Συνταγματική Αναθεώρηση: Μπαλώματα αντί για ριζικές αλλαγές…

Η συζήτηση εξελίχθηκε σε δύο άξονες: αφ’ ενός ρομαντικοί ή/και ιδεαλιστές όπως ο κ. Γιομπαζολιάς, όπως ο Αλέκος Παπαδόπουλος και άλλοι, που ασχολήθηκαν με την ουσία του θέματος. Αφ’ ετέρου, ρεαλιστές ή/και βαθύτατα συντηρητικοί, όπως ο Ευάγγελος Βενιζέλος και ο Νίκος Αλιβιζάτος, που ασχολήθηκαν περισσότερο με την πολιτική και μικροπολιτική διάσταση της αναθεωρητικής διαδικασίας με οπλοστάσιο τον νομικό σχολαστικισμό, στον οποίο επενδύουν οι συνταγματολόγοι για να κατοχυρώσουν το προβάδισμά τους έναντι της πολιτικής.

Δυστυχώς γι’ αυτούς, η σχετική ρήση του Κωνσταντίνου Καραμανλή, αλλά και η πολύ παλαιότερη του Σαρίπολου είναι γνωστές σε όλους τους ενδιαφερομένους. Δεν θα ασχοληθώ με τις – καθ’ όλα σεβαστές – απόψεις τους καθ’ όσον δεν θεωρώ μείζον ή σημαντικό το ζήτημα της συνταγματικής αναθεώρησης, το οποίο μπορεί να λυθεί με ισχυρή πολιτική βούληση, όπως έχει αποδείξει η ιστορία των πολιτικών μεταρρυθμίσεων, εντός και εκτός Ελλάδος. 

Το ουσιώδες ζήτημα είναι το περιεχόμενο της συνταγματικής αναθεώρησης. Η πρόταση της κυβερνήσεως απηχεί την πολιτική ατζέντα του Κυριάκου Μητσοτάκη και το όλο εγχείρημα εξυπηρετεί την -ομολογουμένως ευφυή-  μικροπολιτική τακτική του. (Βεβαίως, όταν αντίπαλος είναι ο… Ανδρουλάκης, δεν χρειάζεται και μεγάλη ευφυία για μια επιτυχημένη τακτική!). Δεν χρειάζονται ειδικές γνώσεις για να καταλάβει οποιοσδήποτε ότι πρόκειται για μια μάλλον προσχηματική πρόταση, το περιεχόμενο της οποίας δεν είναι το σημαντικό. Σημασία έχει ο πολιτικός ελιγμός, η παγίδευση της αντιπολιτεύσεως και οι εντυπώσεις των αφελών ψηφοφόρων της κεντροδεξιάς. Συνεπώς, περαιτέρω σχολιασμός είναι περιττός.  

Ποιό το περιεχόμενο της Συνταγματικής Αναθεώρησης

Το πραγματικό και μείζον ερώτημα είναι πιο θα έπρεπε να είναι το περιεχόμενο μιας συνταγματικής αναθεώρησης ώστε αυτή να λάβει τον χαρακτήρα μιας ολοκληρωμένης και μεγάλης θεσμικής μεταρρύθμισης. 

Στο άρθρο του ο κ. Γιομπαζολιάς είχε επισημάνει ότι: «Πολλά μπορούν να θεσπιστούν. Κι όχι όλα μαζί, συνταγματική αναθεώρηση μπορεί να γίνεται κάθε πέντε χρόνια. Σημασία έχει, να κάνουμε ένα νέο πολιτικό σύστημα, με πολλούς νέους να εκλέγονται, αρκετές εκλογές, διάκριση εξουσιών και έλεγχο των πολιτών, για όλους και όλα.» Η αντίφαση είναι προφανής. Ένα νέο πολιτικό σύστημα δεν δημιουργείται σταδιακώς.

Μια μεγάλη θεσμική μεταρρύθμιση δεν μπορεί να σέρνεται επί 10ετίες! Οι βασικοί θεσμοί, αυτοί που θα μας δώσουν το νέο πολιτικό σύστημα που επιθυμεί ο κ. Γιομπαζολιάς, αλλά και η συντριπτική πλειοψηφία των Ελλήνων, πρέπει να συμπεριληφθούν σε μια ολοκληρωμένη μεταρρύθμιση, η οποία για να είναι αποτελεσματική πρέπει να περάσει και μέσα από την βάσανο του δημοψηφίσματος, έστω και κατά παράβασιν της διαδικασίας του άρθρου 110 του Συντάγματος. Στην συνέχεια, με βάση προκαθορισμένη διαδικασία, μπορούν να γίνουν μικρότερες μεταρρυθμίσεις ή/και διορθωτικές κινήσεις ώστε σε διάστημα 2-3 πολιτικών κύκλων να αποκρυσταλλωθεί ένα σύστημα διακυβερνήσεως το οποίο θα οδηγήσει την χώρα για τα επόμενα τουλάχιστον 100 χρόνια. 

