Η επόμενη μέρα για την Mercosur μετά την απόφαση του Ευρωκοινοβουλίου

Στις 21/1, αυτή τη φορά κάτω από την πίεση διαδηλώσεων των Ευρωπαίων αγροτών, οι ευρωβουλευτές και πάλι με οριακή πλειοψηφία πήραν μια νέα ανατρεπτική απόφαση: “Πάγωσαν” – άγνωστο για πόσο καιρό – την αμφιλεγόμενη συμφωνία ΕΕ- Mercosur, φέρνοντας, ταυτόχρονα, στην επιφάνεια, το βαθύ διχασμό, που έχει προκαλέσει το θέμα στα ευρωπαϊκά όργανα.

Με την απόφαση, που λήφθηκε με 334 ψήφους υπέρ, 324 κατά και 11 αποχές, οι ευρωβουλευτές ενέκριναν ψήφισμα, με το οποίο ζητούν να γνωμοδοτήσει το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) επί της συμφωνίας με τις χώρες της Νοτίου Αμερικής. Το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας, που σύμφωνα με διεθνή ΜΜΕ συνιστά σοβαρό πλήγμα για την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (Κομισιόν), Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έγινε δεκτό με διαφορετικά συναισθήματα σε Βερολίνο και Παρίσι.

«Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου σχετικά με τη Συμφωνία Mercosur είναι λυπηρή», δήλωσε ο Γερμανός Καγκελάριος Friedrich Merz στο X. «Κρίνει λανθασμένα τη γεωπολιτική κατάσταση. Είμαστε πεπεισμένοι για τη νομιμότητα της συμφωνίας. Τέλος οι καθυστερήσεις. Η συμφωνία πρέπει τώρα να εφαρμοστεί προσωρινά».

Αντίθετα, με τη Γερμανία, που είναι ο κύριος υποστηρικτής της συμφωνίας, στη Γαλλία επικράτησε ικανοποίηση. Ο πρωθυπουργός Sébastien Lecornu χαιρέτισε το αποτέλεσμα, λέγοντας ότι είναι μια «σημαντική ψηφοφορία που πρέπει να γίνει σεβαστή», ενώ και ο υπουργός Εξωτερικών Jean Noël Barrot δήλωσε: «Η Γαλλία αναλαμβάνει την ευθύνη να πει όχι όταν είναι απαραίτητο, και η ιστορία συχνά αποδεικνύει [ότι πράττει] σωστά. Ο αγώνας συνεχίζεται για την προστασία της γεωργίας μας και τη διασφάλιση της επισιτιστικής μας κυριαρχίας».

Στη Κομισιόν η απογοήτευση ήταν εμφανής: «Η Επιτροπή εκφράζει τη βαθιά της λύπη για την απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να ζητήσει γνώμη από το Δικαστήριο της ΕΕ…», ήταν η αντίδραση της Κομισιόν, ενώ ο εκπρόσωπος της για θέματα εμπορίου, Όλοφ Γκιλ, επεσήμανε ότι «η απόφαση αυτή έρχεται σε μια κρίσιμη συγκυρία, κατά την οποία οι Ευρωπαίοι παραγωγοί και εξαγωγείς χρειάζονται επειγόντως πρόσβαση σε νέες αγορές και η ΕΕ οφείλει να προωθήσει την ατζέντα διαφοροποίησης και να επιβεβαιώσει τον ρόλο της ως αξιόπιστου και προβλέψιμου εμπορικού εταίρου».

Τι θα γίνει με την Mercosur

Μετά την απόφαση του Ευρωκοινοβουλίου, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) θα εξετάσει τη νομική βάση της συμφωνίας εταιρικής σχέσης ΕΕ-Mercosur και την ενδιάμεση εμπορική συμφωνία. Μέχρι την έκδοση της γνωμοδότησης, το Κοινοβούλιο δεν θα πάρει τελική απόφαση για το εάν θα εγκρίνει, ή θα απορρίψει τη συμφωνία. Η διαδικασία στο ΔΕΕ μπορεί να διαρκέσει 18 έως 24 μήνες και για αυτό πολλοί μιλάνε για «πάγωμα».

Πάντως, το δικαστήριο μπορεί να «προσαρμόσει τον ρυθμό της διαδικασίας, όταν η θεσμική ή πολιτική αναγκαιότητα καθιστά ιδιαίτερα σημαντική την έγκαιρη απάντηση», ανέφερε η υπηρεσία Τύπου του σε ανακοίνωσή της. Ωστόσο, οι υποστηρικτές της συμφωνίας, ιδιαίτερα η γερμανική πλευρά, δείχνει να βιάζεται. Για αυτό, μετά την ψηφοφορία στο Ευρωκοινοβούλιο ξεκίνησε μια συζήτηση για το εάν μπορεί να υπάρξει άμεσα μια έστω και μερική εφαρμογή της συμφωνίας.

