Μία συνταγματική τρύπα στο νερό!

Πρόκειται για έναν θεμιτό στόχο. Υπάρχει όμως ένα θεμελιώδες πρόβλημα. Η συζήτηση διεξάγεται σαν η Ελλάδα να βρίσκεται στη σωστή κατεύθυνση, ενώ στην πραγματικότητα αντιμετωπίζει μια βαθιά κρίση εμπιστοσύνης, αντιπροσώπευσης και δημοκρατικής νομιμοποίησης. Πενήντα ένα χρόνια μετά το Σύνταγμα του 1975, η χώρα προχωρά στην πέμπτη εκδοχή του ίδιου συνταγματικού μοντέλου.

Προηγήθηκαν οι αναθεωρήσεις του 1986, του 2001, του 2008 και του 2019. Κάθε μία παρουσιάστηκε ως αναγκαία θεσμική τομή. Κάθε μία υποσχέθηκε ένα αποτελεσματικότερο κράτος και μια ισχυρότερη Δημοκρατία. Με αυτό το μοντέλο χρεοκόπησε η χώρα. Και όμως, παρά τα μνημόνια, μισό αιώνα μετά τη Μεταπολίτευση, η Ελλάδα βιώνει τη μεγαλύτερη κρίση εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς της. Η συντριπτική πλειοψηφία των πολιτών θεωρεί ότι η διαφθορά κυριαρχεί, δεν εμπιστεύεται τους θεσμούς, τα παλιά πολιτικά κόμματα, ούτε ακόμα και τη Δικαιοσύνη. Η αποχή βρίσκεται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.

Τα στοιχεία αυτά δεν περιγράφουν μια φυσιολογική δημοκρατική λειτουργία. Περιγράφουν μια κρίση νομιμοποίησης. Μια κοινωνία που έχει αρχίσει να αμφισβητεί την ικανότητα του πολιτικού συστήματος να εκφράσει τη βούλησή της. Η αναθεωρητική πρόταση της κυβέρνησης αποφεύγει να αγγίξει τον πυρήνα του προβλήματος. Η κυβερνητική πρόταση περιλαμβάνει ενδιαφέροντα ζητήματα. Όμως ακόμη και στα ζητήματα που επιλέγει να αγγίξει, τα προβλήματα κρύβονται κάτω από το χαλί. Προσπαθεί να βελτιώσει τη λειτουργία του υπάρχοντος συστήματος, χωρίς να αναρωτηθεί αν το ίδιο το σύστημα έχει φτάσει στα όριά του.

Η συζήτηση για το Σύνταγμα

Προσπαθεί να διορθώσει τα συμπτώματα, χωρίς να εξετάσει τα αίτια. Προσπαθεί να μπαλώσει τις ρωγμές, χωρίς να ελέγξει τα θεμέλια. Το σημαντικότερο όμως είναι ότι αποφεύγει εντελώς τα μεγάλα ζητήματα της εποχής. Δεν αγγίζει την κρίση αντιπροσώπευσης. Δεν αγγίζει την κρίση συμμετοχής. Δεν αγγίζει την αποχή. Δεν αγγίζει τη συγκέντρωση πολιτικής, οικονομικής και επικοινωνιακής ισχύος. Δεν αγγίζει τη σχέση πολιτών και εξουσίας. Δεν αγγίζει την ανάγκη δημιουργίας νέων δημοκρατικών αντιβάρων.

Δεν αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες μπορούν να συμμετέχουν ουσιαστικότερα στη λήψη αποφάσεων. Δεν αγγίζει το κεντρικό πρόβλημα της εποχής: Ότι ολοένα και περισσότεροι πολίτες αισθάνονται πως οι αποφάσεις που καθορίζουν τη ζωή τους λαμβάνονται μακριά από αυτούς. Αυτό είναι το πραγματικό δημοκρατικό έλλειμμα. Η Δημοκρατία δεν απειλείται, όταν οι πολίτες διαφωνούν με μια κυβέρνηση. Η Δημοκρατία απειλείται, όταν οι πολίτες παύουν να πιστεύουν ότι μπορούν να αλλάξουν τα πράγματα μέσω της Δημοκρατίας.

Από εκεί γεννιέται η αποχή. Από εκεί γεννιέται η απαξίωση των θεσμών. Από εκεί γεννιέται η δυσπιστία προς τα κόμματα, τη Δικαιοσύνη και το κράτος. Μία μειοψηφία αποφασίζει για τη διακυβέρνηση της χώρας. Η Ελλάδα του 2026 δεν βρίσκεται μπροστά σε μια συνηθισμένη αναθεώρηση του Συντάγματος. Βρίσκεται μπροστά στο τέλος ενός ιστορικού κύκλου, που ξεκίνησε το 1974.

Η πραγματική συζήτηση που έχει ανάγκη η χώρα δεν αφορά το ποια άρθρα πρέπει να τροποποιηθούν. Αφορά το ποια Δημοκρατία χρειάζεται η Ελλάδα στον 21ο αιώνα. Το πώς θα αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών. Πώς θα επανασυνδεθεί η κοινωνία με την εξουσία. Πώς θα αποκτήσει ξανά νόημα η πολιτική συμμετοχή. Η κυβέρνηση ανοίγει τη συζήτηση για την αναθεώρηση του Συντάγματος της παλιάς Μεταπολίτευσης. Η κοινωνία αναζητά το Σύνταγμα της Νέας Μεταπολίτευσης. Η πέμπτη εκδοχή του ίδιου συνταγματικού μοντέλου κινδυνεύει να αποδειχθεί μία ακόμα συνταγματική τρύπα στο νερό.