μέλη καταδικάζουν την επικύρωση του Τουρκολιβυκού Μνημονίου και τονίζουν ότι παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών. Η ανακοίνωση της εκπροσώπου:

“Η ΕΕ εκφράζει τη βαθιά της λύπη για την επικύρωση, στις 20 Οκτωβρίου 2026, από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, του «Μνημονίου Συνεργασίας μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης σχετικά με την οριοθέτηση των θαλάσσιων δικαιοδοσιών στη Μεσόγειο Θάλασσα» του 2019.

Η θέση της ΕΕ όσον αφορά το Μνημόνιο Κατανόησης είναι σταθερή και σαφής. Όπως επισημάνθηκε στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2019 και επαναλήφθηκε τον Ιούνιο του 2025, το Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ της Τουρκίας και της Λιβύης παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας. Είναι άκυρο και δεν μπορεί να παράγει νομικές συνέπειες για τρίτα κράτη.

Η ΕΕ έχει στρατηγικό συμφέρον για ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο και καλεί όλες τις χώρες να σέβονται τα κυριαρχικά δικαιώματα όλων των κρατών μελών, σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ και το διεθνές δίκαιο, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.

Εν τω μεταξύ, κατόπιν οδηγιών του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη, η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά, ενημέρωσε προ ολίγου το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, στο πλαίσιο κλειστών διαβουλεύσεων και υπό το λήμμα «Λοιπά Θέματα» (AOB), για την πρόσφατη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης, επισημαίνοντας τους κινδύνους που ενέχει για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Σε κοινή τους δήλωση η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα επισημαίνουν ότι η συμφωνία αυτή παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και εκφράζουν την αλληλεγγύη τους στην Κύπρο και την Ελλάδα.

Τη στήριξή της εξέφρασε και η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβοιυλίου Ρομπέρτα Μετσόλα. Αλλά και η Κάγια Κάλας επισήμανε στον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν, σε συνάντηση που είχαν νωρίτερα σήμερα, ότι το Μνημόνιο Συνεννόησης Λιβύης-Τουρκίας για τις θαλάσσιες ζώνες παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων χωρών.

Αίγυπτος-Ισραήλ

Στη δήλωσή της η Αίγυπτος εκφράζει την κατηγορηματική απόρριψή της για την κύρωση του Μνημονίου Κατανόησης και τονίζει με έμφαση ότι το εν λόγω μνημόνιο παραβιάζει τις αρχές του διεθνούς δικαίου της θάλασσας και τις διατάξεις της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας του 1982. Το Μνημόνιο συνιστά σαφή προσβολή των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Αιγύπτου στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη και την υφαλοκρηπίδα της, τονίζει το Κάιρο και διαμηνύει στην Άγκυρα ότι διατηρεί το δικαίωμά της να προστατεύσει τα δικαιώματα που της κατοχυρώνει το διεθνές δίκαιο και να αντιμετωπίσει κάθε απόπειρα παραβίασής τους.

«Δυστυχώς, για άλλη μια φορά βλέπουμε την Τουρκία να ενεργεί με σκοπό την αποσταθεροποίηση της περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου», επισήμανε το Ισραήλ καταδικάζοντας την κύρωση του μνημονίου.

Δηλώσεις Γεραπετρίτη 

Για τις συνέπειες που μπορεί να έχει στις ερευνητικές εργασίες που θα γίνουν στη θαλάσσια περιοχή όπου θα περάσει το καλώδιο GSI, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης υποστήριξε ότι η επικύρωση του μνημονίου από την Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης δεν πρόκειται να αλλάξει τη στάση της Τουρκίας απέναντι στο έργο.

