Η στρατηγική της αποκέντρωσης – Ούτε οριζόντια ούτε κάθετα

Ο Νίκος Ανδρουλάκης, πλην των άλλων, αντέτεινε ότι η λύση στη στεγαστική κρίση δεν βρίσκεται στην περαιτέρω τσιμεντοποίηση. Όμως, είπε “Ναι” στην οριζόντια ανάπτυξη και υποστήριξε ως λύση την επέκταση των σχεδίων πόλης και την ενίσχυση της οριζόντιας ανάπτυξης, έστω και με “περιβαλλοντικές” προϋποθέσεις.

Οι “δύο πλευρές” αυτές του ίδιου νομίσματος, παραβλέπουν μια άλλη παράμετρο που μπορεί να δώσει τη μόνη μόνιμη λύση: Την Αποκέντρωση! Η ριζική, γεωγραφική αποκέντρωση αποτελεί τη μοναδική λύση που χτυπάει το πρόβλημα στη ρίζα του, αντί να προσπαθεί απλώς να “στριμώξει” ή να “απλώσει” την Αθήνα και τα μεγάλα αστικά κέντρα.

Όταν η συζήτηση περιορίζεται στο αν θα χτίσουμε προς τα πάνω (κάθετα) ή προς τα έξω (οριζόντια), ουσιαστικά αποδεχόμαστε ότι όλη η Ελλάδα πρέπει να ζήσει σε 2-3 πόλεις. Η προσέγγιση μέσω της αποκέντρωσης αλλάζει τελείως το παιχνίδι: Αντί να προσαρμόζουμε τους ανθρώπους στις κορεσμένες πόλεις, μεταφέρουμε την ανάπτυξη εκεί που υπάρχει χώρος, ποιότητα ζωής και εθνικό όφελος, κατ’ απόλυτη προτεραιότητα.

Με μία μόνο κίνηση πετυχαίνουμε τα πάντα: Η μετακίνηση πληθυσμού προς την περιφέρεια απελευθερώνει κατοικίες στα αστικά κέντρα, πιέζοντας αυτόματα τα ενοίκια προς τα κάτω και βάζοντας φρένο στη στεγαστική κρίση. Παράλληλα, μειώνονται τα τροχοφόρα στους δρόμους, βελτιώνεται η ποιότητα ζωής στις πόλεις και δίνεται η ευκαιρία σε νέους ανθρώπους να επιστρέψουν στην επαρχία και στα χωριά, που σήμερα αργοπεθαίνουν δημογραφικά. Η ενδυνάμωση της περιφέρειας είναι η μόνη επιλογή που κερδίζουν όλοι.

Η αποκέντρωση όμως θέλει χρόνο – τουλάχιστον μία δεκαετία συνεχούς και συνεπούς στρατηγικής. Στην Ελλάδα, κάθε κυβέρνηση που έρχεται τείνει να ακυρώνει ή να αλλάζει τα σχέδια της προηγούμενης. Δεν υπάρχει μια εθνική συνεννόηση για το πώς θέλουμε τη χώρα γεωγραφικά, δημογραφικά και παραγωγικά το 2040 ή το 2050.

Καστελλόριζο: Η αποκέντρωση ως εθνική ασπίδα

Αντί να μιλάμε θεωρητικά για αποκέντρωση, ας περιγράψουμε ένα συγκεκριμένο, αναπτυξιακό και παράλληλα γεωστρατηγικό σχέδιο, το οποίο αν είχε εφαρμοστεί από το 2014, σήμερα το Καστελλόριζο θα ήταν μια τελείως διαφορετική πατρίδα. Τον Απρίλιο του 2014 η “Δημοκρατική” της Ρόδου έκλεινε το άρθρο της με τίτλο “Καστελλόριζο: Ο βασικός στρατηγικός στόχος των τουρκικών Ε.Δ.” με την εξής πρόταση: “…η ίδρυση μίας σχολής Λιμενοφυλάκων ή Αξιωματικών Εμπορικού Ναυτικού θα έφερνε στο νησί νέους ανθρώπους, δίνοντάς του ζωή και κατά τους χειμερινούς μήνες.”. Ας το επεκτείνουμε λοιπόν και ας το αναλύσουμε.

