Διαδηλώσεις κατά της νίκης του AfD! – Δεν παραιτείται ο Μερτς

Αντιδράσεις έχει προκαλέσει το ιστορικό εκλογικό αποτέλεσμα στο κρατίδιο της Σαξονίας-Άνχαλτ στη Γερμανία. Ακτιβιστές και οργανώσεις υπέρ των ανθρωπίνων βρέθηκαν νωρίτερα στους δρόμους μεγάλων γερμανικών πόλεων διαδηλώνοντας κατά του εκλογικού αποτελέσματος και της νίκης του AfD.

Συγκεκριμένα, χιλιάδες κόσμου σε όλες τις μεγάλες πόλεις της Γερμανίας, όπως η Φρανκφούρτη και το Βερολίνο, διαδήλωσαν κρατώντας πανό με τον Μερτς να έχει… κέρατα και φορώντας μπλούζες με συνθήματα υπέρ της Δημοκρατίας και των ανθρώπινων ελευθεριών και δικαιωμάτων. Παράλληλα, σε περίοπτη θέση υπήρχαν τόσο σημαίες της Γερμανίας, όσο και της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι στο Βερολίνο και την Πύλη του Βραδεμβούργου συγκεντρώθηκαν τουλάχιστον 5.000 πολίτες, ενώ δεν έλειψαν και οι εντάσεις με τις δυνάμεις της τοπικής αστυνομίας.

Οι δηλώσεις Μερτς

Σε δηλώσεις του ο Καγκελάριος της Γερμανίας, Φρίντριχ Μέρτς παραδέχτηκε την ιστορική ήττα για την χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU) από την Εναλλακτική για την Γερμανία (AfD). «Πρέπει να το παραδεχτώ: αυτή είναι η πιο σοβαρή εκλογική ήττα που έχει υποστεί η CDU εδώ και χρόνια, εδώ και δεκαετίες. Όλα αυτά, φυσικά, θα πρέπει να έχουν συνέπειες», υπογράμμισε ο Μερτς από το Βερολίνο.

Ο καγκελάριος της Γερμανίας δήλωσε ότι ο ίδιος και η ηγεσία του κόμματος CDU «είναι βαθιά συγκλονισμένοι» από τα αποτελέσματα των χθεσινοβραδινών εκλογών. «Δεν το περιμέναμε με αυτή τη μορφή», είπε ο Μερτς απευθυνόμενος σε δημοσιογράφους στην γερμανική πρωτεύουσα. «Με τη σημερινή μέρα, κάτι έχει αλλάξει όχι μόνο στη Σαξονία-Άνχαλτ, αλλά και στη Γερμανία», ανέφερε.

Μάλιστα πρόσθεσε: «Όταν σχεδόν το 60% των ψηφοφόρων σε ένα ομόσπονδο κρατίδιο ψηφίζει πολιτικά κόμματα που αμφισβητούν θεμελιωδώς τους δημοκρατικούς θεσμούς και τους κανόνες της χώρας μας, αυτό είναι ένα εκλογικό αποτέλεσμα που δεν μπορούμε απλά να το αγνοήσουμε και να συνεχίσουμε ως συνήθως.» Ο Μερτς δήλωσε ότι το αποτέλεσμα τον επηρεάζει προσωπικά και ότι σηματοδοτεί «τη χειρότερη εκλογική ήττα που έχει υποστεί η CDU εδώ και χρόνια, εδώ και δεκαετίες».

Στη συνέχεια, Ο Γερμανός Καγκελάριος ξεκαθάρισε ότι «ένα πράγμα δεν τίθεται σε ψηφοφορία: οι κανόνες που διέπουν την κοινωνία μας και οι αξίες του Συντάγματός μας» «Στη χώρα μας, η εξουσία ανατίθεται, δεν καταλαμβάνεται, και η μειοψηφία δεν είναι εχθρός της πλειοψηφίας. Οι θεσμοί μας είναι ανθεκτικοί και σταθεροί. Το Σύνταγμά μας προστατεύει και εγγυάται αυτή την τάξη πραγμάτων και η Ομοσπονδιακή Κυβέρνηση θα διασφαλίσει την τήρηση του Συντάγματος.»