Ταυτόχρονα ο κ. Γεραπετρίτης επεσήμανε ότι «η Ελλάδα αυτή τη στιγμή θα κινητοποιήσει τους δικούς της μηχανισμούς, έτσι ώστε και να υπάρξει καταγγελία αυτού του μνημονίου. Δεν πρόκειται να εφαρμοστεί, κύριε Τσίμα, το μνημόνιο υπό καμία εκδοχή. Ακόμη κι αν δεν είχε κυρωθεί, πάλι δεν θα είχε εφαρμοστεί. Εξάλλου, να σας θυμίσω ότι η Ελλάδα προκήρυξε οικόπεδα νοτίως της Κρήτης, εκεί που είναι το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Η Ελλάδα έχει πολύ περισσότερα συμφέροντα, έχει ΕΕ έργα διασυνδεσιμότητας τα οποία περνάνε, άρα δεν πρόκειται να εφαρμοστεί. Και να σας πω και κάτι άλλο, δύο επίπεδα. Επίπεδο πρώτο: κινητοποιήθηκε ο μεγαλύτερος μηχανισμός που θα μπορούσε να κινητοποιηθεί.

Είχαμε δηλώσεις μέσα σε πολύ λίγες ώρες από την ψήφιση του τουρκολιβυκού μνημονίου, από την πρόεδρο της Επιτροπής και τον πρόεδρο του Συμβουλίου. Θα ακολουθήσουν και άλλες δηλώσεις, διότι η Ελλάδα κινητοποίησε όλους τους συμμάχους και εταίρους της, οπότε θα υπάρχει ομόθυμη στήριξη αυτού του ζητήματος και καταγγελία του μνημονίου». Παράλληλα, όπως προειδοποίησε και τις δύο πλευρές, ο επικεφαλής του υπουργείου Εξωτερικών «η Ελλάδα περνάνε όλα τα χρηματοδοτικά πρωτόκολλα της Λιβύης, περνάει η η ειρηνευτική αποστολή η οποία βρίσκεται στη Λιβύη, μέσα από την Ελλάδα περνάει η ενταξιακή πορεία της Τουρκίας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η Ελλάδα είναι η πόρτα η οποία αυτή τη στιγμή στα διεθνή φόρα ανοίγει την κατάσταση για οποιονδήποτε. Άρα, αυτή τη στιγμή εμείς θα κινητοποιήσουμε τους μηχανισμούς μας, θα υπάρξουν ειδικές ενημερώσεις, όπως ήδη έχουν γίνει. Από χθες εγώ έχω μιλήσει και με ομολόγους μου και με ηγέτες αρχών, και θα υπάρξει μια ομόθυμη αντίδραση απέναντι στο ζήτημα αυτό». Σε ότι αφορά την άσκηση του δικαιώματός της Ελλάδας να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12ν.μ νοτίως της Κρήτης, ο κ. Γεραπετρίτης δήλωσε ότι «η Ελλάδα θα επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα, το έχω πει πολλές φορές, είναι δικαίωμά της που προκύπτει από την κυριαρχία της, προκύπτει από το διεθνές δίκαιο, αλλά θα το κάνει με τον τρόπο και στον χρόνο που η ίδια η ελληνική πολιτεία θα επιλέξει».

Για τη στάση της Αιγύπτου στο ζήτημα

Για την στάση της Αιγύπτου με την οποία η Ελλάδα έχει συνυπογράψει το 2020 συμφωνία μερικής οριοθέτησης, ο κ. Γεραπετρίτης είπε πως μας συνδέει «αδελφική σχέση» και τόνισε ότι «είναι μια σχέση η οποία είναι χτισμένη όχι μόνο στη συμφωνία μερικής οριοθέτησης της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης, είναι δομημένη στρατηγικά. Και για αυτόν το λόγο έχω απόλυτη εμπιστοσύνη στη δική μας κοινή κατανόηση, η οποία επιβεβαιώθηκε και από τις χθεσινές επικοινωνίες.

Είναι προφανές ότι στο μέλλον θα συζητηθεί και το ζήτημα που έχει να κάνει με την επέκταση της υφιστάμενης συμφωνίας. Είναι κάτι το οποίο θα το συζητήσουμε εν ευθέτω χρόνο, όταν θα το αξιολογήσουμε. Πάντως, σε ό,τι αφορά το ζήτημα της Λιβύης, Ελλάδα και Αίγυπτος έχουν απολύτως κοινή κατανόηση, όπως απολύτως κοινή κατανόηση, έχουνε και οι 27 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μηδεμιάς εξαιρουμένης».

