Τελειωμένος ο Μερτς – AfD: Είμαστε οι διάδοχοι του κόμματος του

Η νέα συντριβή του CDU (Χριστιανοδημοκρατική Ένωση) στο κρατίδιο του Μεκλεμβούργου-Δυτικής Πομερανίας (μετά το σοκ της Σαξονίας) αφήνει τον Φρίντριχ Μερτς στη «μοναξιά» της ψευδαίσθησής του πώς μπορεί να αλλάξει το εις βάρος του κλίμα, παραμένοντας στην Καγκελάρια… Όπως χαρακτηριστικά σχολίαζαν στελέχη των Χριστιανοδημοκρατών, διαβλέποντας τα τραγικά αποτελέσματα στις τρεις τελευταίες τοπικές εκλογικές αναμετρήσεις, «το ζήτημα δεν είναι πλέον εάν θα πρέπει να αποχωρήσει ο Μερτς, αλλά το πότε».

Ο Κρίστιαν Γκρεφ, επικεφαλής της Mittelstands-und Wirtschaftsunion στο Βερολίνο, της μεγαλύτερης ένωσης για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και την οικονομία στη Γερμανία, ήταν ξεκάθαρος σχετικά με τις εξελίξεις: «Ο Μερτς πρέπει να φύγει. Είναι ανίκανος στη διακυβέρνηση και στην επικοινωνία».

Μένει μέχρι να… φύγει

Η τραγική επίδοση του κόμματος στην έδρα της Άνγκελα Μέρκελ, όπου κατάφερε για πρώτη φορά να μείνει εκτός τοπικού κοινοβουλίου περνώντας κάτω από τον πήχη του 5%, σε συνδυασμό με το «ναυάγιο» της Σαξονίας, την ήττα στο Βερολίνο, την πτώση του CDU σε ομοσπονδιακό επίπεδο, τα τραγικά ποσοστά αποδοχής του ίδιου του Μερτς – τα χαμηλότερα στην ιστορία για εν ενεργεία Καγκελάριο – και τα οικονομικά αδιέξοδα της Γερμανίας, έχουν φέρει πλέον στο προσκήνιο αυτό που πολλοί συζητούσαν εδώ και καιρό παρασκηνιακά: Το σενάριο “Kanzlertausch”, δηλαδή την αντικατάσταση του Καγκελάριου εκ των έσω, όπως έχει γίνει με αρκετούς πρωθυπουργούς στην Βρετανία.

Η ανατροπή του Μερτς έρχεται σε αντίθεση με την «σταθερότητα» που «ευαγγελίζεται» παραδοσιακά η γερμανική πολιτική σκηνή. Για αυτό αναζητούνται σενάρια για μια πιθανή «ομαλή» αντικατάσταση. Οι εκλογές είναι ένα σενάριο που απεύχονται τόσο το Χριστιανοδημοκρατικό CDU όσο και ο κυβερνητικός εταίρος, το Σοδιαλδημοκρατικό SPD, καθώς το ακροδεξιό AfD, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, είναι πρώτο στην πρόθεση ψήφου και με σημαντική διαφορά.

Σύμφωνα με πολιτικούς αναλυτές ο μόνος λόγος που δεν θεωρείται ακόμη βέβαιη η απομάκρυνσή του Μερτς είναι πως δεν υπάρχει ένας προφανής διάδοχος. Συνολικά, η κοινή συνισταμένη των πολιτικών σχολίων στη Γερμανία είναι πως ο χρόνος του Καγκελάριου εξαντλείται και η πολιτική επιβίωσή του εξαρτάται λιγότερο από την υποστήριξη – την οποία έχει απωλέσει εδώ και καιρό – και περισσότερο από την απουσία ενός κοινά αποδεκτού αντικαταστάτη, καθώς και από τον φόβο ότι μια εσωκομματική εξέγερση ή πρόωρες εκλογές θα μπορούσαν να ενισχύσουν ακόμη περισσότερο το AfD. Η «οικειοθελής» αποχώρηση θα μπορούσε να δώσει τη λύση, αλλά ο ίδιος δήλωσε αποφασισμένος να παραμείνει στην εξουσία. Με λίγα λόγια: Ο Μερτς – για την ώρα – παραμένει στην Καγκελαρία, μέχρι να βρεθεί τρόπος να φύγει…