Ένας δημοσιογράφος ρώτησε τον Φρίντριχ Μερτς για την προσωπική του ευθύνη όσον αφορά το κακό εκλογικό αποτέλεσμα και αν το κόμμα του τον υποστηρίζει ακόμα. Ο καγκελάριος δήλωσε ότι παραμένει πιστός στους πολιτικούς στόχους της κυβέρνησής του. «Όλοι γνωρίζουμε ότι πρέπει να κάνουμε περισσότερα για να ξανασυνδεθούμε με τον λαό», είπε. «Αυτό ισχύει και για μένα ως καγκελάριο, φέρνω την κύρια ευθύνη». Πρόσθεσε όμως ότι δεν έχει «καμία πρόθεση να αποποιηθεί αυτή την ευθύνη» και ότι γνωρίζει πως έχει την υποστήριξη του κόμματός του.

Τα αποτελέσματα 

To AfD αναδεικνύεται ως το μεγαλύτερο κόμμα του κρατιδίου, εξασφαλίζοντας το 43,8% των ψήφων, συντρίβοντας τους Χριστιανοδημοκράτες, το ποσοστό των οποίων υποχώρησε στο 17,2%. Τρία κόμματα στο φάσμα από το κέντρο ως την αριστερά –Σοσιαλδημοκράτες (SPD), Πράσινοι και Αριστερά (Die Linke)– πέρασαν τον πήχη του 5% κι εισέρχονται στο κρατιδιακό κοινοβούλιο, με το καθένα να εξασφαλίζει περί το 9%.

Το κόμμα Συμμαχία Ζάρα Βάγκενκνεχτ (BSW), που προέκυψε από διάσπαση του Die Linke, επίσης πέρασε το όριο του 5% και εισέρχεται στο κοινοβούλιο. Το BSW, που αν και αριστερό έχει αυστηρή στάση στο μεταναστευτικό, δεν έχει αποκλείσει συνεργασία με το AfD. Αντίθετα, το νεοφιλελεύθερο κόμμα FDP, που μέχρι τώρα συγκυβερνούσε στο κρατίδιο, είδε το ποσοστό του να κατακρημνίζεται στο 2,6% και μένει εκτός του κρατιδιακού Κοινοβουλίου.

Η συμμετοχή άγγιξε το 78%, σύμφωνα με τα προκαταρκτικά αποτελέσματα. Είναι η υψηλότερη από την ενοποίηση της Γερμανίας το 1990, στοιχείο που αντανακλά το μεγάλο ενδιαφέρον των πολιτών για τη χθεσινή εκλογική αναμέτρηση. Παρά την εκλογική νίκη του AfD, δεν είναι σαφές ποια παράταξη θα ηγηθεί της επόμενης κυβέρνησης στη Σαξονία-Άνχαλτ, καθώς σχεδόν όλα τα κόμματα αρνούνται να συνεργαστούν με το AfD, πολιτική γνωστή στο γερμανικό πολιτικό ιδιόλεκτο με τον όρο “τείχος προστασίας”.

Τί λένε τα κόμματα

Πάντως, μετά τον εκλογικό θρίαμβο του AfD, η συμπρόεδρός του σε ομοσπονδιακό επίπεδο, Αλίς Βάιντελ, σε δηλώσεις της έκανε άνοιγμα προς το κυβερνών CDU. Αφού μίλησε για ιστορική ήττα της Χριστιανοδημοκρατίας, έτεινε χέρι συνεργασίας, σε περίπτωση που το δικό της κόμμα δεν κατακτήσει την αυτοδυναμία (χρειάζεται μόλις τρεις έδρες). Ο έτερος πρόεδρος, Τίμο Χρουπάλα, είπε ότι αν τελικά το AfD δεν εξασφαλίσει την απόλυτη πλειοψηφία, είναι ανοιχτό για συνομιλίες, ενώ υπονόησε ότι τα άλλα κόμματα θα ανέχονταν μια κυβέρνηση μειοψηφίας από το κόμμα του.