Ο Γεραπετρίτης για τον GSI

Ερωτηθείς για το έργο GSI και το ενδεχόμενο γραπτής ενημέρωσης την οποία ζητάει ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών σε σημερινή του συνέντευξη στα «ΝΕΑ», ο υπουργός Εξωτερικών απάντησε ότι «Η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα στην οποία θα ζητηθεί άδεια, και έχει ήδη ζητηθεί άδεια για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου. Κατά τούτο, εφόσον υπάρξει η αδειοδότηση εκ μέρους της Ελλάδος, η ενημέρωση σχετικά με το με την έρευνα και την πόντιση είναι κάτι το οποίο θα μπορούσε να είναι δυνατόν, με την σαφή αναφορά ότι δεν πρόκειται για αδειοδοτική διαδικασία», διαψεύδοντς κατηγορηματικά πληροφορίες για υπόγεια επικοινωνία μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας για το έργο.

Παράλληλα σχολιάζοντας το ενδεχόμενο η Τουρκία να εμποδίσει τις εργασίες του πλοίου, ο κ. Γεραπετρίτης είπε πως «από ό,τι αντιλαμβάνομαι, διάθεση να υπάρξει τέτοιου τύπου αντίδραση εκ μέρους της Τουρκίας, και καλό θα ήταν να μην υπάρξει, υπό την έννοια ότι πρόκειται για ένα έργο το οποίο δεν είναι ελληνικό αφενός, είναι ένα έργο το οποίο έχει γαλλικά συμφέροντα και έχει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση. Δεν μπορείς να απειλείς ένα έργο το οποίο έχει ευρωπαϊκό προσανατολισμό και ταυτόχρονα να θέλεις να γίνεις μέλος της ευρωπαϊκής οικογένειας».

Απαντώντας στην χθεσινή αντίδραση του Αντώνη Σαμαρά, ο κ. Γεραπετρίτης υποστήριξε πως ο κ. Σαμαράς «διέπεται από μια βαθύτατη μισαλλοδοξία». Έκανε δε λόγο για «πολιτική εχθροπάθεια, η οποία δεν συνδέεται με τα συμφέροντα της χώρας», ενώ απέρριψε τον χαρακτηρισμό ως εθνική ήττα την κύρωση του μνημονίου.

Σχολιάζοντας για πρώτη φορά την απομάκρυνση της Κίμπερλι Γκίλφοιϊλ από την αμερικανική πρεσβεία της Αθήνας, ο επικεφαλής της ελληνικής διπλωματίας δήλωσε ότι «υπάρχουν πολύ σημαντικά πολύ συγκεκριμένα διπλωματικά πρωτόκολλα, υπάρχει μια εθιμοτυπία και υπάρχουν και οι βασικές διπλωματικές σχέσεις και τα κανάλια.

Εκείνο το οποίο η ελληνική κυβέρνηση έπραξε ήταν να έχει έναν δίαυλο επικοινωνίας με την αμερικανική πρεσβεία, όπως το κάνει και για όλες τις ξένες πρεσβείες οι οποίες έχουν την έδρα τους στην Αθήνα. Και τούτο, διότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι μια απλή χώρα, είναι μια σύμμαχος χώρα, μια πολύ ισχυρή δύναμη στο παγκόσμιο στερέωμα, και εξ αυτού του λόγου θέλαμε και θέλουμε ακόμη να έχουμε ανοικτούς τους διαύλους».

Φιντάν για καλώδιο

«Για το καλώδιο δεν προβάλλουμε αντιρρήσεις, ζητάμε όμως, όταν ένα πλοίο διεξάγει έρευνες στη θάλασσα να μας αποστέλλει γραπτή ειδοποίηση, όχι απλώς προφορική, για τις έρευνες και τις συντεταγμένες, ώστε να μη διαταραχθεί με λανθασμένο τρόπο το status quo», ανέφερε ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας Χακάν Φιντάν στην εφημερίδα «Τα Νέα», στο πλαίσιο χθεσινής του ομιλίας στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Πολιτικής (EPC).

