Όταν μιλά ο Μερτς για το Ορμούζ, μιλά το χρηματοπιστωτικό σύστημα…

Ο λόγος του εμφανίζεται σε ένα βαθύτερο επίπεδο∙ εκεί όπου η οικονομική πίεση έχει ήδη μετατραπεί σε πολιτικό λόγο. Η δήλωσή του δεν είναι πρωτοβουλία. Είναι ένδειξη. Δεν προηγείται των εξελίξεων. Τις ακολουθεί. Και ακριβώς γι’ αυτό έχει σημασία. Ο πόλεμος στο Ιράν δεν είναι ένα ακόμη γεωπολιτικό επεισόδιο. Είναι ένα γεγονός που χτυπά απευθείας στο νευρικό σύστημα της παγκόσμιας οικονομίας∙ την ενέργεια.

Και από εκεί, μεταδίδεται σε όλο το πλέγμα: Αγορές, νομίσματα, δανεισμό, παραγωγή, πολιτική. Σε αυτή τη μετάδοση της κρίσεως, αποκαλύπτονται τα όρια του ίδιου του συστήματος. Το σύγχρονο χρηματοπιστωτικό σύστημα δεν λειτουργεί απλώς ως μηχανισμός διακίνησης κεφαλαίων. Είναι ένα σύστημα ισορροπίας προσδοκιών. Προϋποθέτει σταθερότητα, προβλεψιμότητα και κυρίως χαμηλή ένταση σε βασικούς τομείς, όπως η ενέργεια. Ο πόλεμος στο Ιράν διαταράσσει ακριβώς αυτό το υπόβαθρο.

Η άνοδος των τιμών ενέργειας δεν είναι ένα μεμονωμένο φαινόμενο. Μεταφράζεται σε αύξηση κόστους παραγωγής, σε πληθωριστικές πιέσεις, σε αβεβαιότητα για τις αγορές. Τα επιτόκια πιέζονται, οι επενδύσεις παγώνουν, η ρευστότητα ανακατανέμεται με όρους άμυνας και όχι ανάπτυξης.

Το σύστημα, που βασίζεται στη συνεχή επέκταση και στη μόχλευση, αναγκάζεται να λειτουργήσει σε καθεστώς συστολής. Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο∙ η κρίση δεν είναι απλώς οικονομική. Είναι δομική. Το χρηματοπιστωτικό σύστημα δεν μπορεί να λειτουργήσει απεριόριστα σε περιβάλλον υψηλής γεωπολιτικής έντασης. Χάνει το βασικό του υπόστρωμα∙ την προβλεψιμότητα. Και χωρίς αυτήν, η ίδια η λογική του τίθεται υπό πίεση.

Η κανονιστική Ευρώπη απέναντι στο πραγματικό κόστος

Η Ευρωπαϊκή Ένωση οικοδομήθηκε ως κανονιστική δομή. Όχι ως κλασική πολιτική ισχύς, αλλά ως σύστημα κανόνων, ρυθμίσεων και ισορροπιών. Η ισχύς της δεν είναι στρατιωτική ή ενεργειακή. Είναι θεσμική. Αυτό το μοντέλο προϋποθέτει ένα σταθερό εξωτερικό περιβάλλον. Ο πόλεμος στο Ιράν το ανατρέπει. Η Ευρώπη δεν ελέγχει την ενέργεια που καταναλώνει. Δεν ελέγχει τις βασικές γεωπολιτικές εστίες έντασης. Και κυρίως, δεν διαθέτει τους μηχανισμούς άμεσης αντίδρασης που διαθέτουν τα κλασικά κράτη ισχύος. Έτσι, το κόστος δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι υπαρξιακό για το ίδιο το μοντέλο.

Οι κανόνες δεν μπορούν να απορροφήσουν ένα σοκ ενέργειας. Οι κανονισμοί δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την απώλεια πρόσβασης σε κρίσιμους πόρους. Η κανονιστική ισχύς προϋποθέτει μια σταθερή βάση. Όταν αυτή κλονίζεται, αποκαλύπτεται η εξάρτησή της. Σε αυτό το σημείο, ο λόγος πολιτικών, όπως ο Μερτς, αποκτά άλλη διάσταση. Δεν υπερασπίζονται απλώς μια πολιτική γραμμή. Εκφράζουν την αδυναμία του μοντέλου να απορροφήσει το σοκ.

Μιλά το χρηματοπιστωτικό σύστημα… 

Όταν το σύστημα δεν μπορεί να απορροφήσει την κρίση, το κενό δεν μένει ακάλυπτο. Το καλύπτει το κράτος. Η άνοδος των τιμών ενέργειας, η ανασφάλεια των αγορών και η πίεση στις κοινωνίες οδηγούν αναπόφευκτα σε πολιτικές που επαναφέρουν το εθνικό επίπεδο: επιδοτήσεις, παρεμβάσεις, προστατευτισμό, έλεγχο. Οι εθνικές δυνάμεις δεν επιστρέφουν, επειδή το επιθυμούν. Επιστρέφουν, επειδή το απαιτεί η πραγματικότητα.

Η κανονιστική Ευρώπη λειτουργεί όσο οι συνθήκες είναι ομαλές. Σε συνθήκες κρίσης, η πολιτική εξουσία αναζητά άμεσα εργαλεία. Και αυτά βρίσκονται στο κράτος, όχι στους κανονισμούς. Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο μετατόπισης. Ο πόλεμος στο Ιράν δεν δημιουργεί απλώς οικονομική πίεση. Αναδιατάσσει το ίδιο το πεδίο άσκησης της πολιτικής. Μεταφέρει το βάρος από το υπερεθνικό στο εθνικό. Από τη ρύθμιση στην παρέμβαση. Από την ισορροπία στην επιβολή.

Ο λόγος του Μερτς πρέπει να διαβαστεί μέσα σε αυτό το πλαίσιο. Δεν είναι απλώς κριτική προς τον Ντόναλντ Τραμπ ή προς μια συγκεκριμένη στρατηγική. Είναι ένδειξη ότι η πίεση έχει ήδη περάσει στο επίπεδο όπου οι πολιτικοί δεν διαμορφώνουν την πραγματικότητα, αλλά αναγκάζονται να τη διατυπώσουν. Σε αυτό το επίπεδο, δεν μιλά το κράτος. Δεν μιλά καν η Ευρώπη. Μιλά η δομή του χρηματοπιστωτικού συστήματος, που έχει ήδη τεθεί σε συναγερμό.