Ο Ούλριχ Ζίγκμουντ του AfD δηλώνει ότι το κόμμα του θα ​απευθυνθεί σε όλες τις δυνάμεις που ​επιθυμούν «⁠να ⁠εφαρμόσουν καλύτερες πολιτικές… Τείνουμε το χέρι σε όλες τις δημοκρατικές δυνάμεις που επιθυμούν να ακολουθήσουν καλύτερες πολιτικές», δήλωσε αλλά ξεκαθάρισε ότι θέματα όπως η μετανάστευση και η εσωτερική ασφάλεια δεν είναι διαπραγματεύσιμα.

Η επικεφαλής υποψήφια του BSW Κριστίνα Βίτιχ δήλωσε στην τηλεόραση του ARD ότι υπάρχουν συγκεκριμένα πεδία (ενδεικτικά ανέφερε την ενέργεια) στα οποία το κόμμα της θα μπορούσε να φανταστεί μια συνεργασία με το AfD. Σε άλλα ζητήματα, ωστόσο, οι δύο πλευρές δεν έχουν πολλά κοινά σημεία. Το BSW, όπως διευκρίνισε, θα αποφασίζει κατά περίπτωση και με βάση το περιεχόμενο κάθε πρότασης εάν θα συνεργαστεί με το AfD. Ενδιαφέρουσα είναι η αποστροφή της ότι, με δεδομένο το αποτέλεσμα που έφερε το AfD, «θα ήταν εντελώς αντιδημοκρατικό να μην εμπλακούμε μαζί τους με κάποιον τρόπο στην κυβέρνηση».

Η επικεφαλής υποψήφια της Αριστεράς, Εύα φον Άνγκερν, δήλωσε ότι είναι έτοιμη να ψηφίσει ακόμη και υπέρ ενός πρωθυπουργού του CDU. Ο γενικός γραμματέας των Σοσιαλδημοκρατών, Τιμ Κλίσεντορφ, παραδέχεται ότι οι συσχετισμοί είναι περίπλοκοι», δήλωσε στο ZDF. Πρόσθεσε ότι οι Σοσιαλδημοκράτες θέλουν να συμβάλουν στη διαμόρφωση μιας δημοκρατικής πλειοψηφίας απέναντι στο AfD, αλλά παραδέχτηκε ότι το αποτέλεσμα της AfD είναι «πραγματικά δραματικό».

Αισθητός ο “σεισμός” στην Ευρώπη

«Κοινωνικοπολιτικός σεισμός» και «ιστορική καμπή για τη Γερμανία». Έτσι περιγράφουν πολιτικοί αναλυτές και μέσα ενημέρωσης τη σαρωτική νίκη του AfD. Είναι υπερβολικοί; Η Σαξονία-Άνχαλτ είναι ένα από τα μικρότερα ομόσπονδα κρατίδια της Γερμανίας, η οποία αποτελείται από 16 κρατίδια. Οι 1,7 εκατομμύρια ψηφοφόροι της αποτελούν ένα μικρό μέρος των 59 εκατομμυρίων εγγεγραμμένων ψηφοφόρων σε ολόκληρη τη χώρα. Πόσο σημαντικές, λοιπόν, μπορεί να είναι οι πολιτικές τάσεις μιας μικρής περιφέρειας;

Πρώτα και κύρια, οι επιπτώσεις θα φανούν στο εσωτερικό της ίδιας της Γερμανίας, σύμφωνα με ανάλυση του BBC. Η εκλογική αναμέτρηση μπορεί να ήταν περιφερειακή, όμως το αποτέλεσμά της έχει εθνικές διαστάσεις. Η σαρωτική νίκη του AfD ασκεί ακόμη μεγαλύτερη πίεση στον ήδη αποδυναμωμένο κυβερνητικό συνασπισμό. Ενδέχεται μάλιστα να αποτελέσει το τελειωτικό χτύπημα για την πολιτική καριέρα του βαθιά αντιδημοφιλούς καγκελάριου της Γερμανίας, Φρίντριχ Μερτς. Ο ίδιος είχε δεσμευτεί να περιορίσει τη δημοτικότητα του AfD.

