Οι Ρουμάνοι δεν ξεχνούν την Κίμπερλι – Οι αντιδράσεις συνεχίζονται

Στην Ρουμανία η ποινική διαδικασία ξεκίνησε με μήνυση του κεντροδεξιού κόμματος “Ένωση Σώστε τη Ρουμανία” που είχε ιδρυθεί προ δεκαετίας από τον σημερινό πρόεδρο της χώρας, τον Νικουσόρ Νταν. Ο Νταν επισήμως δεν πρόσκειται πλέον σε αυτό γιατί είναι πρόεδρος, αλλά διατηρεί πολλές και στενές σχέσεις παρά μια κόντρα το 2017, που εμφανώς ξεπεράστηκε. Το κόμμα είναι φιλοευρωπαϊκό και φιλοΝΑΤΟϊκό, αλλά στην αρχή ξεκίνησε ως αντισυστημικό με σύνθημα την καταπολέμηση της διαφθοράς και του παλαιοκομματισμού.

Έχει έντονα αντιρωσική στάση και θεωρητικά ιδρύθηκε ως αντίβαρο στο AUR (Alliance for the Union of Romanians) και σε άλλα αντιευρωπαϊκά ή εθνικιστικά ή ακροδεξιά κόμματα. Στο σκάνδαλο με την Γκίλφοϊλ και το αμερικανικό LNG, το κόμμα αυτό την πιο επιθετική στάση από όλους:

• Είναι το κόμμα που κατέθεσε την ποινική καταγγελία για εσχάτη προδοσία κατά των Σοσιαλδημοκρατών και του ηγέτη του AUR, Τζόρτζε Σιμιόν.
• Κατηγορεί ανοιχτά το AUR ότι, ενώ παριστάνει το πατριωτικό κόμμα, «συνεργάστηκε με ξένα συμφέροντα και “σαμποτάρισε” την ευκαιρία να λάβει η χώρα χρήματα από την ΕΕ όπως και την ενεργειακή σταθερότητα της Ρουμανίας ρίχνοντας την κυβέρνηση Μπολοζάν».

Η κατάσταση είναι περίπλοκη πάντως για τον πρόεδρο Νικουσόρ Νταν, μαθηματικό, πρώην δήμαρχο Βουκουρεστίου, ο οποίος εξελέγη πέρσι πρόεδρος με 55% έναντι 46% του Σιμιόν του AUR. Ο Νταν για το τρέχον σκάνδαλο τηρεί αποστάσεις από όλους, όμως επιδιώκει να αποτραπούν οι πρόωρες εκλογές επειδή οι δημοσκοπήσεις δείχνουν να έχει αυξηθεί κι άλλο η δημοφιλία του AUR αλλά και άλλων “φιλορωσικών” κομμάτων όπως το “SOS Ρουμανία”. Το προσωπικό” πρόβλημα έγκειται στο ότι στη συνάντηση της Γκίλφοϊλ με τους σοσιαλδημοκράτες όπου παζαρεύτηκε το αμερικανικό LNG  φέρεται να συμμετείχε και ο Φιοριν Bλαντίκα, που είναι σύμβουλος του Νικουσόρ Νταν.

Άτομα από το περιβάλλον του Νικουσόρ Νταν φέρονται να υποβαθμίζουν την υπόθεση  λέγοντας ότι «οι επαφές με διπλωματικούς εκπροσώπους των ΗΠΑ εντάσσονται στο πλαίσιο των συνηθισμένων διπλωματικών σχέσεων της χώρας και δεν κρύβουν καμία γεωπολιτική συνωμοσία ή πίεση για ενεργειακά συμβόλαια». Όμως η προεδρία δεν έχει εκδώσει καμία ανακοίνωση παρά τον σάλο και ούτε απάντησε σε σχετικά ερωτήματα ο εκπρόσωπος του προέδρου.

Μήνυση

Όταν τον περασμένο Απρίλιο το σοσιαλδημοκρατικό κόμμα PSD απέσυρε την υποστήριξή του από την την κυβέρνηση συνασπισμού των φιλελευθέρων, ο πρόεδρος του “Σώστε τη Ρουμανία” (και υποστηρικτής του Νικουσόρ Νταν) δήλωσε ότι εκείνο δεν αποσύρει την στήριξη και ότι θα παρέμενε στην κυβέρνηση ακόμη και ως μειοψηφία για να συνεχιστούν οι μεταρρυθμίσεις. Υπενθυμίζεται ότι οι σοσιαλδημοκράτες και το AUR είχαν ρίξει την κυβέρνηση με την αιτιολογία ότι διαφωνούν κάθετα με το αυστηρό πρόγραμμα λιτότητας που ήθελε να επιβάλει ο πρωθυπουργός Ίλιε Μπολοζάν.