Δυστυχώς, οι ρομαντικοί και ιδεαλιστές, στους οποίους προαναφέρθηκα προτείνουν μόνον αποσπασματικές αλλαγές. Οι -αναμφισβητήτως- καλές τους προθέσεις παραμένουν εγκλωβισμένες στην λογική του παρόντος πολιτικού συστήματος και, έστω και άθελά τους, απλώς εξυπηρετούν την ανάγκης μακροημερεύσεώς του χωρίς να προσφέρουν στην προοπτική της χώρας. Από τις προτάσεις τους δεν προκύπτει κανένα όραμα για την Ελλάδα του 21ου αιώνος!

Αντιθέτως, η πρόταση περί άμεσης εκλογής του Προέδρου της Δημοκρατίας, παραλλήλως με την ύπαρξη κοινοβουλευτικής κυβερνήσεως, η οποία δημιουργώντας δύο ισοδύναμα κέντρα εξουσίας θέτει το κοινοβούλιο σε μόνιμη αντιπαράθεση με τον ΠτΔ και την χώρα σε διαρκή πολιτική αφασία. Η πρόταση αυτή επαναφέρει, δια της τεθλασμένης, όσα προσπαθήσαμε να αποφύγουμε καταργώντας την βασιλεία!

Ανέφερα ανωτέρω ότι «μια ολοκληρωμένη μεταρρύθμιση για να είναι αποτελεσματική πρέπει να περάσει και μέσα από την βάσανο του δημοψηφίσματος». Όμως, δεν αρκεί αυτό. Η μεταρρυθμιστική διαδικασία μοιραίως εξελίσσεται σε στενό κύκλο. Η ουσιώδης συζήτηση θα γίνει στην κυρίως στην Βουλή και δευτερευόντως σε νομικούς κύκλους. Όμως, δεν μπορεί να αποκλεισθούν οι πολίτες, οι οποίοι πρέπει να κληθούν να εγκρίνουν ή να απορρίψουν την πρόταση της Βουλής. Μόνον η ισχυρή νομιμοποίηση μέσω της δημοψηφισματικής διαδικασίας μπορεί να αναγεννήσει την σχέση πολιτών και πολιτικής και, κυρίως, να εμπνεύσει τη νέα γενιά και να καταπολεμήσει την  πολιτική της απάθεια για να μην πω μηδενισμό.  

Μερικές προτάσεις

Ούτε αυτό, όμως, αρκεί. Το περιεχόμενο μιας μεγάλης θεσμικής μεταρρυθμίσεως πρέπει δημιουργήσει στους πολίτες αίσθημα ασφάλειας, συμπερίληψης και προοπτικής. 

– Η συνταγματική διασφάλιση της ευρύτερης δυνατής αναλογικής εκπροσωπήσεως είναι ων ουκ άνευ όρος για την ανανέωση ενός κοινωνικού συμβολαίου χωρίς αποκλεισμούς και πολιτικό περιθώριο. Η διασφάλιση της ελεύθερης εκπροσωπήσεως είναι η μόνη τελέσφορη διαδικασία για τον σταδιακό περιορισμό των ακραίων και αντιδημοκρατικών απόψεων, οι οποίες, πλέον, δεν θα έχουν άλλοθι.  

– Η αναλογική εκπροσώπηση, εκ φύσεως, αποτρέπει μεγάλες πολιτικές πλειοψηφίες. Συνεπώς, για να αποφευχθεί η πολιτική αστάθεια, είναι απολύτως απαραίτητος ο πλήρης διαχωρισμός των εξουσιών και όχι η απλή διάκρισή τους, όπως προβλέπει το ισχύον σύστημα. Συνεπώς, καθίσταται απολύτως απαραίτητη η άμεση εκλογή του Προέδρου της Δημοκρατίας και η ανάληψη από αυτόν της πλήρους εκτελεστικής εξουσίας άνευ πρωθυπουργού. 

