Μεταρρύθμιση, η μεγάλη απούσα στο πρόγραμμα του Τσίπρα

Όταν έβλεπα κι άκουγα  τον πρόεδρο της ΕΛΑΣ και πρώην πρωθυπουργό Αλέξη Τσίπρα, παρουσιάζοντας  στη Θεσσαλονίκη “ένα νέο εθνικό όραμα, ένα Εθνικό Σχέδιο Ανασυγκρότησης”, να αρχίζει την ομιλία του με (δικαιολογημένες) αιχμές κατά της κυβέρνησης Μητσοτάκη, οι οποίες, κατά το πλείστον, είναι μόνιμες, επί δεκαετίες (πριν, κατά και μετά την περίοδο των Μνημονίων) διαπιστώσεις εκθέσεων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, της Παγκόσμιας Τράπεζας, της Ακαδημίας Αθηνών, του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), της Τράπεζας της Ελλάδος, του ΚΕΠΕ, του ΙΟΒΕ  κλπ, ομολογώ ότι χάρηκα αναφωνώντας “έξοχα”! 

Σε εύστοχες αιχμές κατά Μητσοτάκη, αναφέρθηκε. Συγκεκριμένα, μετά την αναφορά σε δυσμενείς  εξωγενείς παράγοντες, ο κ. Τσίπρας ανέφερε ότι «δίπλα έχουμε και τις δικές μας δομικές αδυναμίες». Παραθέτω μερικές:

• Η χώρα γερνά, ο πληθυσμός εργάσιμης ηλικίας μειώνεται, η παραγωγικότητα παραμένει χαμηλή.
• Μειώθηκε η αγοραστική μας δύναμη, διότι  η κυβέρνηση αντιμετώπισε την ακρίβεια με επιδόματα, αντί να συγκρουστεί με τις στρεβλώσεις της αγοράς. Το κατά κεφαλήν προϊόν σε μονάδες αγοραστικής δύναμης παραμένει μόλις στο 68% του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
• Οι Έλληνες δουλεύουμε περισσότερες ώρες από σχεδόν όλους τους Ευρωπαίους.
• Το έλλειμμα στη χώρα μας δεν είναι έλλειμμα εργατικότητας, είναι  έλλειμα παραγωγικότητας, επενδύσεων και τεχνολογίας.
• Η παραγωγικότητα ανά ώρα εργασίας παραμένει 45% χαμηλότερη από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο. Γι’ αυτό οι χαμηλοί μισθοί δεν είναι συγκριτικό πλεονέκτημα. Είναι η άλλη όψη της χαμηλής παραγωγικότητας και το βασικό κίνητρο για να παραμένει μια επιχείρηση σε δραστηριότητες μικρής προστιθέμενης αξίας.
• Ένας στους τέσσερις κινδυνεύει από τη φτώχεια ή τον κοινωνικό αποκλεισμό.
• Το 2019, όλες οι Ελληνίδες και όλοι οι Έλληνες είχαμε πιστέψει ότι η διαφθορά, που ήταν μια από τις αιτίες της χρεοκοπίας, είχε πλέον αισθητά περιοριστεί. Σήμερα, επτά χρόνια μετά, το 97% των πολιτών πιστεύει ότι στη χώρα βασιλεύει η διαφθορά.
• Οι απευθείας αναθέσεις και οι κλειστοί διαγωνισμοί έγιναν τρόπος διακυβέρνησης. Στο 58% των δημόσιων συμβάσεων κατατέθηκε μία μόνο προσφορά.

“Όραμα” αντί μέτρων!

Στη συνέχεια, τονίζοντας ότι «η απάντησή σε αυτές τις προκλήσεις δεν μπορεί να περιμένει», παρουσίασε σε τίτλους τους τρεις ακόλουθους άμεσους στόχους «που συγκροτούν την ανάγκη μίας νέας εθνικής στρατηγικής που θα συνδέει την ανάπτυξη με την οικονομική ασφάλεια», όπως  «να αυξήσουμε την παραγωγική ικανότητα της χώρας, να επιταχύνουμε τη σύγκλιση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, να κατακτήσουμε ισχυρότερη θέση στον νέο διεθνή καταμερισμό εργασίας» με «μια Ηθική Επανάσταση με  τρεις λέξεις με πραγματικό περιεχόμενο: Διαφάνεια. Έλεγχος. Λογοδοσία», διότι, όπως εύστοχα επεσήμανε (και σήμερα υπάρχει μέγα έλλειμμα), «οι ισχυροί θεσμοί δεν είναι πολυτέλεια, είναι η προϋπόθεση για μια δίκαιη οικονομία που θα αναπτύσσεται για λογαριασμό όλων».