Πολιτικές αντιδράσεις

Από την πλευρά του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (SPD) o αρχηγός και υπουργός Οικονομικών Λαρς Κλινγκμπάιλ ζήτησε αλλαγή πορείας για την κυβέρνηση. «Δεν μπορούμε απλώς να το συνεχίσουμε ως έχει. Ο κόσμος δεν είναι ευχαριστημένος με τις μεταρρυθμίσεις. Η πρωθυπουργός του Μεκλεμβούργου-Δυτικής Πομερανίας Μανουέλα Σβέζιγκ επέκρινε μάλιστα ευθέως τον καγκελάριο Μερτς, αμφισβητώντας ανοιχτά την αξίωσή του να παραμείνει στην εξουσία. «Δεν ξέρω αν θα τα καταφέρει ξανά», δήλωσε η κυρία Σβέζιγκ.

Από την αντιπολίτευση, η αρχηγός της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) Αλίς Βάιντελ συνέχισε και σήμερα να προωθεί τη χθεσινοβραδινή γραμμή της για συνεργασία με το CDU, του οποίου βλέπει την AfD ως «πολιτικό κληρονόμο». Η αποτυχία του CDU να ξεπεράσει το όριο του 5% στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία «καταδεικνύει ξεκάθαρα ότι έχουμε αντικαταστήσει το CDU ως λαϊκό κόμμα», δήλωσε η κυρία Βάιντελ και ζήτησε εκ νέου «επείγουσες συνομιλίες για να οδηγήσουμε αυτή τη χώρα μαζί στην έξοδο από την κρίση».

Η αρχηγός της AfD κατηγόρησε επίσης το CDU ότι εξαρτάται από τα αριστερά κόμματα ως εταίρους συνασπισμού και έτσι αποστασιοποιείται από το δικό της κόμμα και κάλεσε τους Χριστιανοδημοκράτες να αναθεωρήσουν την στρατηγική τους για το «τείχος προστασίας» με το οποίο απορρίπτεται το ενδεχόμενο συνεργασίας με το κόμμα της. Προηγουμένως, ο υποψήφιος της AfD στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία Λάιφ-Έρικ Χολμ είχε προβλέψει ότι «ο Μερτς δεν θα βγάλει τη χρονιά» ως καγκελάριος.

Η επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας της Αριστεράς στην Bundestag Χάιντι Ράιχινεκ απέρριψε τις κατηγορίες περί αντισημιτισμού στο κόμμα της, τονίζοντας ότι «υπάρχει μια κόκκινη γραμμή και όποιος την υπερβαίνει, δεν έχει καμία θέση στο κόμμα». Η ίδια η νικήτρια των χθεσινών εκλογών Ελίφ Εράλπ επέμεινε ωστόσο από την πλευρά της στις απαλλοτριώσεις μεγάλων ακινήτων εταιρειών. «Ο λαός του Βερολίνου το ψήφισε», δήλωσε η κυρία Εράλπ, αναφερόμενη στο σχετικό δημοψήφισμα.

«Ο κόσμος είναι θυμωμένος για τη στασιμότητα και τις πολιτικές της ομοσπονδιακής κυβέρνησης. Η επιθυμία για αλλαγή ήταν έκδηλη», δήλωσε και η αρχηγός του κόμματος Ινές Σβερντνερ και ζήτησε να σταματήσουν οι μεταρρυθμίσεις που προωθεί η κυβέρνηση: «Το CDU και το SPD πρέπει να αναγνωρίσουν ότι η πολιτική περικοπών των κοινωνικών δαπανών πρέπει να τερματιστεί», τόνισε, αναφερόμενη κυρίως στις σχεδιαζόμενες αλλαγές στο συνταξιοδοτικό.

Η Μόσχα

Το Κρεμλίνο δήλωσε τη Δευτέρα ότι η πρωτιά του AfD στις περιφερειακές εκλογές στη βορειοανατολική Γερμανία οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι το Βερολίνο σταμάτησε να αγοράζει φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο, επιλέγοντας αντ’ αυτού την αγορά ακριβής ενέργειας από τις ΗΠΑ.

«Η μείωση της ανταγωνιστικότητας της γερμανικής οικονομίας οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην απόφαση της Γερμανίας να σταματήσει να αγοράζει φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο και, αντ’ αυτού, να προμηθεύεται πολύ ακριβότερο αέριο από άλλες χώρες (κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες) πληρώνοντας ενίοτε πολλαπλάσιο τίμημα στην αγορά άμεσης παράδοσης», δήλωσε ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ.

