Ένας αντίλογος για την τροπολογία της Κεφαλογιάννη

Στο όλο ζήτημα, που παρουσιάζει πολλές πλευρές, συνηθισμένες με τα προβλήματα που προκαλεί η δικαστική ανάθεση της συνεπιμέλειας ανηλίκων τέκνων των εν διαστάσει ζευγών, δόθηκε όμως και συνεχίζεται τεράστια δημοσιότητα μετά σχολίων, λόγω της  πολιτικής ιδιότητας και της κοινωνικής θέσης της κ. Κεφαλογιάννη και των αδόκιμων χειρισμών και “εξηγήσεων” του Υπουργού Δικαιοσύνης, με αποτέλεσμα να εξελιχθεί η υπόθεση σε ζήτημα πολιτικό και τα πάντα να ερμηνεύονται με κριτήρια πολιτικά .

Με τον Ν. 4800/2021 θεσπίστηκε (αρθ. 1511ΑΚ) ότι σε περίπτωση διάστασης ενός ζεύγους η γονική μέριμνα στα ανήλικα τέκνα ασκείται προς το συμφέρον του τέκνου ιδίως (που αποτελεί μαχητή επιταγή) και από τους δύο γονείς, με αποτέλεσμα τα δικαστήρια να αναθέτουν τη γονική μέριμνα των ανηλίκων τέκνων εξίσου (συνεπιμέλεια) και στους δύο γονείς.

Από την μέχρι τώρα εφαρμογή από τα δικαστήρια της διάταξης προκύπτει ότι κατά κανόνα η λύση αυτή όχι μόνο δεν επιλύει το ζήτημα της γονικής μέριμνας και ούτε είναι προς το συμφέρον των τέκνων, αντίθετα, δημιουργούνται συνεχείς προστριβές και δικαστικές διαμάχες μεταξύ του ζεύγους, που εξελίσσονται σε βίαιο πόλεμο μεταξύ τους, που πολλές φορές θυμίζει την κινηματογραφική μαύρη κωμωδία “Πόλεμος των Ρόδων”, με θύματα τα ανήλικα τέκνα, όπως  συμβαίνει για ενάμιση περίπου χρόνια δικαστικά και εξώδικα για το εν διαστάσει ζεύγος Μάτσα-Κεφαλογιάννη για την επιμέλεια των τέκνων τους.

Τα δικαστήρια βάση της παραπάνω διάταξης, σε περίπτωση διάστασης του ζεύγους αναθέτουν τη συνεπιμέλεια και στους δύο γονείς με εκ περιτροπής άσκησή της, χωρίς συνήθως να προσδιορίσουν ειδικότερες λεπτομέρειες, με λήψη  υπόψη των ειδικών συνθηκών κάθε περίπτωσης, ώστε να καταστεί η άσκησή της από κάθε γονέα αποδεκτή και λειτουργική, με περιορισμό της μεταξύ τους διαμάχης. Η πείρα μου διδάσκει ότι μια καλή απόφαση ασφαλιστικών μέτρων, που να ρυθμίσει από την αρχή με ικανοποιητικό για τα δύο μέρη τρόπο και χωρίς εγωισμούς το ζήτημα μπορεί να λειτουργήσει χωρίς περαιτέρω διαδικασίες, η λύση όμως αυτή προϋποθέτει την επαναφορά της παλιάς διάταξης, που σκοπούσε μόνο το συμφέρον του ανηλίκου.

Η σολομώντεια, όμως, λύση της ανάθεσης της επιμέλειας των τέκνων και στους δύο γονείς, και με δεδομένο ότι σχεδόν οι μισοί γάμοι διαλύονται όταν τα παιδιά είναι ανήλικα, έχει δημιουργήσει τα τελευταία χρόνια ένα μεγάλο αριθμό ζευγαριών σε διάσταση με έντονες δικαστικές διαμάχες για την επιμέλεια των τέκνων τους, που οφείλονταν στην εφαρμογή της παραπάνω διάταξης. Η κατάσταση αυτή ήταν γνωστή στο Υπουργείο Δικαιοσύνης, όπως παραδέχτηκε ο ίδιος ο Υπουργός Δικαιοσύνης, αλλά καθυστέρησαν (επιεικώς) να επιληφθούν του θέματος, που απαιτεί νομοθετική πρωτοβουλία για την ανάθεση της επιμέλειας με μόνο κριτήριο το συμφέρον των τέκνων.

Η δικαστική απόφαση που αναθέτει την επιμέλεια και στους δύο γονείς ορίζει πως ασκείται αυτή, έχει διαπλαστικό χαρακτήρα και είναι άμεσα εκτελεστή. Ο γονιός που δεν συμφωνεί με αυτή έχει δικαίωμα να ασκήσει έφεση, που δεν αναστέλλει την εκτέλεση της πρωτόδικης απόφασης και η δικαστική εξέταση ολόκληρης της υπόθεσης μεταφέρεται στον δεύτερο βαθμό δικαιοδοσίας. Σύμφωνα με το άρθρο 1536 ΑΚ., αν από τότε που εκδόθηκε η απόφαση σχετική με τη γονική μέριμνα μεταβλήθηκαν οι συνθήκες το δικαστήριο οφείλει να προσαρμόσει την απόφαση του στις νέες συνθήκες.