Κι ανέκραξα πάλι “έξοχα”, αλλά τάχιστα μπήκαν ψύλλοι στ’ αυτιά μου, όταν χρησιμοποιώντας το σχήμα της αυθυποβολής, απάντησε όχι  στο ερώτημα «αν σ’ αυτό το πισωγύρισμα  αρκεί ένας κατάλογος μέτρων». Όπως είπε, «χρειάζεται όραμα, σχέδιο. αλλαγή πορείας, χρειάζεται ένα Εθνικό Σχέδιο Ανασυγκρότησης, με έναν μεγάλο, διττό στόχο: Σύγκλιση με την Ευρώπη, σύγκλιση και μέσα στην Ελλάδα, να κλείσουμε την απόσταση από τις ευρωπαϊκές χώρες, αλλά και εντός της χώρας μας». Κι ύστερα από όλα αυτά παρουσίασε την “πυξίδα” του σχεδίου της ΕΛΑΣ, «για παραγωγή και δικαιοσύνη» με τρεις φράσεις: «Να παράγουμε περισσότερο, να μοιραζόμαστε δικαιότερα, να  ζούμε καλύτερα». Ματαίως όμως περίμενα πώς!

Διότι, στη συνέχεια εξειδικεύοντας την παραπάνω “πυξίδα” και ιδιαίτερα τον πρώτο στόχο που αφορά έναν τεράστιο χώρο με διαχρονικά  πολλές δομικές αδυναμίες και που επηρεάζει όλο σχεδόν τον κορμό της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας, παρατήρησα με απογοήτευση ότι στις 6.685  λέξεις  της ομιλίας δεν άκουσα ή δεν διάβασα ούτε μία φορά τη λέξη “μεταρρύθμιση”!

Μπορεί η “μεταρρύθμιση” να είναι ξορκισμένη λέξη για τον πρώην πρωθυπουργό και το επιτελείο του, ωστόσο όλοι οι παραπάνω διεθνείς και ντόπιοι  οργανισμοί  που προανέφερα καθώς  και η οικονομική θεωρία και τα εμπειρικά δεδομένα καταδεικνύουν ότι οι μεταρρυθμίσεις και η βελτίωση της λειτουργίας των θεσμών έχουν ως αποτέλεσμα όχι μόνο την προσέλκυση περισσότερων ξένων άμεσων επενδύσεων και κατ’ επέκταση ξένων θεσμικών και ιδιωτικών κεφαλαίων, αλλά την ορθολογική λειτουργία της οικονομίας και την προστασία της από κρίσεις και χρεοκοπία και την ευημερία των πολιτών. 

“Ωραίες” παρεμβάσεις – “οδοντόκρεμες”

Αμ δε! Διότι, αντί εξαγγελίας ρηξικέλευθων πραγματικών μεταρρυθμίσεων, οι οποίες, πράγματι, θα αποτελούσαν ένα νέο Σχέδιο Εθνικής Ανασυγκρότησης, ο κ. Τσίπρας απαρίθμησε πολλές παρεμβάσεις, οι οποίες είναι όλες σχεδόν αναγκαίες, αλλά χωρίς, παραλλήλως, τις αντίστοιχες μεταρρυθμίσεις, θα αποδειχθούν απλώς “οδοντόκρεμες” ή θα κάνουν περισσότερο κακό στην οικονομία, όπως οι γνωστές “μεταρρυθμίσεις” της κυβέρνησης Μητσοτάκη με «τολμηρότερη φορολογική μεταρρύθμιση της Μεταπολίτευσης», με τις επιλεκτικές (βουνά, νησιά, έρημα χωριά κλπ) παρεμβάσεις, με την ίδρυση “ανεξάρτητης αρχής” για τον “έλεγχο της αγοράς και την προστασία του καταναλωτή”, την ίδρυση “δορυφορικών” κρατικών εταιριών για την αποτελεσματικότερη λειτουργία του “Υπερταμείου” (τοξικός κρατισμός) κλπ, κλπ.

Και φτάσαμε στη νέα “βιομηχανική και αναπτυξιακή πολιτική” με ίδρυση… νέου φορέα πάνω στους υπάρχοντες! Ωραίες, λοιπόν, είναι όλες σχεδόν οι “δεσμεύσεις” που ανακοίνωσε  ο κ. Τσίπρας για τη “νέα αναπτυξιακή και βιομηχανική πολιτική” (μετακίνηση πέντε υπουργείων στην περιφέρεια, με εξαίρεση τη γνωστή πολιτική – κομματική σάλτσα ίδρυσης ενιαίου κρατικού φορέα, για βόλεμα, ως συνήθως!),  για εξασφάλιση στέγης γιατρών και εκπαιδευτικών στην επαρχία, για δωρεάν σίτιση μαθητών στα Δημοτικά Σχολεία, για αύξηση των αμοιβών τους, για μείωση του ΦΠΑ στα τρόφιμα στο 6%, για κατάργηση πανελλαδικών, για την “πατριωτική εισφορά” για “δωρεάν” (δεν υπάρχει στην οικονομία δωρεάν πιάτο!) μετακινήσεις κι άλλες, αλλά δεν είναι μεταρρυθμίσεις, που επί πέντε δεκαετίες προτείνουν όλοι οι παραπάνω οργανισμοί χωρίς κανένα σχεδόν αποτέλεσμα.