Ας δούμε πώς θα ήταν το νησί σήμερα, 12 χρόνια μετά, αν το 2014 είχαν ιδρυθεί ταυτόχρονα μια Σχολή Λιμενοφυλάκων, μια Σχολή Αξιωματικών Εμπορικού Ναυτικού και ένα Τμήμα Επιστημών της Θάλασσας του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Η πρώτη και πιο άμεση συνέπεια θα ήταν η ανατροπή της δημογραφικής συρρίκνωσης. Από τους περίπου 600 μόνιμους κατοίκους που παλεύουν με την ερήμωση του χειμώνα, το Καστελόριζο θα αριθμούσε σήμερα πάνω από 1.200 ενεργούς πολίτες(!).

Οι σπουδαστές, οι φοιτητές και το εκπαιδευτικό προσωπικό θα ξεπερνούσαν σχεδόν σε αριθμό τον γηγενή πληθυσμό, σπάζοντας την κατάρα της εποχικότητας. Τα μαγαζιά θα έμεναν ανοιχτά, η τοπική αγορά θα κινούνταν και το νησί θα είχε σφύζουσα νεολαία 365 μέρες τον χρόνο, αντί να ερημώνει από τον Οκτώβριο έως τον Μάιο.

Εθνική Αποτροπή και Θεσμικά Οχυρωμένη Κυριαρχία

Αυτή είναι η λύση-κλειδί για την πραγματική αποκέντρωση. Η ίδρυση αυτών των δομών συνεπάγεται τη μεταφορά μόνιμων δημόσιων λειτουργιών. Καθηγητές, αξιωματικοί του Λιμενικού Σώματος, τεχνικοί και οι οικογένειές τους θα εγκαθίσταντο στο νησί με μόνιμες οργανικές θέσεις, δημιουργώντας μια σταθερή, αστική κοινωνική βάση.

Μια τέτοια εξέλιξη θα υποχρέωνε το κεντρικό κράτος της Αθήνας να προχωρήσει σε αυτόματη αναβάθμιση των υποδομών. Για να λειτουργήσουν οι Σχολές, οι συγκοινωνίες με καθημερινά ακτοπλοϊκά και αεροπορικά δρομολόγια, η υγεία με ένα πλήρως στελεχωμένο ιατρικό κέντρο και οι τηλεπικοινωνίες, θα έπρεπε να επιλυθούν οριστικά και όχι με εμβαλωματικές λύσεις.

Η παρουσία 600 και πλέον νέων ανθρώπων, ιδιαίτερα των στρατιωτικοποιημένων σχολών όπως οι Λιμενοφύλακες, λειτουργεί ως η απόλυτη φυσική αποτροπή. Δημιουργείται μια πανέτοιμη, άτυπη εφεδρεία στην πρώτη γραμμή του Αιγαίου, ενισχύοντας κατακόρυφα το αίσθημα ασφάλειας.

Η ίδρυση μιας Σχολής Πλοιάρχων Εμπορικού Ναυτικού στο Καστελλόριζο θα αποτελούσε μια ζωντανή γέφυρα με τη σπουδαία ναυτική παράδοση του νησιού. Τον 18ο και 19ο αιώνα, το Καστελλόριζο υπήρξε ναυτικός και εμπορικός κόμβος τεράστιας ακμής στη Μεσόγειο, διαθέτοντας ισχυρό ιστιοφόρο στόλο και ανεπτυγμένη σπογγαλιεία. Σήμερα, οι αυριανοί Πλοίαρχοι του Ε.Ν. που θα φοιτούσαν εκεί, “σφραγισμένοι” με το βίωμα της νησιωτικότητας στις ακραίες θαλάσσιες εσχατιές της Ελλάδας, θα κρατούσαν ψηλά τη σημαία πάνω στο μεγάλο, αιώνιο καράβι του Καστελλορίζου.