– Ο πλήρης διαχωρισμός της νομοθετικής από την εκτελεστική εξουσία καθιστά απολύτως απαραίτητη την πλήρη ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης ώστε να μην ελεγχθεί από έναν εκ των άλλων πόλων εξουσίας και, κυρίως, από την εκτελεστική. Μόνη διασφάλιση της πλήρους ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης είναι η κατάργηση της ιεραρχικής της δομής και η ανάδειξη δικαστών με αντικειμενικό τρόπο, για 7ετή θητεία και μόνον εφ’ όσον έχουν αποδεδειγμένη 10ετή άσκηση πραγματικής δικηγορίας.

– Τέλος, είναι απολύτως απαραίτητη η δημιουργία ενός ακόμη πόλου εξουσίας, η οποία θα έχει κύριο καθήκον τον έλεγχο των άλλων εξουσιών. Τον ρόλο αυτό μπορεί να ασκήσει μια ανεξάρτητη Γερουσία, εκλεγόμενη με ενιαίο ψηφοδέλτιο ώστε να “σπάνε” οι κομματικές γραμμές.

Υπάρχουν και άλλες αλλαγές που θα ολοκληρώσουν μια μεγάλη θεσμική μεταρρύθμιση, όπως π.χ. η δομή της κυβερνήσεως κλπ. Όμως, δεν είναι απαραίτητο να συμπεριληφθούν όλες στο Σύνταγμα. Αντιθέτως, το Σύνταγμα πρέπει να απαλλαγεί από διατάξεις μη σχετικές με την οργάνωση της πολιτείας, το σύστημα διακυβερνήσεως και απονομής δικαιοσύνης και τα ατομικά δικαιώματα. Όλες οι υπόλοιπες διατάξεις -το άρθρο 16 είναι μια από τις πλέον χαρακτηριστικές- πρέπει να επανέλθουν στην αρμοδιότητα του κοινού νομοθέτη. 

Που να δοθεί προτεραιότητα

Ο αντίλογος σε προτάσεις συνταγματικής αναθεώρησης όπως η δική μου είναι ισχυρός, ίσως και πλειοψηφικός. Η συντριπτική πλειοψηφία των συνταγματολόγων αμύνεται με σθένος υπέρ του υφισταμένου πολιτικού συστήματος, ισχυριζόμενη ότι το Σύνταγμα του 1975 απαγορεύει την κατάργηση του κοινοβουλευτικού χαρακτήρος του πολιτεύματος. Όμως, ουδείς αμφιβάλλει γι’ αυτό και ελάχιστοι επιθυμούν την κατάργηση του κοινοβουλευτισμού.

Οι αλλαγές που προτείνω δεν καταργούν το κοινοβούλιο, αντιθέτως το καθιστούν πολύ πιο ισχυρό αφού απαλλάσσεται της δουλείας στην εκτελεστική εξουσία, που το έχει καταντήσει μηχανισμό επικυρώσεως νομοσχεδίων που καταρτίζουν υπουργικά γραφεία και που καταστρατηγούν ευθέως το Σύνταγμα που απαγορεύει τις τροπολογίες και τις άσχετες διατάξεις.

Συνεπώς, η βασική αυτή επιφύλαξη των συνταγματολόγων είναι κενή περιεχομένου. Επιπλέον, πρέπει να θυμίσω, σε όσους επικαλούνται την συνταγματική μας ιστορία, ότι το συνταγματικό κεκτημένο της Επαναστάσεως προέβλεπε προεδρικό σύστημα διακυβερνήσεως, όπως το περιέγραφε το εξαιρετικό Σύνταγμα της Τροιζήνας, του 1827, αποτέλεσμα της άοκνης προσπάθειας του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου και του Αναστάσιου Πολυζωίδη!

Διόλου τυχαίως τα “Ελληνικά Χρονικά”, που απηχούν τις απόψεις της ομάδος Μαυροκορδάτου, σε κύριο άρθρο τους τον Μάιο του 1824, τόνιζαν ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν το καλύτερο σύστημα διακυβερνήσεως και απολαμβάνουν τη μεγαλύτερη ευημερία γιατί διοικούνται από νόμους που προέρχονται από μια πολύ απλή και διάφανη νομοθετική διαδικασία. Για τον συντάκτη του άρθρου (πιθανόν ο Ιάκωβος Μάγερ σε συνεργασία με τον Πολυζωίδη) οι Έλληνες πρέπει να υιοθετήσουν αυτό το πολίτευμα που δίνει προτεραιότητα στην ευτυχία των πολλών και όχι εκείνα στα οποία καταπατούνται τα συμφέροντα του λαού για να ωφελούνται οι λίγοι!