Δύο άτομα που γνωρίζουν το σχέδιο δήλωσαν την περασμένη εβδομάδα ότι ο κορυφαίος οικονομικός απεσταλμένος του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν και ηγέτες του κόμματος AfD είχαν ξεκινήσει προετοιμασίες για συνάντηση το επόμενο έτος, με σκοπό τη συζήτηση για την επανέναρξη των προμηθειών φυσικού aερίου στη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης, παρόλο που το AfD δεν βρίσκεται στην εξουσία σε εθνικό επίπεδο. Το AfD και εκπρόσωπος του Κιρίλ Ντμίτριεφ, αρνήθηκαν να σχολιάσουν.

Δεν παραιτείται ο Μερτς

Ο Φρίντριχ Μερτς παραδέχτηκε τα «καταστροφικά» – όπως τα χαρακτήρισε – εκλογικά αποτελέσματα, αλλά επέμεινε πως ο ίδιος θα παραμείνει στην Καγκελαρία για προχωρήσει στην υλοποίηση των «αναγκαίων μεταρρυθμίσεων». «Αυτό που πρέπει να γίνει τώρα απαιτεί θάρρος, σταθερότητα και υπομονή. Θα το ζητήσω αυτό ως πρόεδρος του CDU και, πάνω απ’ όλα, ως Καγκελάριος της χώρας μας. «Αναλαμβάνω την ευθύνη, επειδή θέλω αυτή η χώρα να προχωρήσει μπροστά».

Ωστόσο η πλειονότητα φαίνεται πως πλέον δεν τον θεωρεί κατάλληλο για να ηγηθεί της χώρας και να «αναζωογονήσει» την γερμανική οικονομία που έχει περιέλθει σε τέλμα. Εξάλλου ο Μερτς εκλέχθηκε με αυτήν την υπόσχεση, αλλά εδώ και σχεδόν 1,5 χρόνο, που βρίσκεται στην Καγκελαρία οι πολιτικές του δεν έχουν αποδώσει. Το οικονομικό αδιέξοδο παραμένει – αν δεν μεγαλώνει – και η ακροδεξιά (AfD) «καλπάζει» ως πρώτη πολιτική δύναμη στη Γερμανία.

Τα γερμανικά ΜΜΕ

Τα μεγαλύτερα ΜΜΕ στη Γερμανία θέτουν πλέον ανοιχτά ζήτημα παραμονής του Μερτς στην Καγκελαρία, ενώ στο εσωτερικό του CDU τα σενάρια για την αντικατάστασή του βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο. Το αποτέλεσμα στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία παρουσιάζεται από τα γερμανικά μέσα ενημέρωσης ως μια ιστορική ταπείνωση για το CDU και μια υπαρξιακή πολιτική κρίση για τον καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς.

Το περιοδικό Der Spiegel υπογράμμισε ότι «ασφαλώς και τίθεται ζήτημα καγκελάριου», σημειώνοντας: «εάν υπάρχουν δυνάμεις εντός CDU που θέλουν να αντικαταστήσουν τον Φρίντριχ Μερτς, δύσκολα μπορεί κανείς να τους κατηγορήσει, αλλά θα πρέπει να βγουν αμέσως από την κρυψώνα τους και να τον αντικαταστήσουν ή να παραμείνουν εντελώς σιωπηλοί». «Ένα παρατεταμένο τέλμα στην καγκελαρία κατά τους φθινοπωρινούς μήνες θα ήταν καταστροφικό», επισημαίνεται στο δημοσίευμα.

Η Nürnberger Nachrichten χαρακτηρίζει τον Μερτς «Regierungschef auf Abruf», δηλαδή «κυβερνητικό ηγέτη υπό προθεσμία» ή «καγκελάριο με ημερομηνία λήξης». Από την πλευρά της, η οικονομική εφημερίδα Handelsblatt αναρωτήθηκε: «Ο Μερτς αγοράζει χρόνο – αλλά για ποιον λόγο ακριβώς;». Στην ανάλυσή της επεσήμανε: «Οι άνθρωποι θέλουν να λειτουργήσει ξανά σωστά το κράτος και να βελτιωθεί η ζωή τους. Δεν θέλουν να αλλάξουν πολλά. Αυτό προσδιορίζει τον πραγματικό ηττημένο της βραδιάς: τον Φρίντριχ Μερτς. Ο δύο ψηφοφορίες ήταν επίσης μια αναμέτρηση με τις πολιτικές του και πιθανώς με αυτόν ως καγκελάριο. Οι μεγαλύτεροι αντίπαλοί του δεν είναι ούτε οι πρωθυπουργοί των κρατιδίων του CDU, ούτε η AfD. Ο μεγαλύτερος αντίπαλός του είναι η γερμανική ακινησία».