Ακόμα και τώρα, στην προσπάθεια που έγινε με τον Ζίγκφριντ Μουρεσάν (ο οποίος ήταν πρόταση και επιλογή του Μπολοζάν), το USR ήταν το πρώτο κόμμα που συμφώνησε να συμμετάσχει. Μάλιστα, κατά τη διάρκεια της χθεσινής συζήτησης στη Βουλή, το PSD κατηγόρησε το κυβερνητικό σχέδιο Μουρεσάν ως μια προσπάθεια δημιουργίας ενός «Μπολοζάν 2.0 με πολύ “σώστε τη Ρουμανία” μέσα του». Κατά συνέπεια, ένας άτυπος σύμμαχος του προέδρου και σίγουρα σύμμαχος του Μπολοζάν, τραβάει το σκοινί με την μήνυση που κατέθεσε.

Η μήνυση (που είναι μάλλον εξαιρετικά δύσκολο να σταθεί νομικά) στρέφεται κατά τριών βασικών προσώπων: του ηγέτη των Σοσιαλδημοκρατών Σορίν Γκριντεάνου, του προέδρου του AUR Τζόρτζε Σιμιόν, και του πρώην υπουργού Μπογκντάν Ιβάν. Ο τελευταίος ανήκει στο Σοσιαλδημοκρατικό Κομμα που μέχρι τότε τυπικά συμμετείχε στην κυβέρνηση Μπολοζάν και ήταν υπουργός Ενέργειας -παραιτήθηκε 25 μέρες μετά τη συνάντηση με την Γκίλφοϊλ, στις 25 Απριλίου, όταν διαλύθηκε η κομματική συμμαχία και λίγο πριν την πρόταση μομφής της 5ης Μαΐου.

Η αντιπολίτευση (USR) υποστηρίζει ότι το AUR λειτούργησε ως ο “εκτελεστικός βραχίονας” της συμφωνίας που φέρεται να κλείστηκε σε εκείνο το δείπνο, παρότι δεν ήταν παρόν κανένα στέλεχός του. Ο ηγέτης του Σιμιόν έχει απορρίψει κάθε εμπλοκή και χαρακτήρισε την μήνυση “επικοινωνιακό πυροτέχνημα”. Είπε: «Ρίξαμε την κυβέρνηση επειδή ήθελε να επιβάλει σκληρά μέτρα λιτότητας και όχι επειδή υπήρχε ξένος δάκτυλος. Δεν μπορούμε να ποινικοποιούμε μια κοινοβουλευτική διαδικασία, όπως η πρόταση μομφής».

Ως κόμμα θεωρεί τις κατηγορίες κατά των σοσιαλδημοκρατών ανυπόστατες, αλλά επιμένει ότι δεν θα στηρίξει “καμία κυβέρνηση με πρόταση λιτότητας”, ενώ οι σοσιαλδημοκράτες εστιάζουν στα πρόσωπα και δεν αποκλείουν την στήριξη κυβέρνησης, αρκεί να συμμετέχουν σε σημαντικό υπουργείο και ο προτεινόμενος πρωθυπουργός να μην είναι «ακραία αντιλαϊκός σαν τον Μπολοζάν». Πάντως καταψήφισαν και την κυβέρνηση που προτάθηκε προ ημερών, πάλι υπό φιλελεύθερο.

Οι δυνάμεις των κομμάτων στη Ρουμανία

Ο δε εντολοδόχος Μουρεσάν που καταψηφίστηκε στις 30 Σεπτεμβρίου, πριν από την καταψήφισή του είχε πει «Αν πράγματι δεν έχουν συμφωνία, να το αποδείξουν με την ψήφο εμπιστοσύνης προς την κυβέρνησή μου. Το όλο θέμα έχει έναν αέρα συνωμοσίας. Η άτυπη και μυστική συνάντηση των ηγετικών στελεχών του PSD με την Αμερικανίδα Πρέσβη αφήνει σαφείς υπόνοιες για παρασκηνιακό συμβιβασμό. Οι εμπλεκόμενοι πρέπει να δώσουν άμεσα καθαρές απαντήσεις στον ρουμανικό λαό για ένα θέμα εξαιρετικά σοβαρό που και χρήζει βαθιάς διερεύνησης».