Εκτός από τον Γερμανό καγκελάριο, υπέρ της προσωρινής εφαρμογής της συμφωνίας τάχθηκε και ο επικεφαλής της ομάδας του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, ο Μάνφρεντ Βέμπερ: «Στην τρέχουσα γεωπολιτική κατάσταση, η Ευρώπη δεν μπορεί να αντέξει ένα αδιέξοδο. Η συμφωνία πρέπει τώρα να εφαρμοστεί προσωρινά, ώστε να μπορέσουν να εφαρμοστούν τα οφέλη της για την οικονομία μας. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα έχει τον τελευταίο λόγο μετά την εξέταση από το Δικαστήριο της ΕΕ», ανέφερε ο Γερμανός ευρωβουλευτής.

Από την πλευρά της Κομισιόν δεν αναλήφθηκε καμία δέσμευση για τις επόμενες κινήσεις, λέγοντας, όπως μετέδωσε το Politico ότι τώρα θα συνεργαστεί με τις κυβερνήσεις των μελών της ΕΕ και τους ευρωβουλευτές πριν αποφασίσει για τα επόμενα βήματα. Ωστόσο, ο Όλοφ Γκιλ υποστήριξε, μιλώντας σε δημοσιογράφους την περασμένη εβδομάδα, ότι οι Συνθήκες της ΕΕ επιτρέπουν τη δυνατότητα προσωρινής εφαρμογής.

Διχασμός για την παράκαμψη του Ευρωκοινοβουλίου

Πάντως, εάν τελικά παρακαμφθεί το Κοινοβούλιο θα συνιστά απόκλιση από την καθιερωμένη πρακτική, καθώς και εάν φαίνεται ότι είναι δυνατή η προσωρινή εφαρμογή της συμφωνίας πριν από τη συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, κάτι τέτοιο δεν έχει συμβεί, εδώ και πάνω από 10 χρόνια.

«Η προσωρινή εφαρμογή δεν τίθεται σε ισχύ πριν από τη συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ή πριν το Ευρωκοινοβούλιο έχει την ευκαιρία να εκφράσει την άποψή του – και αυτή είναι η συνήθης πρακτική από τη συμφωνία ΕΕ-Νότιας Κορέας [το 2011]», δήλωσε, σύμφωνα με το Politico, ο David Kleimann, ανώτερος εμπειρογνώμονας σε θέματα εμπορίου.

Αντίθετα, ο Ντορίν-Τσιπριάν Γκρουμάζ, ερευνητής στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστημιακό Ινστιτούτο της Φλωρεντίας, ανέφερε στο Euractiv ότι η εφαρμογή της εμπορικής συμφωνίας επιτρέπεται τόσο από τις Συνθήκες, όσο και από το κείμενο που εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 9 Ιανουαρίου. «Η προσωρινή εφαρμογή προβλέπεται στη συμφωνία και το αίτημα προς το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν έχει ανασταλτικό αποτέλεσμα ως προς αυτήν», πρόσθεσε.

Ωστόσο, ακόμα κι αν η Κομισιόν θέλει να επιταχύνει την εφαρμογή της συμφωνίας, θα πρέπει να περιμένει έως ότου οι χώρες της Mercosur επικυρώσουν τη συμφωνία. Σύμφωνα με το euronews, μόλις η ΕΕ λάβει ειδοποίηση από ένα ή περισσότερα κράτη της Mercosur ότι είναι έτοιμα για προσωρινή εφαρμογή, η Koμισιόν υποχρεούται, βάσει της απόφασης του Συμβουλίου, να ενημερώσει τους εταίρους της Mercosur για την πρόθεση της Ένωσης να πράξει το ίδιο. Η προσωρινή εφαρμογή θα τεθεί αυτόματα σε ισχύ την πρώτη ημέρα του δεύτερου μήνα, μετά την αποστολή των ειδοποιήσεων.

Πάντως, ο πρόεδρος της επιτροπής διεθνούς εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Μπερντ Λάνγκε, δήλωσε την Τετάρτη στους δημοσιογράφους ότι τέσσερις Ευρωπαίοι επίτροποι έχουν δεσμευθεί, πως δεν θα παρακάμψουν το Κοινοβούλιο. Δήλωσε ότι θα υπερασπιστεί το δικαίωμα των ευρωβουλευτών να αποφασίζουν για τις υποθέσεις της ΕΕ και ότι θα απορρίψει κάθε προσπάθεια προσωρινής εφαρμογής της συμφωνίας, χωρίς τη συγκατάθεση του Ευρωκοινοβουλίου.