Σε ξεχωριστό σχόλιό της, η γερμανική εφημερίδα περιγράφει τον Μερτς ως έναν καγκελάριο που έχει φτάσει «στο τέλος των ιδεών του». Επικρίνει την αντίδρασή του τη βραδιά των εκλογών – κατά την οποία έδωσε έμφαση στην αποφασιστικότητα, την υπομονή και την επιμονή – επειδή δεν συνοδεύτηκε από μια πειστική εξήγηση για το πώς σκοπεύει να αναστρέψει την κατάρρευση.

Η Tagesschau υποστηρίζει ότι το τέλος της καγκελαρίας του έχει ουσιαστικά ήδη προδιαγραφεί. Το άμεσο ερώτημα είναι εάν μπορεί να παραμείνει στη θέση του μέχρι τις επόμενες προγραμματισμένες ομοσπονδιακές εκλογές. Η Die Welt έκανε λόγο για τον «θάνατο του αστικού κέντρου», επισημαίνοντας ότι η άνοδος της Αριστεράς στο Βερολίνο αποτελεί κρισιμότερο πρόβλημα για την αστική τάξη συγκριτικά με την AfD, με τις ευθύνες να βαρύνουν τα παραδοσιακά κόμματα. Σύμφωνα με την εφημερίδα, «οι φυγόκεντρες δυνάμεις ενισχύονται».

Σκληρή κριτική άσκησε και η Süddeutsche Zeitung, σημειώνοντας: «Η ετυμηγορία του εκλογικού σώματος είναι πλέον σκληρή για όσους είτε δεν αποτελούν κάποια εξαιρετική προσωπικότητα, είτε δεν προσφέρουν ένα συναρπαστικό μήνυμα». Η εφημερίδα χαρακτήρισε το CDU «τόσο διασκεδαστικό όσο το ξερό ψωμί και τόσο ζωντανό όσο το νεκρό ψάρι», τονίζοντας ότι η παράταξη, «σκιά του εαυτού της, κατέρρευσε απόψε και κάηκε στο όριο του 5%. Πρόκειται για ταπείνωση που όμοιά της δεν έχει ξαναζήσει αυτός ο πυλώνας του κράτους».

Την ίδια ώρα, η Bild προειδοποίησε ότι με το ποσοστό κάτω από το 5% «δεν υπάρχουν πλέον εγγυήσεις», κάνοντας λόγο για ορατό κίνδυνο μιας «εξέγερσης της βάσης» του κόμματος απέναντι στον Φρίντριχ Μερτς. «Το γεγονός ότι ο Μερτς έκανε δήλωση το βράδυ των κρατιδιακών εκλογών δείχνει την τεράστια εσωτερική πίεση που δέχεται. Η στρατηγική του: παιχνίδι με τον χρόνο. Δεν υπάρχουν κρατιδιακές εκλογές ως τον Απρίλιο του 2027 και ο Μερτς ελπίζει οι επενδύσεις που χρηματοδοτούνται από το ειδικό ταμείο να αρχίζουν να αποδίδουν», αναφέρει το πρώτο κανάλι της γερμανικής δημόσιας τηλεόρασης, ARD.

Η αρχισυντάκτρια του ZDF Μπετίνα Σάουστεν σχολιάζει ότι ο καγκελάριος εμφανίστηκε «μόνος» μετά την εκλογική συντριβή και πως η παραμονή του οφείλεται κυρίως στο ότι δεν υπάρχει σήμερα καλύτερη λύση για το CDU. Η διάρκειά του στην καγκελαρία, σημειώνει, θα εξαρτηθεί από το εάν μπορεί να επιβάλει τις μεταρρυθμίσεις του. Και καταλήγει: «Το φθινόπωρο πλησιάζει, αλλά το αν θα φέρει κάποια από αυτές τις μεταρρυθμίσεις είναι αμφισβητήσιμο. Τα πράγματα σοβαρεύουν τώρα, και δεν θα γίνουν ευκολότερα».