Η πρόταση μομφής τον περασμένο Μάιο έπρεπε να υπερψηφιστεί και από τους βουλευτές και από τους λεγόμενους γερουσιαστές. Δίπλα σε κάθε κόμμα αναφέρονται οι έδρες και το ποσοστό που έλαβε στις τελευταίες εκλογές και εν συνεχεία οι έδρες και το ποσοστό του από το ψηφοδέλτιο της Γερουσίας:

• PSD (Σοσιαλδημοκράτες): 86 έδρες (21,96%) + 36 έδρες από το 22,30%
• AUR (Συμμαχία για την Ένωση των Ρουμάνων): 63 έδρες (18,01%) + 28 από το 18,30%
• PNL (Εθνικό Φιλελεύθερο Κόμμα): 49 έδρες (13,20%) + 22 από το 14,28%
• USR (Ένωση Σώστε τη Ρουμανία): 40 έδρες (12,40%) +19 από το 12,26%
• S.O.S. Romania (εθνικιστικό): 28 έδρες (7,36%) +12 από το 7,76%
• POT (Κόμμα Νέων Ανθρώπων, εθνικιστικό): 24 έδρες (6,46%) + 7 από το 6,39%
• UDMR (Κόμμα Ουγγρικής Μειονότητας): 22 έδρες (6,33%) + 10 από το 6,39%
• (Οι υπόλοιπες έδρες κατανεμήθηκαν σε εκπροσώπους εθνικών μειονοτήτων)

Να πούμε παρενθετικά, ότι η νομοθετική εξουσία στη Ρουμανία στηρίζεται σε δύο σώματα, την Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία, και οι εκλογές για τα δύο σώματα γίνονται την ίδια μέρα με δύο ψηφοδέλτια. Θεωρητικά η Γερουσία υπάρχει ως “φίλτρο” ή δικλείδα ασφαλείας ή αντίβαρο, αλλά πολλοί θεωρούν ότι πρέπει η χώρα να έχει πλέον μόνον ένα κοινοβούλιο και ότι δεν έχει νόημα να υπάρχουν δύο. Στις τελευταίες εκλογές εξάλλου οι Ρουμάνοι ψήφισαν σχεδόν τα ίδια και για τα δύο σώματα.

Πώς αντιμετωπίζουν το θέμα

Οι δημοσιογράφοι και τα μέσα ενημέρωσης κρατούν το θέμα πρώτο σε όλα τα μέσα. Εκτός από καθαυτό το σκάνδαλο, επισημαίνουν σε όλα τα πάνελ και ένα δευτερογενές πρόβλημα: ακόμα κι αν οι σοσιαλδημοκράτες σε αυτή τη φάση ήθελαν να ψηφίσουν τον εντολοδόχο πρωθυπουργό που προτείνουν οι φιλελεύθεροι, ώστε να πάρει τέλος το κυβερνητικό αδιέξοδο, κάτι τέτοιο θα φαινόταν ως υποχώρηση και “φόβο” για τις αποκαλύψεις της Wall Street Journal.

Στα ρεπορτάζ “παίζουν” πολύ οι δηλώσεις του πρέσβη των ΗΠΑ  στη Ρουμανία, ο οποίος βγήκε στο ProTV  και προσπάθησε να κατεβάσει τους τόνους, λέγοντας «η δημοκρατία μπορεί μερικές φορές να είναι περίπλοκη και η στρατηγική συμμαχία ΗΠΑ-Ρουμανίας παραμένει ακλόνητη». Πάντως η δήλωσή του δεν χαρακτηρίζεται κατευναστική. Οι αποκαλύψεις παραμένουν πρώτο θέμα σε τηλεοπτικούς σταθμούς, εφημερίδες και διαδικτυακά μέσα ενημέρωσης και το ερώτημα είναι αν η μήνυση θα τεθεί στο αρχείο ή αν η εισαγγελία θα ξεκινήσει επίσημη ποινική έρευνα.

Για να κινηθεί το θέμα, υπάρχουν αντικειμενικά ζητήματα. Προκειμένου να καταδικαστεί κάποιος για προδοσία, πρέπει να αποδειχθεί ότι βοήθησε μια ξένη δύναμη να επιτεθεί στη χώρα, να κλέψει κρατικά μυστικά ή να καταλύσει βίαια το πολίτευμα.  Η συζήτηση σε ένα εστιατόριο με μια ξένη πρέσβη, ακόμα κι αν τέθηκαν πολιτικά ή ενεργειακά deal, κατά τη γνώμη ορισμένων Ρουμάνων νομικών δεν συνιστά.