Η πολιτική αυτή αναταραχή θα αποδυναμώσει περαιτέρω τη Γερμανία και θα την αναγκάσει να επικεντρωθεί περισσότερο στα εσωτερικά της προβλήματα, τη στιγμή που, ως ο ισχυρότερος παίκτης της ΕΕ, καλείται να διαχειριστεί μια βαθιά κρίση, καθώς η Ευρώπη προσπαθεί να αντιμετωπίσει τη Ρωσία, τις αλλεπάλληλες δασμολογικές κινήσεις του Τραμπ και την οικονομική απειλή από την Κίνα.

Το αποτέλεσμα στη Σαξονία-Άνχαλτ προκαλεί επίσης ευρύτερο προβληματισμό στη Γερμανία, όπου το ναζιστικό παρελθόν εξακολουθεί να ρίχνει βαριά τη σκιά του. Πρόκειται για την πρώτη εντυπωσιακή εκλογική νίκη ενός εθνικιστικού κόμματος από το 1945. Οι γερμανικές αρχές έχουν χαρακτηρίσει το AfD, εν μέρει, αντιδημοκρατικό, ενώ αρκετές περιφερειακές οργανώσεις του κόμματος, μεταξύ των οποίων και εκείνη της Σαξονίας-Άνχαλτ, έχουν χαρακτηριστεί εξτρεμιστικές οργανώσεις της ακροδεξιάς.

Το AfD είναι γνωστό ότι έχει ιδιαίτερα μεγάλη απήχηση στην ανατολική Γερμανία, όμως πλέον στις δημοσκοπήσεις εμφανίζεται και ως το μεγαλύτερο πολιτικό κόμμα σε ολόκληρη τη χώρα. Το πολιτικό κατεστημένο της Γερμανίας απογοήτευσε τους ψηφοφόρους. Τι κάνει τώρα η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης και η πολυπληθέστερη χώρα της, αν εξαιρέσουμε τη Ρωσία;

Αναταράξεις και εκτός Γερμανίας

Η μικρή Σαξονία-Άνχαλτ προκαλεί αναταράξεις και πέρα από τα σύνορα της Γερμανίας. Μάλιστα, ο ίδιος ο πρόεδρος των ΗΠΑ έσπευσε την Κυριακή να αναρτήσει στο Truth Social το exit poll από τη Σαξονία-Άνχαλτ. Το αντιμεταναστευτικό, αντι-woke μήνυμα του AfD, “Η Γερμανία για τους Γερμανούς”, βρίσκεται πολύ κοντά στη ρητορική MAGA του Τραμπ. Μαζί με αρκετά άλλα εθνικιστικά κόμματα στην Ευρώπη, το AfD αντλεί σε μεγάλο βαθμό στοιχεία από το πολιτικό εγχειρίδιο του Τραμπ, υπονομεύοντας τα κυρίαρχα ΜΜΕ, αμφισβητώντας την ουδετερότητα των δικαστών και υποσχόμενο να «κάνει τη Γερμανία ξανά μεγάλη».

Αξίζει, ωστόσο, να σημειωθεί ότι ο Αμερικανός πρόεδρος σπάνια αναφέρεται ονομαστικά στις προεκλογικές εκστρατείες στην Ευρώπη. Οι πολιτικοί γνωρίζουν πολύ καλά πόσο αντιδημοφιλής είναι μεταξύ των ψηφοφόρων. Το βράδυ της Κυριακής, μετά τον Τραμπ εμφανίστηκε στα social media και ο επιδραστικός Ρώσος επιχειρηματίας Κίριλ Ντμίτριεφ. Χαρακτήρισε το αποτέλεσμα του AfD «ιστορικό», την κυβέρνηση της Γερμανίας «αναξιόπιστη» και τον Γερμανό καγκελάριο «ταπεινωμένο», συγκρίνοντας τον Μερτς με τον Στάρμερ, ο οποίος οδηγήθηκε σε παραίτηση το καλοκαίρι.