Η νέα διάταξη για τη συνεπιμέλεια

Με το άρθρο 109 Ν. 5264/16-12-2025 προστέθηκε στο άρθρο 1536 ΑΚ η εξής παράγραφος: «Μεταρρύθμιση δύναται να αποφασίζεται από το δικαστήριο που εξέδωσε την απόφαση έπειτα από αίτηση του ασκούντος το ένδικο μέσο ή του αρμόδιου εισαγγελέα και κατά της οριστικής απόφασης που ρυθμίζει ζητήματα επιμέλειας και επικοινωνίας τέκνου κατά της οποίας έχει ασκήσει έφεση. Η ισχύς της ως άνω απόφασης ισχύει μέχρι της έκδοσης απόφασης επί του ενδίκου μέσου και εκδίδεται αποκλειστικά στις περιπτώσεις, που το επιβάλλει το συμφέρον του τέκνου».

Η νέα αυτή διάταξη του άρθρου 1536ΑΚ  αντιφάσκει με τον τίτλο του άρθρου “Μεταβολή των συνθηκών”, γιατί δεν απαιτείται για τη μεταρρύθμιση της απόφασης μεταβολή των συνθηκών, αλλά μόνο όταν το επιβάλλει το συμφέρον του τέκνου, δηλαδή όταν ένας διάδικος δεν συμφωνεί με τις διατάξεις μιας απόφασης ασκεί έφεση και ταυτόχρονα με αγωγή στο πρώτο βαθμό δικαιοδοσίας ζητά από το δικαστήριο τη μεταρρύθμιση της απόφασης με επανεκτίμηση από το δικαστήριο των ίδιων πραγματικών περιστατικών, βάσει των οποίων εκδόθηκε η μεταρρυθμιζόμενη απόφαση.                   

Με την παραπάνω ρύθμιση εισάγεται στο δικονομικό μας σύστημα ένα νέο πρωτότυπο ένδικο μέσο περιορισμένης ισχύος, που ισχύει μέχρι την έκδοση απόφασης επί της έφεσης, που ενδεχόμενα να επιλύσει πρόσκαιρα τη συγκεκριμένη περίπτωση Κεφαλογιάννη, γιατί, όπως φαίνεται, αφού δεν υπάρχει αντίθετη πληροφορία, μόνον αυτή έκανε χρήση της παραπάνω διάταξης. Η ρύθμιση αυτή αντίκειται σε βασικές δικονομικές διατάξεις της εκκρεμοδικίας και του nob bis in idem, με επιζήμιες συνέπειες για την απονομή πολιτικής δικαιοσύνης.

Συγκεκριμένα: Με την άσκηση της κυρίας αγωγής επέρχεται εκκρεμοδικία, με συνέπεια το πρώτο δικαστήριο να είναι το μόνο αρμόδιο να εκδικάσει την όλη υπόθεση, μετά την έκδοση απόφασης από το πρωτόδικο δικαστήριο με την άσκηση έφεσης η όλη υπόθεση μεταφέρεται στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο, που θα κρίνει την ορθότητα της πρωτόδικης απόφασης και η απόφαση του επιλύει τελεσίδικα την υπόθεση.

Με τη νέα αγωγή εξετάζεται παράλληλα η υπόθεση σε πρώτο βαθμό και μπορεί να εκδοθεί  απόφαση αντίθετη με την άλλη πρωτόδικη απόφαση, που μπορεί μεν να αφορά περιορισμένο χρονικό διάστημα, αλλά μέχρι την έκδοση απόφασης επί της εφέσεως, επί της πρώτης απόφασης που την επικυρώνει, έχει εκτελεστεί η δεύτερη απόφαση, με αποτέλεσμα η απόφαση του Εφετείου να καθίσταται άνευ αντικειμένου και beati possidentes, που ίσως είναι το ζητούμενο.

Οι αδόκιμοι χειρισμοί της “τροπολογίας Κεφαλογιάννη”

Έτσι όμως δημιουργείται Absurdum, που κανείς δεν το αντιλήφθηκε, ούτε στο Υπουργείο Δικαιοσύνης, που μορφοποίησε τη διάταξη, ούτε η επιστημονική επιτροπή της Βουλής, που την επεξεργάστηκε και έτσι γεννώνται ερωτήματα για τη δυνατότητα παραγωγής στη χώρα μας ορθής νομοθέτησης.

Σε γενικές γραμμές, δεν ενδιαφέρει αν η παραπάνω διάταξη θεσπίστηκε με πρωτοβουλία της κ. Κεφαλογιάννη ή “οίκοθεν” από τον Υπουργό Δικαιοσύνης, αλλά στην κοινή γνώμη  ακόμα και στους οπαδούς της ΝΔ αποκαλείται ως “τροπολογία Κεφαλογιάννη”, ενώ πρόκειται για άρθρο νόμου, που έτυχε της νόμιμης επεξεργασίας, χωρίς όμως τη διαδικασία της διαβούλευσης και συζητήθηκε στη Βουλή.

Είναι όμως γεγονός ότι ο χειρισμός του όλου θέματος προκάλεσε πολιτικό κόστος στην κ. Κεφαλογιάννη και στην κυβέρνηση. Η υπεράσπιση όμως και οι χειρισμοί του θέματος από τον Υπουργό Δικαιοσύνης, κ. Φλωρίδη, ήταν μάλλον αδόκιμοι και όχι πειστικοί, που θυμίζουν αυτό που είπε ο Μολιέρος, ότι πολλές φορές η δικαιολογία είναι χειρότερη από τη πράξη.