Γιατί η Τουρκία ανησυχεί για την συμφωνία ΕΕ-Ινδίας

Το ανανεωμένο μήνυμα ήρθε μετά τη συνάντηση της Μάρτα Κος με τον Χακάν Φιντάν στην Άγκυρα. Σε κοινή δήλωση, οι δύο πλευρές ανέφεραν ότι θα συνεχίσουν τον διάλογο με στόχο τη βελτίωση της εφαρμογής της υφιστάμενης τελωνειακής ένωσης και τη δημιουργία των προϋποθέσεων για τον εκσυγχρονισμό της. Παράλληλα, χαιρέτισαν τη σταδιακή επανέναρξη της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) στην Τουρκία και δήλωσαν την πρόθεσή τους να ενισχύσουν τη συνεργασία σε έργα που χρηματοδοτούνται από την ΕΤΕπ, τόσο στην Τουρκία όσο και στις γειτονικές περιοχές.

Η τελωνειακή ένωση, η οποία τέθηκε σε ισχύ το 1995, επιτρέπει την αδασμολόγητη κυκλοφορία των περισσότερων βιομηχανικών προϊόντων μεταξύ Τουρκίας και ΕΕ. Ωστόσο, δεν καλύπτει τις υπηρεσίες, τις δημόσιες προμήθειες ούτε το μεγαλύτερο μέρος του αγροτικού εμπορίου.

Τούρκοι αξιωματούχοι και επιχειρηματικοί φορείς επικρίνουν εδώ και καιρό τη δομή της ως ασύμμετρη, υποστηρίζοντας ότι αφήνει την Τουρκία εκτεθειμένη στις αλλαγές της εξωτερικής εμπορικής πολιτικής της ΕΕ, χωρίς να της εξασφαλίζει αντίστοιχη πρόσβαση σε αγορές τρίτων χωρών.

Η ασυμμετρία αυτή έχει αποκτήσει νέα βαρύτητα μετά την πρόσφατη εμπορική συμφωνία-ορόσημο της ΕΕ με την Ινδία. Στις 27 Ιανουαρίου, οι δύο πλευρές ανακοίνωσαν την ολοκλήρωση μιας ιστορικής συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου, η οποία προβλέπει την κατάργηση ή τη μείωση δασμών που καλύπτουν το 96,6% (σε αξία) των εξαγωγών της ΕΕ στην Ινδία, καθώς και την απελευθέρωση περίπου του 99,3%-99,5% των δασμολογικών γραμμών της ΕΕ για τα ινδικά προϊόντα, με σταδιακή εφαρμογή. Εφόσον εφαρμοστεί όπως έχει περιγραφεί, η συμφωνία ΕΕ-Ινδίας ενδέχεται να έχει δύο επιπτώσεις για την Τουρκία:

• Πρώτον, μπορεί να ανοίξει σημαντικές νέες ευκαιρίες για τους Ευρωπαίους εξαγωγείς σε μια αγορά όπου οι δασμοί αποτελούσαν έως σήμερα σοβαρό εμπόδιο, ιδίως σε τομείς όπως η αυτοκινητοβιομηχανία και άλλα βιομηχανικά προϊόντα, οδηγώντας μέρος των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων σε ανακατεύθυνση επενδύσεων και εφοδιαστικών αλυσίδων στην Ινδία.
• Δεύτερον, ενδέχεται να εντείνει τον ανταγωνισμό εντός της αγοράς της ΕΕ, καθώς οι Ινδοί εξαγωγείς θα αποκτήσουν βελτιωμένη πρόσβαση σε ευρύ φάσμα προϊόντων, ενισχύοντας τις ανησυχίες Τούρκων επιχειρηματιών και φορέων ότι τα πλεονεκτήματα της τελωνειακής ένωσης αποδυναμώνονται, καθώς η ΕΕ ανοίγει την αγορά της σε τρίτες χώρες.

Όσο η ΕΕ επεκτείνει τις συμφωνίες της με μεγάλους εταίρους, τόσο δυσκολότερη γίνεται πολιτικά και οικονομικά η θέση της Τουρκίας, εάν δεν επικαιροποιηθεί η τελωνειακή ένωση ή εάν η Άγκυρα δεν εξασφαλίσει ισοδύναμες ρυθμίσεις.

Τουρκία και ΕΕ

Παρότι η συμφωνία παρουσιάζεται από τις Βρυξέλλες και το Νέο Δελχί ως στρατηγικής σημασίας, το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής της εξαρτάται ακόμη από νομικούς ελέγχους και διαδικασίες έγκρισης. Μέχρι τότε, καθοριστικό ρόλο θα έχουν τεχνικές λεπτομέρειες, όπως οι κανόνες καταγωγής και το χρονοδιάγραμμα των δασμολογικών μειώσεων, που θα κρίνουν πόσο γρήγορα οι αλλαγές θα επηρεάσουν τις αλυσίδες εφοδιασμού και τις τιμές στην ΕΕ.

Η κοινή δήλωση ΕΕ-Τουρκίας αναφέρθηκε επίσης σε τομείς που εντάσσονται σε μια ευρύτερη ατζέντα επαναπροσέγγισης, όπως οι θεωρήσεις εισόδου (βίζες) και η εφαρμογή των κυρώσεων. Η Τουρκία έχει επανειλημμένως ζητήσει ευκολότερη πρόσβαση σε θεωρήσεις Σένγκεν, ενώ οι ευρωπαϊκοί θεσμοί επισημαίνουν το σύστημα “cascade”, που εισήχθη στα μέσα του 2025 και μπορεί να επιτρέπει τη χορήγηση θεωρήσεων πολλαπλών εισόδων μεγαλύτερης διάρκειας σε αιτούντες με θετικό ιστορικό ταξιδιών.

Ταυτόχρονα, οι δηλώσεις της ΕΕ εξακολουθούν να συνδέουν τη στενότερη οικονομική συνεργασία με ζητήματα κράτους δικαίου και με την αποτροπή της καταστρατήγησης των ευρωπαϊκών κυρώσεων, παράγοντες που έχουν συμβάλει στο μακροχρόνιο πάγωμα της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας, παρά το καθεστώς της ως υποψήφιας χώρας.

Προς το παρόν, η διατύπωση της Παρασκευής σηματοδοτεί περισσότερο πρόθεση παρά ουσιαστική τομή: και οι δύο πλευρές μίλησαν για βελτίωση της εφαρμογής και για ενέργειες που θέτουν τις βάσεις για τον εκσυγχρονισμό, ωστόσο η έναρξη επίσημων διαπραγματεύσεων εξακολουθεί να απαιτεί πολιτικές αποφάσεις εντός της ΕΕ. Παρ’ όλα αυτά, ο συγχρονισμός, αμέσως μετά τη συμφωνία ΕΕ-Ινδίας, υπογραμμίζει το βασικό επιχείρημα της Άγκυρας ότι κάθε νέα μεγάλη εμπορική συμφωνία της ΕΕ αυξάνει το κόστος του να παραμένουν οι σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας εγκλωβισμένες, σε ένα πλαίσιο της δεκαετίας του 1990.