Η γερμανική κυβέρνηση είναι ο μεγαλύτερος μεμονωμένος χρηματοδότης της Ουκρανίας, ενώ το Ηνωμένο Βασίλειο είναι γνωστό ότι έχει προμηθεύσει το Κίεβο με πυραύλους που χρησιμοποιήθηκαν για πλήγματα εντός ρωσικού εδάφους. Αυτό έχει εξοργίσει τη Μόσχα. Σε αντίθεση με τη γερμανική κυβέρνηση, το AfD δεν είναι αντιρωσικό. Θέλει να σταματήσει η αποστολή στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία, να τερματιστούν οι κυρώσεις κατά της Μόσχας και να αρχίσει ξανά η αγορά της πολύ φθηνότερης ρωσικής ενέργειας. Η ενεργοβόρα γερμανική βιομηχανία υπέστη τεράστιο οικονομικό πλήγμα μετά τη διακοπή των εισαγωγών ρωσικής ενέργειας από τη χώρα, έπειτα από την εισβολή στην Ουκρανία το 2022.

Η πιο ήπια στάση του AfD απέναντι στη Ρωσία βρίσκει ανταπόκριση στην ανατολική Γερμανία, η οποία εξακολουθεί να είναι πολύ φτωχότερη από τη δυτική. Κι αυτό, παρά το γεγονός ότι η Γερμανία έχει δαπανήσει από 2,3 έως 3 τρισ. ευρώ –ανάλογα με τις εκτιμήσεις και το αν λαμβάνεται υπόψη ο πληθωρισμός– για να συμβάλει στην ενσωμάτωση του πρώην κομμουνιστικού τμήματος της χώρας μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου το 1989. Η Σαξονία-Άνχαλτ είναι η φτωχότερη περιφέρεια της Γερμανίας και εκεί, όπως και σε μεγάλο μέρος της ανατολικής Γερμανίας, συναντά κανείς συχνά μια «νοσταλγία για την Ανατολή», δηλαδή νοσταλγία για τις συγκριτικά πιο σταθερές εποχές της κομμουνιστικής περιόδου.

Η Ευρώπη για τη νίκη του AfD

Τις εκλογές στη Σαξονία-Άνχαλτ παρακολουθούσε στενά και η ΕΕ. Οι επόμενοι 12 μήνες αναμένεται να αποτελέσουν μια έντονη εκλογική περίοδο σε ολόκληρη την ΕΕ. Κάλπες αναμένεται να στηθούν σε Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία και Πολωνία. Οι Βρυξέλλες φοβούνται ότι περισσότερα εθνικιστικά κόμματα θα ενισχυθούν. Ο ηγέτης του ισπανικού Vox, Σαντιάγο Αμπασκάλ, έγραψε την Κυριακή ότι η νίκη του AfD αποτελεί «μεγάλη ελπίδα για τη Γερμανία και την Ευρώπη». Αντίθετα, ο υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Γαλλίας, Μπενζαμέν Αντάντ προειδοποίησε:

«Είναι μια σοβαρή στιγμή για την Ευρώπη, βλέποντας την ακροδεξιά να κερδίζει σε μια περιφερειακή εκλογή στη Γερμανία. Πρέπει να ακούσουμε με ταπεινότητα την οργή, τις ανησυχίες και τους φόβους των πολιτών και να ανταποκριθούμε σε αυτά. Όμως ο εθνικισμός και η ξενοφοβία δεν αποτέλεσαν ποτέ λύση. Δεν πρέπει ποτέ να πάψουμε να υπερασπιζόμαστε τις δημοκρατικές μας αξίες και το ευρωπαϊκό εγχείρημα. Δεν πρέπει να ξεχνάμε την ιστορία μας. Αυτό είναι το νόημα των επιλογών που έχουν κάνει η Γαλλία και η Γερμανία».