Έτσι, η διαχρονική αδυναμία και η αδικαιολόγητη διστακτικότητα των ελληνικών κυβερνήσεων να παρέμβουν αποφασιστικά στην υλοποίηση μεταρρυθμίσεων για την αντιμετώπιση μόνιμων αγκυλώσεων και δομικών αδυναμιών σε όλα τα πεδία συνιστά σε μεγάλο βαθμό το αποτέλεσμα της αδυναμίας διαμόρφωσης πολιτικών και κοινωνικών συναινέσεων. Πρόκειται για ένα μέγιστο πολιτικό ζήτημα, καθώς η απουσία συναίνεσης και η διαχρονική άρνηση μεγάλου μέρους του πολιτικού κόσμου να βοηθήσει στην υλοποίηση κρίσιμων και απόλυτα αναγκαίων μεταρρυθμίσεων έχει οδηγήσει τη χώρα πολλάκις στα πρόθυρα χρεοκοπίας με τα αποτελέσματα που αποτυπώνονται ανάγλυφα στους παρατιθέμενους πίνακες και που παρουσίασε και ο Τσίπρας κατά την παρουσίαση του “Εθνικού Σχεδίου Ανασυγκρότησης”.

Για τον λόγο αυτόν, επί πολλές δεκαετίες η  χώρα μας δεχόταν και δέχεται αυστηρή κριτική για μεταρρυθμιστική αδράνεια με έμφαση σε ευαίσθητες περιοχές  που περιλαμβάνονται και στην “πυξίδα” Τσίπρα για το καλό όλων μας, όπως αγορά εργασίας, αγορά αγαθών και υπηρεσιών, φορολογικό σύστημα, εκπαιδευτικό σύστημα, κράτος και Δημόσια Διοίκηση, δημόσιες επιχειρήσεις και οργανισμοί κλπ.

Τα εφιαλτικά αποτελέσματα της πολιτικής αδράνειας 

Τα αποτελέσματα της αδράνειας αυτής αποτυπώνονται στα στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας, που καταρτίζει το IMD (International Institute for Management Development) και που καταδεικνύουν την απογοητευτική κατάταξη της χώρας μας στον σχετικό πίνακα  με βάση τη φορολογική ανταγωνιστικότητα (στην 23η θέση ανάμεσα στις 38 χώρες του ΟΟΣΑ),  τη συνολική ανταγωνιστικότητα, την επιχειρηματική αποτελεσματικότητα, την οικονομική αποτελεσματικότητα, την κυβερνητική αποτελεσματικότητα και τις υποδομές, την ψηφιακή ανταγωνιστικότητα, τη διαφθορά και, φυσικά, τη διαρθρωτική ανταγωνιστικότητα, που αποτελεί τον καθρέπτη μιας ασθενούς ή υγιούς οικονομίας..

Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, η διακυβέρνηση, δηλαδή, οι παραδόσεις και οι θεσμοί με τους οποίους ασκείται η εξουσία σε μια χώρα, παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση της αναπτυξιακής πορείας μιας οικονομίας και της κοινωνικοοικονομικής σύγκλισης με τους εταίρους της στην ΕΕ, που αποτελεί ένα από τους σημαντικούς στόχους και του κ. Τσίπρα. Ταυτόχρονα, οι χαμηλές επιδόσεις στο κράτος δικαίου αποτρέπουν εγχώριους και ξένους επιχειρηματίες να προβούν σε παραγωγικές επενδύσεις , οι οποίες είναι και αυτές που μπορούν να δώσουν σημαντική ώθηση στη χαμηλή παραγωγικότητα της ελληνικής οικονομίας, να αυξήσουν τις εξαγωγές και, κατά συνέπεια, να αυξήσουν και την ανταγωνιστικότητά της.

Μέμνησο κ. Τσίπρα τις σημαντικές μεταρρυθμίσεις

Ύστερα, υπενθυμίζουμε στον κ. Τσίπρα (και θα τα νιώσει καλύτερα αν κάνει ξανά κυβέρνηση) ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παίζει καθοριστικό ρόλο στην προώθηση και υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων στα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με στόχο την οικονομική σταθερότητα, την κοινωνική συνοχή και την προσαρμογή στις σύγχρονες προκλήσεις.