Αναλυτικά, ο Χακάν Φιντάν είπε για το καλώδιο Ελλάδας-Κύπρου, την ηλεκτρική διασύνδεση Great Sea Interconnector (GSI): «Εμείς δεν προβάλλουμε αντιρρήσεις. Συζητήσαμε γι’ αυτό με τον Πρωθυπουργό κ. Μητσοτάκη και τον πρόεδρο κ. Μακρόν. Ο πρόεδρος μου έθεσε το θέμα στη Νέα Υόρκη, κατά τη συνάντησή του με τον Πρωθυπουργό κ. Μητσοτάκη. Χαρακτήρισε το έργο αξιόλογο, λέγοντας ότι θα προτιμούσα να αγοράζετε ηλεκτρική ενέργεια από εμάς αντί να τη μεταφέρετε από απόσταση 2.000 χιλιομέτρων, δαπανώντας πάνω από 2 δισ. ευρώ από ευρωπαϊκά κονδύλια, μπορώ να παρέχω από απόσταση μόλις 70 μιλίων από την ηπειρωτική Τουρκία νερό, ηλεκτρική ενέργεια και φυσικό αέριο, από τα οποία θα μπορούν να επωφεληθούν όλοι: Ελληνοκύπριοι, Τουρκοκύπριοι και ολόκληρος ο πληθυσμός.

Δεν έχουμε ακόμη θίξει το ζήτημα των αμφισβητούμενων υδάτων στο Αιγαίο. Αυτό που ζητάμε είναι, όταν ένα πλοίο διεξάγει έρευνες στη θάλασσα, να μας αποστέλλει μια γραπτή ειδοποίηση, όχι απλώς προφορική, στην οποία να αναφέρει: “Πρόκειται να προβούμε σε συγκεκριμένες ενέργειες στη συγκεκριμένη περιοχή, ορίστε οι συντεταγμένες”. Αυτό είναι το μόνο που ζητάμε. Τίποτα περισσότερο. Δεν θέλουμε να διαταραχθεί το status quo, ούτε να δημιουργηθεί ένα προηγούμενο με εντελώς λανθασμένο τρόπο, το οποίο θα προκαλέσει ακόμη μεγαλύτερα προβλήματα και για τις δύο πλευρές. Ας μην επιχειρούμε να διαμορφώσουμε ένα νέο status quo. Υπό αυτές τις προϋποθέσεις, δεν προβάλλουμε αντιρρήσεις. Είμαστε θετικοί».

Σε ερώτηση ότι το «casus belli» δεν συνάδει με την προσπάθεια της Τουρκίας να ενταχθεί στο SAFE και άλλα ευρωπαϊκά προγράμματα, ο Χακάν Φιντάν απάντησε: «Όσον αφορά το “casus belli”, πολλοί θεωρούν ότι πρόκειται για απειλή πολέμου. Είναι η ελληνική εκδοχή. Εμείς, ωστόσο, δεν το έχουμε χαρακτηρίσει ως “casus belli”. Πρόκειται για μια δήλωση της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης το 1995, δεν πρόκειται για νόμο, η οποία επισημαίνει ότι εάν η Ελλάδα επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 ναυτικά μίλια χωρίς προηγούμενη επίλυση του ζητήματος με την Τουρκία, τότε η τουρκική κυβέρνηση οφείλει να λάβει κάθε αναγκαίο μέτρο για να αποτρέψει.

Η δήλωση εκδόθηκε όταν η Ελλάδα αποδέχθηκε τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), υποδηλώνοντας ότι, βάσει της εν λόγω διεθνούς σύμβασης, ενδέχεται να έχει αυτό το δικαίωμα. Αυτή η προληπτική δήλωση συνέβαλε στη διατήρηση της ειρήνης μέχρι σήμερα. Δεν συνιστά απειλή πολέμου. Μάλιστα, η Ελλάδα δεν έχει δηλώσει ποτέ ρητά ότι δεν προτίθεται να προβεί σε μια τέτοια ενέργεια (12 μίλια) πριν επιλυθεί το ζήτημα με την Τουρκία. Μέχρι τώρα διατηρούμε το status quo, αναμένοντας να επιλύσουμε τα προβλήματα μας πολιτισμένα. Το ζήτημα είναι επιλύσιμο.