Επίσης επισημαίνουν ότι η πρόταση μομφής είναι ένα απόλυτα νόμιμο συνταγματικό εργαλείο. Κανένας δικαστής δεν μπορεί να στείλει πολιτικό στη φυλακή επειδή ψήφισε να πέσει μια κυβέρνηση. Οι περισσότεροι αναλυτές προβλέπουν ότι η Εισαγγελία θα εξετάσει τυπικά τη μήνυση και, μέσα σε λίγες εβδομάδες ή μήνες, θα την αρχειοθετήσει λόγω έλλειψης στοιχείων και ποινικού αντικειμένου, ενώ άλλοι εκτιμούν ότι επειδή ο κόσμος είναι οργισμένος, θα προχωρήσει στη λήψη καταθέσεων και θα την αρχειοθετήσει αργότερα.

Η προδοσία έχει πολλά πρόσωπα

Ορισμένοι Ρουμάνοι ποινικολόγοι υποστηρίζουν το αντίθετο και τονίζουν ότι το Άρθρο 394 του Ρουμανικού Ποινικού Κώδικα για την εσχάτη προδοσία δεν περιλαμβάνει μόνο στρατιωτικές επιθέσεις, αλλά και πράξεις που αποσκοπούν στην υπονόμευση της οικονομίας του κράτους προς όφελος μιας ξένης δύναμης.

Αν η Εισαγγελία βρει αποδείξεις ότι ο πρώην υπουργός Ενέργειας, Μπογκντάν Ιβάν, χρησιμοποίησε το αξίωμά του για να ευνοηθούν ενεργειακά συμβόλαια (όπως το αμερικανικό LNG) με αντάλλαγμα πολιτική στήριξη για την ανατροπή της κυβέρνησης, τότε αυτό συνιστά τουλάχιστον κατάχρηση εξουσίας που θίγει την εθνική ασφάλεια. Επιπλέον, ο Φλορίν Βλαντίκα που απαραβρέθηε στο δείπνο είναι και επικεφαλής του Γραφείου Ενσωματωμένων Πληροφοριών, οπότε διαχειρίζεται τα πιο ευαίσθητα κρατικά μυστικά της Ρουμανίας.

«Η παρουσία ενός ανώτατου αξιωματούχου πληροφοριών σε ένα άτυπο δείπνο, όπου μια ξένη διπλωμάτης φέρεται να καυχιέται για την πτώση μιας κυβέρνησης, υποχρεώνει εκ του νόμου την Εισαγγελία να διεξάγει προκαταρκτική εξέταση. Πρέπει να διαπιστωθεί αν υπήρξε διαρροή πληροφοριών ή αν οι ρουμανικές υπηρεσίες ασφαλείας χρησιμοποιήθηκαν ως εργαλείο πολιτικής πίεσης», λέει άλλη μερίδα αναλυτών.

Θεωρείται πολύ πιθανό να ανοίξει μια έρευνα in rem (δηλαδή έρευνα για την πράξη και όχι αρχικά εναντίον συγκεκριμένων προσώπων). Αυτό σημαίνει ότι η δικαιοσύνη θα αναγκαστεί να ζητήσει επισήμως καταθέσεις, λίστες τηλεφωνικών κλήσεων ή ακόμα και να ζητήσει στοιχεία από τις αμερικανικές αρχές, κρατώντας την υπόθεση ενεργή για μήνες προτού την αρχειοθετήσει λόγω έλλειψης αποδείξεων.

Να υπενθυμίσουμε πάντως ότι η Ρουμανία έχει παρελθόν, καθώς είναι η μόνη δημοκρατική χώρα που έχει ακυρώσει προεδρικές εκλογές επειδή η κυβέρνηση τρόμαξε από το αποτέλεσμα. Όταν οι Ρουμάνοι δικαστές ακύρωσαν την νόμιμη εκλογή του Καλίν Γκεοργκέσκου προ διετίας, η κυβέρνηση μετέθεσε τις εκλογές κατά 6 μήνες για να “μαλακώσει” το θέμα και να βρει τρόπο εν τω μεταξύ να μειώσει την δημοτικότητά του Γκεοργκέσκου, ή και να συλλέξει στοιχεία που να τον αμαυρώνουν ποινικά ώστε να μην είναι ξανά υποψήφιος.