Τι έγινε στο Ευρωκοινοβούλιο

Εκτός από τη Κομισιόν και τα κράτη- μέλη, διχασμένο εμφανίστηκε και το Ευρωκοινοβούλιο, καθώς αρκετές πολιτικές ομάδες εμφανίζονται διαιρεμένες ως προς την αμφιλεγόμενη συμφωνία. Το ψήφισμα που εγκρίθηκε προωθήθηκε από τις ομάδες Renew Europe, Πράσινοι/Ευρωπαϊκή Ελεύθερη Συμμαχία και την Αριστερά, αλλά υπερψηφίστηκε από σημαντικό αριθμό ευρωβουλευτών και των μεγάλων ομάδων του Λαϊκού Κόμματος και των Σοσιαλδημοκρατών, συντηρητικών και ανεξάρτητων.

Ένα άλλο ψήφισμα για το ίδιο θέμα, που προώθησαν 103 ευρωβουλευτές από ακροδεξιές και ευρωσκεπτικιστικές ομάδες απορρίφθηκε με 225 θετικές ψήφους, 402 κατά και 13 αποχές. Με το ίδιο ψήφισμα τέθηκε και πρόταση μομφής κατά της Κομισιόν, χωρίς να έχει τύχη και απορρίφθηκε με 165 ψήφους υπέρ, 309 κατά και 10 αποχές. Στη διάρκεια της συζήτησης, που έγινε την Δευτέρα 19/1, μίλησαν από ένας εκπρόσωπος κάθε πολιτικής ομάδας.

Την συμφωνία ανέλαβε να υπερασπιστεί ο Σλοβάκος πρώτος αντιπρόεδρος της Κομισιόν, Μάρος Σέφτσοβις: «Είναι η μεγαλύτερη εμπορική μας συμφωνία που υπήρξε ποτέ», ανέφερε, μεταξύ άλλων. «Θα συνδέσει πάνω από 700 εκατομμύρια καταναλωτές και θα ενισχύσει το εμπόριο και τις επενδύσεις εξαλείφοντας τους υψηλούς δασμούς και τα εμπόδια. Θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας και ευκαιρίες για επιχειρήσεις, από μεγάλες εταιρείες έως μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και αγρότες. Αυτή η συμφωνία θα μας συνδέσει με κρίσιμες πηγές πρώτων υλών, ενισχύοντας το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της βιομηχανίας της ΕΕ στην παγκόσμια αγορά, διασφαλίζοντας παράλληλα την ανθεκτικότητα».

Για το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα μίλησε ο Ολλανδός ευρωβουλευτής Jeroen Lenaers, που επικεντρώθηκε στην πρόταση μομφής, χωρίς ιδιαίτερες αναφορές στη συμφωνία, ίσως και λόγω των διαφωνιών εντός της ομάδας του. Επίσης, η Βελγίδα Kathleen Van Brempt, μιλώντας για λογαριασμό των Σοσιαλδημοκρατών τάχθηκε υπέρ της συμφωνίας, αναγνωρίζοντας, όμως, πως έχει ατέλειες και προτρέποντας να συζητηθούν εντός του Κοινοβουλίου, εκφράζοντας την διαφωνία της για παραπομπή στο Δικαστήριο.

Οι αντιδράσεις 

Μερικά ακόμα ενδιαφέροντα στοιχεία από τις τοποθετήσεις ήταν τα εξής: Ο Patryk Jaki από την Πολωνία, από την ευρωσκεπτιστικιστική δεξιά ομάδα των Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών, υποστήριξε ότι υπάρχει θέμα αθέμιτου ανταγωνισμού σε βάρος των ευρωπαίων παραγωγών λέγοντας: «Η Βραζιλία χρησιμοποιεί 393 φυτοφάρμακα, τα περισσότερα από τα οποία δεν έχουν εγκριθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση, συμπεριλαμβανομένων ζιζανιοκτόνων που έχουν απαγορευτεί στην ΕΕ λόγω της υψηλής τοξικότητάς τους. (…)

Για δεκαετίες, η ΕΕ απαγορεύει τη χρήση αυξητικών ορμονών στην ζωική παραγωγή και περιορίζει τη χρήση αντιβιοτικών στην κτηνοτροφία. Οι χώρες της Mercosur δεν έχουν όλα αυτά τα πρότυπα. Θέλετε λοιπόν να προκαλέσετε χάος στους Ευρωπαίους καταναλωτές. Και όλα αυτά για να μπορείτε να πουλήσετε αυτοκίνητα γρήγορα (..) Δεν έχεις κανέναν τρόπο να παρακολουθείς και να επαληθεύεις την παραγωγή επί τόπου στις χώρες της Mercosur. (…) Οι ρήτρες διασφάλισης είναι μονόπλευρες».