Μόνο ο πρόεδρος Ερντογάν διαθέτει την απαιτούμενη πολιτική νομιμοποίηση ώστε να επιστρατεύσει την πολιτική βούληση που χρειάζεται για την επίλυση του προβλήματος. Συμβουλεύω τους Έλληνες φίλους μου: όσο εκείνος βρίσκεται ακόμα εκεί, εκμεταλλευτείτε τη στιγμή και συνεργαστείτε μαζί του». Τέλος, αναφορικά με το εάν θα προχωρήσει το νομοσχέδιο περί Γαλάζιας Πατρίδας, ο Χακάν Φιντάν δήλωσε: «Δεν υπάρχει νομοσχέδιο για τη Γαλάζια Πατρίδα. Το ζήτημα του θαλασσίου πάρκου δεν έχει τεθεί ακόμη προς συζήτηση».

Πολιτικές αντιδράσεις

Νέα σφοδρή επίθεση κατά του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Γιώργου Γεραπετρίτη εξαπέλυσε ο Αντώνης Σαμαράς, με αφορμή την απόφαση του λιβυκού Κοινοβουλίου, υποστηρίζοντας ότι οι εξελίξεις διαψεύδουν τις πρόσφατες διαβεβαιώσεις του υπουργού Εξωτερικών. Ο πρώην πρωθυπουργός επαναφέρει το ζήτημα της αποπομπής Γεραπετρίτη, ενώ συνδέει την εξέλιξη στη Λιβύη με μια σειρά άλλων ζητημάτων εξωτερικής πολιτικής, ασκώντας παράλληλα κριτική στην κυβερνητική επιλογή των «ήρεμων νερών» με την Τουρκία.

Για μια ιδιαίτερα αρνητική εξέλιξη με δυσμενείς επιπτώσεις στα εθνικά συμφέροντα έκαναν λόγο ο υπεύθυνος ΚΤΕ Εξωτερικών του ΠΑΣΟΚ, Δημήτρης Μάντζος, και ο αντιπρόεδρος της Ομάδας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, Γιάννης Μανιάτης.

Σε κοινή τους ανακοίνωση επισημαίνουν την αντίφαση ανάμεσα στην απόφαση του λιβυκού Κοινοβουλίου και στις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις για θετική πορεία των διαπραγματεύσεων με τη Λιβύη, καταλογίζοντας στην κυβέρνηση έλλειψη συνεκτικής εξωτερικής πολιτικής. Παράλληλα, ζητούν άμεση ενημέρωση των πολιτικών κομμάτων και της ελληνικής κοινωνίας, θέτοντας και το ζήτημα των επιπτώσεων στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου.

Ευθύνες στην κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας για τον εφησυχασμό που καλλιεργούσε το προηγούμενο διάστημα απέδωσε το ΚΚΕ, επισημαίνοντας ότι οι επαφές των κυβερνητικών στελεχών τόσο με την Τρίπολη όσο και με τη Βεγγάζη δεν απέτρεψαν την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου. Ο Περισσός υποστηρίζει ότι η εξέλιξη αυτή διαψεύδει το κυβερνητικό αφήγημα περί «ισχυρών συμμαχιών» που διασφαλίζουν τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας, ασκώντας παράλληλα κριτική στην εμπλοκή της Ελλάδας στους διεθνείς ιμπεριαλιστικούς σχεδιασμούς.

Για ένα ακόμη σοβαρό φιάσκο της εξωτερικής πολιτικής της κυβέρνησης Μητσοτάκη έκανε λόγο η πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Ρένα Δούρου, σχολιάζοντας την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης. Με ιδιαίτερα αιχμηρό τρόπο, η Ρένα Δούρου καταλογίζει στην κυβέρνηση απουσία εθνικής στρατηγικής και διαδοχικές διπλωματικές ήττες, υποστηρίζοντας ότι απέτυχε να αξιοποιήσει τη δυνατότητα παραπομπής της διαφοράς στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Παράλληλα, ζητά επιστροφή σε μια ενεργητική, πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, με βάση το διεθνές δίκαιο και την προάσπιση των εθνικών συμφερόντων.