Ούτε το AfD ούτε άλλα ευρωπαϊκά κόμματα που χαρακτηρίζονται “ακροδεξιά” αποδέχονται αυτόν τον χαρακτηρισμό. Επίσης, διαφέρουν μεταξύ τους ως προς την ρητορική και το πολιτικό τους πρόγραμμα. Ο Εθνικός Συναγερμός της Γαλλίας, υπό τη Λεπέν, πριν από δύο χρόνια απέκλεισε το AfD από την πολιτική του ομάδα στο Ευρωκοινοβούλιο, θεωρώντας το υπερβολικά «ριζοσπαστικό». Αυτό που τείνουν, ωστόσο, να μοιράζονται τα κόμματα αυτά είναι η αντιμεταναστευτική πολιτική και η έντονη εθνικιστική ρητορική. Και αυτό προκαλεί μεγάλη ανησυχία στην ΕΕ.

Η ανησυχία στις Βρυξέλλες είναι ότι η άνοδος των εθνικιστικών κομμάτων υπονομεύει την ευρωπαϊκή συνοχή, σε μια περίοδο κατά την οποία οι εξωτερικές εξελίξεις απαιτούν την ευρωπαϊκή ενότητα περισσότερο από ποτέ. Εθνικιστικά κόμματα όπως το AfD ή η ιταλική Λέγκα είναι βαθιά ευρωσκεπτικιστικά. Οι Βρυξέλλες, όμως, υποστηρίζουν ότι η Ευρώπη πρέπει να παραμείνει ενωμένη, για να αντιμετωπίσει τις πιέσεις του Τραμπ ή για να προστατεύσει αποτελεσματικά τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις από την Κίνα που κατακλύζει τις αγορές με φθηνά προϊόντα και βέβαια να αντιμετωπίσει τη Ρωσία.

Διχασμένη η Ιταλία

Ο υπουργός Εξωτερικών της Ιταλίας, Αντόνιο Ταγιάνι, χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «κάκιστη είδηση» καθώς, όπως είπε, «αφορά μια πολιτική δύναμη που είναι αντίθετη στις φιλελεύθερες και δυτικές αξίες», σύμφωνα με την εφημερίδα Corriere della Sera. «Η επιλογή των ψηφοφόρων πρέπει να τυχαίνει πάντα σεβασμού, αλλά αυτό δεν μας εμποδίζει να εργαστούμε με στόχο να ενεργοποιήσουμε όλα τα αντίμετρα και τις πολιτικές πρωτοβουλίες που απαιτούνται, ώστε να αποφύγουμε την επέκταση στην Ευρώπη οποιασδήποτε λαϊκίστικης και φανατικής παρεκτροπής», πρόσθεσε ο επικεφαλής της ιταλικής διπλωματίας.

Ωστόσο, ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Σαλβίνι, εξέφρασε την ικανοποίησή του για το αποτέλεσμα των εκλογών, χαρακτηρίζοντάς το «μια θριαμβευτική επιτυχία που αναδεικνύει το έντονο αίτημα για αλλαγή, ασφάλεια και θέσεις εργασίας… Απέναντι σε όσους από την Αριστερά τροφοδότησαν φόβους και καταστροφικά σενάρια. Φόβος; Τρόμος; Κίνδυνος; Όχι, αυτό λέγεται ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ. Μια άλλη Ευρώπη είναι εφικτή», ανέφερε. Παρ’ όλα αυτά, η πρωθυπουργός Μελόνι δεν έχει ακόμη αντιδράσει στο αποτέλεσμα των εκλογών. Το κόμμα της πρωθυπουργού, “Αδέλφια της Ιταλίας” συγγενεύει ιδεολογικά-πολιτικά με το AfD, ενώ ο Ταγιάνι ανήκει στο “Φόρτσα Ιτάλια” που είχε ιδρύσει ο Μπερλουσκόνι. Το κόμμα του Σαλβίνι επίσης συγγενεύει με το AfD.