Παράλληλα, η παρουσία ενός Πανεπιστημιακού Τμήματος Επιστημών της Θάλασσας στην καρδιά της Ανατολικής Μεσογείου θα παρήγαγε διεθνείς επιστημονικές μελέτες για την ελληνική ΑΟΖ και το θαλάσσιο περιβάλλον. Όταν ξένοι επιστήμονες και διεθνή ακαδημαϊκά ιδρύματα επισκέπτονται το Καστελλόριζο για έρευνα, η ελληνική κυριαρχία σφραγίζεται με τον πιο αδιαμφισβήτητο, θεσμικό τρόπο.

Το “Πολιτικό Κόστος” έναντι του Εθνικού Οφέλους

Η απάντηση στο “Γιατί δεν συνέβησαν όλα αυτά;” αναδεικνύει την πάγια παθογένεια του πολιτικού μας συστήματος, το οποίο αδυνατεί διαχρονικά να μεταφέρει πραγματικό “πολιτικό βάρος”. Οι εκάστοτε κυβερνήσεις προτίμησαν την εύκολη λύση της συγκέντρωσης ή της ίδρυσης κρατικών δομών, υπηρεσιών και σχολών σε μεγάλες επαρχιακές πόλεις ή σε πληθυσμιακά ισχυρά νησιά με μόνο κριτήριο τη συγκομιδή ψήφων. Αδυνατούν να κατανοήσουν ότι η πραγματική αποκέντρωση απαιτεί τη στρατηγική μεταφορά γεωπολιτικού και διοικητικού βάρους εκεί που χτυπά η καρδιά της εθνικής μας ασφάλειας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της νοοτροπίας ήταν η απόφαση της κυβέρνησης Τσίπρα το 2018, τέσσερα χρόνια μετά το άρθρο-καμπανάκι του 2014, επιτείνοντας την κωλυσιεργία του κράτους, να ιδρύσει Ακαδημία Εμπορικού Ναυτικού… στην Κάλυμνο! Χωρίς να παραγνωρίζεται η ναυτική παράδοση της Καλύμνου, η επιλογή να μεταφερθεί μια τέτοια δομή σε ένα νησί των 16.000 κατοίκων αντί να επενδύσει, ως απτό ζωντανό παράδειγμα, στο γειτονικό ακριτικό και ευάλωτο Καστελλόριζο, αποδεικνύει ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται με βάση το εκλογικό εκτόπισμα και όχι τη γεωστρατηγική, δημογραφική και παραγωγική αναγκαιότητα. Το Καστελόριζο, λόγω του μικρού εκλογικού του βάρους, αφέθηκε για άλλη μια φορά στη μοίρα του.

Το πολιτικό σύστημα προτίμησε τα ημίμετρα των επιδομάτων άγονης γραμμής και των εφήμερων ενισχύσεων που συντηρούν τη στασιμότητα, αντί να επενδύσει σε έναν μακροχρόνιο, εθνικό σχεδιασμό. Η επαρχία δεν έχει ανάγκη από εργολαβίες βιτρίνας, αλλά απαιτεί δομικές τομές. Δεν χρειάζεται να είναι κανείς πολιτικός για να δει το αυτονόητο· απαιτείται απλή, καθαρή κοινή λογική. 

Σε μια αλυσίδα, αν σπάσει ο πιο αδύναμος κρίκος, καταστρέφεται ολόκληρο το σύστημα. Έστω και τώρα, την υστάτη ώρα, πρέπει να καταλάβουμε ότι πρέπει να δυναμώσουμε τους αδύναμους κρίκους και να επιβάλουμε την πραγματική, ορθολογική αποκέντρωση. Ούτε οριζόντια, ούτε κάθετη. Αποκέντρωση και μόνον Αποκέντρωση!