Για σοβαρή διπλωματική αποτυχία της κυβέρνησης Μητσοτάκη έκανε λόγο η ΕΛΑΣ, υποστηρίζοντας ότι η απόφαση του λιβυκού Κοινοβουλίου αποτελεί αποτέλεσμα της μονοδιάστατης εξωτερικής πολιτικής που ακολουθεί η Αθήνα τα τελευταία χρόνια. Παράλληλα, ζητά άμεση και δυναμική αντίδραση σε διμερές και πολυμερές επίπεδο, αξιοποίηση της δυνατότητας επιβολής ευρωπαϊκών κυρώσεων σε Λιβύη και Τουρκία, καθώς και αλλαγή στρατηγικής με επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στην Ανατολική Μεσόγειο και επιστροφή σε μια ενεργητική, πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΥΣΗ-“Νίκη”

Με μια σύντομη αλλά ιδιαίτερα αιχμηρή δήλωση σχολίασε την απόφαση του λιβυκού Κοινοβουλίου ο πρόεδρος της Ελληνικής Λύσης, Κυριάκος Βελόπουλος. Επιστρατεύοντας την παλαιότερη αναφορά του Κυριάκου Μητσοτάκη στον «καπετάνιο» που καλείται να διαχειριστεί μια κρίση στις τρεις τα ξημερώματα, ο Κυριάκος Βελόπουλος χαρακτηρίζει «ναυάγιο» τόσο τον πρωθυπουργό όσο και την εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης.

Ως «εθνική ήττα» χαρακτήρισε η ΝΙΚΗ την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, υποστηρίζοντας ότι η εξέλιξη αυτή επιβεβαιώνει τη διείσδυση της Τουρκίας και στις δύο πλευρές της χώρας. Το κόμμα ασκεί έντονη κριτική στον υπουργό Εξωτερικών Γιώργο Γεραπετρίτη για τις διαβεβαιώσεις του σχετικά με τις σχέσεις της Ελλάδας με την ανατολική Λιβύη, ζητώντας άμεση διεθνοποίηση του ζητήματος, ενεργοποίηση των συμμάχων της χώρας και επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια.

Οι πιέσεις σε Χαφτάρ από την Άγκυρα

Ο Σαντάμ Χάφταρ, γιος του Χαλίφα Χάφταρ και de facto ηγέτης της κυβέρνησης της Ανατολικής Λιβύης, φέρεται να δέχτηκε ισχυρές πιέσεις από την Τουρκία για να εξασφαλίσει την κοινοβουλευτική επικύρωση της θαλάσσιας συμφωνίας του 2019, ενώ ταυτόχρονα αντιμετώπιζε αντίθετες απαιτήσεις από το Ισραήλ για να συνεχίσει το μπλόκο στη συμφωνία και να απορριφθούν οι τουρκικές απαιτήσεις.

Σύμφωνα το Al Jazeera, οι τουρκικές πιέσεις περιλάμβαναν την απειλή απόσυρσης της υποστήριξης προς τον Σαντάμ και την οικογένεια Χάφταρ εάν καθυστερήσει η επικύρωση, με πιθανή ανακατεύθυνση αυτής της στήριξης προς πολιτικές και στρατιωτικές παρατάξεις στη δυτική Λιβύη. Οι πιέσεις αυτές ακολούθησαν την απομάκρυνση του επί χρόνια προέδρου του κοινοβουλίου, Αγκίλα Σάλεχ, ο οποίος είχε επανειλημμένα αρνηθεί να επικυρώσει τη συμφωνία, υπό την πίεση του Καΐρου και της Αθήνας.

Επίσης η χρονική στιγμή της κύρωσης φαίνεται να συνδέεται με την επίσημη διαμαρτυρία και τη ρηματική διακοίνωση που απέστειλε η Λιβύη προς την Αθήνα, αμφισβητώντας τις ελληνικές σεισμικές έρευνες για υδρογονάνθρακες νότια της Κρήτης, τον περασμένο Αύγουστο. Η Αθήνα από την πλευρά της απάντησε άμεσα μέσω της διπλωματικής οδού, χαρακτηρίζοντας τους ισχυρισμούς της Λιβύης νομικά ανυπόστατους και αβάσιμους.