Η Γαλλίδα Marie Toussaint από τους “Πράσινους” ανέφερε ότι «για να προστατεύσετε μερικές βιομηχανίες, θα θυσιάσετε για άλλη μια φορά τους Ευρωπαίους αγρότες. Για χρόνια, προειδοποιούμε για αυτήν την εμπορική συμφωνία, η οποία δημιουργεί αθέμιτο ανταγωνισμό για τους αγρότες μας, αποδυναμώνει τα πρότυπα υγείας και περιβάλλοντος».

Η Γαλλίδα Manon Aubry από την ομάδα της Αριστεράς απευθυνόμενη στην Κομισιόν ανέφερε ότι «για να επιτύχετε τους σκοπούς σας, καταφύγατε σε κάθε είδους ύπουλες τακτικές»: «Αρχικά, χωρίσατε τη συμφωνία στα δύο για να παρακάμψετε τα εθνικά κοινοβούλια, και στη συνέχεια ο πρόεδρος του Κοινοβουλίου εμπόδισε την προσφυγή μας στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και τώρα, ανοίγετε – ενδεχομένως- την πόρτα για την προσωρινή εφαρμογή της συμφωνίας, ακόμη και πριν την ψηφίσει το Κοινοβούλιο. Αυτές είναι οι μέθοδοί σας, κύριε Επίτροπε: Κάνετε ελιγμούς, ψεύδεστε, την επιβάλλετε».

Τα τρία κρίσιμα ερωτήματα

Με το ψήφισμα που ενέκρινε το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, τίθενται τρία ερωτήματα, στα οποία καλείται να αποφανθεί το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, τα οποία κατά την άποψη της Κομισιόν «είναι αβάσιμα και έχουν ήδη αντιμετωπιστεί εκτενώς στο παρελθόν, τόσο στο πλαίσιο των ίδιων των διαπραγματεύσεων όσο και σε προηγούμενες συμφωνίες». Τα ερωτήματα όπως προκύπτουν από το ψήφισμα και οι απόψεις της Κομισιόν για κάθε ένα από αυτά, όπως τις μετέδωσε από τις Βρυξέλες η δημοσιογράφος Μαρία Ψαρά, έχουν ως εξής:

• ΕΚ: ο διαχωρισμός της συμφωνίας Mercosur της ΕΕ στην EMPA (Συμφωνία Εμπορικής Σχέσης) και την ITA (Ενδιάμεση Συμφωνία) ενδέχεται να είναι ασύμβατος [με την ευρωπαϊκή νομοθεσία, αναφέρονται άρθρα Συνθηκών] (…) [και] αυτό μπορεί (…) να εμποδίσει τα εθνικά κοινοβούλια να εκφράσουν νομίμως την άποψή τους σχετικά με τη συμφωνία.

Κομισιόν: Η νομική αρχιτεκτονική των συμφωνιών ακολουθεί πλήρως τις προβλεπόμενες από τις Συνθήκες διαδικασίες και ο εκπρόσωπος διαβεβαίωσε ότι τα εθνικά κοινοβούλια θα έχουν τον θεσμικό τους ρόλο

• ΕΚ: Ο μηχανισμός επανεξισορρόπησης (σ.σ. προσφυγών μη παραβίασης) που προβλέπεται στη συμφωνία Mercosur της ΕΕ ενδέχεται να είναι ασύμβατος (.σ.σ. αναφέρεται νομοθεσία) (…) και μπορεί να απειλήσει την ικανότητα της ΕΕ να διατηρήσει την αυτονομία της ενωσιακής έννομης τάξης·

Κομισιόν: Ο μηχανισμός προσφυγών μη παραβίασης – κατά τον εκπρόσωπο της Επιτροπής – «δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τις χώρες της Mercosur για να πιέσουν την ΕΕ να αλλάξει ή να μην εφαρμόσει νομοθεσία που υπηρετεί τους δικούς της πολιτικούς στόχους»

• ΕΚ: «(…) η EMPA και η ITA ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο την εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, (…) που ενδέχεται να επηρεαστεί αρνητικά από την εξουσία που παρέχεται σε διαιτητικό όργανο να αξιολογεί την εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης από την ΕΕ».

Κομισιόν: Κατά τον εκπρόσωπο οι συμφωνίες δεν υπονομεύουν την αρχή της προφύλαξης, ούτε τα υψηλά υγειονομικά και φυτοϋγειονομικά πρότυπα της ΕΕ. «Δεν θα μειωθούν οι έλεγχοι στις αγροτικές εισαγωγές από τη Mercosur, ούτε θα τεθεί σε κίνδυνο η ασφάλεια των Ευρωπαίων καταναλωτών…»