Οι μεταρρυθμίσεις , κατά την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, είναι σημαντικές διότι στοχεύουν (όπως και ο κ. Τσίπρας) στην ενίσχυση της παραγωγικότητας, της ανταγωνιστικότητας και της δημιουργίας θέσεων εργασίας, θωρακίζοντας τις οικονομίες απέναντι σε μελλοντικές κρίσεις, την Πράσινη και Ψηφιακή Μετάβαση μέσω στρατηγικών όπως η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, κοινωνική δικαιοσύνη (για την οποία μίλησε ο κ. Τσίπρας) με αλλαγές στα συστήματα υγείας, εκπαίδευσης και κοινωνικής πρόνοιας για τη μείωση των ανισοτήτων και την ενσωμάτωση ευάλωτων ομάδων, τον εκσυγχρονισμό του κράτους με ιδιαίτερη έμφαση στη βελτίωση της δημόσιας διοίκησης, την ψηφιοποίηση των κρατικών υπηρεσιών και την ενίσχυση του κράτους δικαίου, παρέχοντας βασικά εργαλεία υλοποίησης, όπως εξειδικευμένη τεχνογνωσία στα κράτη μέλη για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων, χωρίς να απαιτείται εθνική συγχρηματοδότηση.

Άλλωστε, δεν πρέπει να ξεχνά  ότι  γη Ελλάδα, όπως και κάθε χώρα – μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης υποχρεούται να καταρτίζει και να καταθέτει εντός του Απριλίου κάθε έτους στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου (του ετήσιου κύκλου συντονισμού της οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής της ΕΕ) στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή το Εθνικό Πρόγραμμα Μεταρρυθμίσεων ταυτόχρονα με το Πρόγραμμα Σταθερότητας (ή Σύγκλισης), το οποίο στη συνέχεια συνοδεύεται από συστάσεις!

“Φρούδες” οι ελπίδες

Ύστερα από όλα αυτά, φαντάζουν φρούδες οι ελπίδες για τις “δεσμεύσεις” – στόχους του Τσίπρα για σύγκλιση με την Ευρώπη και μέσα στην Ελλάδα, για τη μάχη απέναντι στις ανισότητες, για περισσότερη παραγωγή, για δικαιότερη διανομή του εισοδήματος και των φόρων για καλύτερη ζωή, για φορολογική δικαιοσύνη με την κατάργηση των “προκλητικών φοροαπαλλαγών” μόνο του μεγάλου πλούτου, για αντιμετώπιση του υπαρξιακού “δημογραφικού ελλείμματος” με έκπτωση φόρου,  κλπ. Αυτές οι παρεμβάσεις δεν είναι μεταρρυθμίσεις.

Δηλαδή για να κλείσω, δεν άκουσα από τον Τσίπρα μεταρρυθμίσεις  στο αντικοινωνικό, αντιαναπτυξιακό και αντιλαϊκό φορολογικό σύστημα (μείωση του βάρους στη μισθωτή εργασία με συνδυαστικά μέτρα όπως μείωση των ασφαλιστικών εισφορών, κυριαρχία των αντιλαϊκών έμμεσων φόρων, κατάργηση όλων των 106 φοροαπαλλαγών κόστους άνω των 18 δισ. ευρώ ετησίως,  ορθολογική δομή της φορολογικής κλίμακας και των φορολογικών συντελεστών και τιμαριθμοποίησή της  για να σταματήσει η εφιαλτική διάβρωση του εισοδήματος με την ονομαστική του αύξηση), στο κράτος και τη Δημόσια Διοίκηση, με την κατάργηση  του “θεσμού” των μετακλητών κομματικών φίλων στα υπουργεία, των απεσπασμένων (άνω των 15.000) εκπαιδευτικών  σε αλλότριες υπηρεσίες, των δεκάδων χιλιάδων αναπληρωτών εκπαιδευτικών – ομήρων στα σχολεία.

Την κατάργηση του “Υπερταμείου”, που είχε κάποτε υποσχεθεί, την κατάργηση μερικών  “ανεξάρτητων” αρχών, θεσμών και διοικητικών μορφωμάτων ή την αξιολόγησή τους τουλάχιστον, τον έλεγχο των μεταβιβάσεων δεκάδων δις. ευρώ  τήδε κακείσε (επιχορηγήσεις, επιδόματα κλπ) με απογοητευτικές διαπιστώσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου και, φυσικά, για μεταρρυθμίσεις που προτείνουν συνεχώς διεθνείς οργανισμοί και που επιλεκτικά παρουσιάζονται στον παρατιθέμενο πίνακα 2 για ένα συνεκτικό, στρατηγικά στοχευμένο και διαχρονικά βιώσιμο επενδυτικό και αναπτυξιακό σχέδιο για την περίοδο 2026–2031.