Η αποπομπή του Σάλεχ από τους Χαφτάρ

Όπως προαναφέρθηκε, η σημαντικότερη αλλαγή στο πολιτικό σκηνικό της ανατολικής Λιβύης είχε προηγηθεί μόλις 14 ημέρες. Στις 6 Οκτωβρίου, η Βουλή απομάκρυνε τον Αγκίλα Σάλεχ από την προεδρία, έπειτα από 12 χρόνια, και εξέλεξε στη θέση του τον Αλ Σαλιχίν Αμπντούλ Ναμπί αλ Ομπεϊντί. Η διαδικασία είχε ξεκινήσει την προηγούμενη ημέρα, όταν 98 από τους 102 παρόντες βουλευτές ενέκριναν την αλλαγή του εσωτερικού κανονισμού, περιορίζοντας τη θητεία της προεδρίας στους 12 μήνες.

Ο ίδιος ο Σάλεχ αμφισβήτησε τη νομιμότητα της συνεδρίασης, υποστηρίζοντας ότι πραγματοποιήθηκε χωρίς την προβλεπόμενη πρόσκληση της προεδρίας. Οι βουλευτές, ωστόσο, προχώρησαν στην εκλογή νέας ηγεσίας. Ο βουλευτής Τζεμπρίλ Οχέιντα, μιλώντας στο Reuters, απέδωσε την αλλαγή στη δυσαρέσκεια που είχε συσσωρευτεί για τον τρόπο διοίκησης της Βουλής. Όπως υποστήριξε, ο Σάλεχ λάμβανε αποφάσεις χωρίς να συμβουλεύεται τους βουλευτές και οι προσπάθειες να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα είχαν αποτύχει.

Ο Αλ Ομπεϊντί είναι πολιτικός μηχανικός, βουλευτής της Τομπρούκ από το 2014 και μέλος της κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων. Προέρχεται από τη φυλή Ομπεϊντάτ, στην οποία ανήκει και ο Σάλεχ, γεγονός με ιδιαίτερη σημασία για τις παραδοσιακές ισορροπίες εξουσίας στην ανατολική Λιβύη. Το σημαντικότερο στοιχείο του πολιτικού του βιογραφικού είναι ότι διετέλεσε πρόεδρος της Επιτροπής Κοινοβουλευτικής Φιλίας Λιβύης–Τουρκίας, η οποία συγκροτήθηκε τον Απρίλιο του 2024.

Σύμφωνα με το τουρκικό πρακτορείο Anadolu, η επιτροπή είχε ως αντικείμενο την ανάπτυξη της κοινοβουλευτικής συνεργασίας και την ενίσχυση των σχέσεων ανάμεσα στις δύο χώρες. Στις 9 Οκτωβρίου, μόλις τρεις ημέρες μετά την εκλογή του, ο πρόεδρος της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης, Νουμάν Κουρτουλμούς, του απέστειλε συγχαρητήριο μήνυμα, εκφράζοντας την επιθυμία να ενισχυθεί η συνεργασία των δύο κοινοβουλίων.

Η σημασία της επιλογής του είχε επισημανθεί πριν από την επικύρωση της συμφωνίας. Σε ρεπορτάζ της Al-Araby Al-Jadeed, στις 8 Οκτωβρίου, ο καθηγητής Πολιτικών Επιστημών Χασάν Αμπντούλ Μόλα υποστήριζε ότι η κοινοβουλευτική επιτροπή φιλίας υπό τον Ομπεϊντί είχε επιδιώξει να φέρει το θαλάσσιο μνημόνιο προς επικύρωση, ενώ ο Σάλεχ καθυστερούσε τη διαδικασία. Ο ίδιος εκτιμούσε ότι η ανάδειξη του Ομπεϊντί θα διευκόλυνε την έγκριση του μνημονίου, στο οποίο απέδιδε ιδιαίτερη σημασία η ηγεσία Χαφτάρ λόγω της προσέγγισής της με την Τουρκία. Η εκτίμηση διατυπώθηκε 12 ημέρες πριν από την ψηφοφορία της 20ής Οκτωβρίου.