Με την Κυβέρνηση ή με την Αλλαγή; – Τα δυο ΠΑΣΟΚ

Η ηγεσία του κόμματος αποφεύγει συστηματικά να δώσει μια καθαρή απάντηση. Και όσο αποφεύγει να απαντήσει, τόσο ενισχύεται η αίσθηση ότι το πρόβλημα δεν είναι επικοινωνιακό, αλλά  βαθιά πολιτικό. Η απάντηση σε ένα αυτονόητο ερώτημα έχει γίνει ένας πράσινος μύλος. Το τελευταίο Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ υιοθέτησε μια θέση, που θεωρητικά δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών: «Πολιτική αλλαγή σημαίνει στρατηγική ήττα της ΝΔ και της πολιτικής της. Πολιτική αλλαγή δεν μπορεί να γίνει με τη ΝΔ σε οποιονδήποτε κυβερνητικό ρόλο».

Εάν αυτή η απόφαση έχει πραγματικό περιεχόμενο, τότε το ζήτημα θα έπρεπε να θεωρείται λυμένο. Η ΝΔ βρίσκεται εκτός κάθε πιθανής κυβερνητικής συνεργασίας. Όμως, ακόμα και μετά την απόφαση του Συνεδρίου, δεν συμβαίνει αυτό. Αντίθετα, κάθε τόσο επανέρχεται η ίδια συζήτηση. Άλλοι αφήνουν ανοιχτά παράθυρα, άλλοι τα κλείνουν, άλλοι μιλούν για αυτόνομη πορεία και άλλοι επιτίθενται σε όσους προτείνουν διάλογο στον προοδευτικό χώρο.

«Πολιτικός αντίπαλος του ΠΑΣΟΚ μέχρι τις εκλογές είναι η ΝΔ», «δεν πρέπει να συζητήσουμε μήπως μπορέσουμε να δημιουργήσουμε μια συνθήκη ανατροπής; Το άθροισμά του ΠΑΣΟΚ και της ΕΛΑΣ μπορεί να είναι περισσότερο από τη ΝΔ. Για να μπορέσουμε να συνεργαστούμε –ακόμα και κυβερνητικά– θα πρέπει να έχουμε συζητήσει από τώρα ποιες είναι γραμμές, τα προγράμματά μας, πού συμφωνούμε, πού διαφωνούμε», «πιο γελοία προσέγγιση δεν μπορώ να φανταστώ», «οι θέσεις με τις οποίες δίνει τα εύσημα στην κυβέρνηση της ΝΔ για επιτυχίες στα δημοσιονομικά και την εικόνα της χώρας στο εξωτερικό, δεν εκφράζουν τον κόσμο του ΠΑΣΟΚ. Μετά από αυτές, δεν μου κάνει εντύπωση που βρίσκει γελοίες τις θέσεις για διάλογο στον προοδευτικό χώρο», είναι μερικά από όσα λέγονται.

Το αποτέλεσμα είναι ένα κόμμα που μοιάζει να εκπέμπει δύο διαφορετικά πολιτικά μηνύματα ταυτόχρονα. Όσοι υπερψήφισαν την απόφαση του Συνεδρίου ασφαλώς δεν θεωρούσαν ότι αφορά αποκλειστικά στην προεκλογική περίοδο. Αντίθετα, η αξία και το νόημά της κρίνονται κυρίως μετά την κάλπη, τη στιγμή που θα τεθεί το πραγματικό ερώτημα των κυβερνητικών συνεργασιών. Η απόφαση δεσμεύει το κόμμα από την επομένη των εκλογών και μέχρι να ανατραπεί από ένα νέο Συνέδριο. Εκτός βέβαια αν τελικά αποδειχθεί ότι οι λέξεις επιλέχθηκαν με τέτοιο τρόπο, ώστε να επιτρέπουν διαφορετικές ερμηνείες.

Εκτός αν η διακήρυξη περί πολιτικής αλλαγής δεν αποτελεί πραγματική στρατηγική δέσμευση, αλλά μια πολιτική μπλόφα. Ότι λήφθηκε περισσότερο ως μέσο εκτόνωσης των εσωκομματικών αντιδράσεων, παρά ως καθαρή πολιτική γραμμή. Γιατί άραγε ξεκινά με την έννοια της πολιτικής αλλαγής και δεν καθιστά σαφές κάθε ενδεχόμενο διακυβέρνησης; Τότε θα γεννηθεί αναπόφευκτα το ερώτημα αν πίσω από τις διατυπώσεις παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής συνεργασίας με τη ΝΔ υπό διαφορετικές συνθήκες και με διαφορετικά επιχειρήματα. Όχι στο όνομα της πολιτικής αλλαγής, αλλά στο όνομα της σταθερότητας, της εθνικής ανάγκης ή οποιασδήποτε άλλης δικαιολογίας μπορεί να επιστρατευθεί μετά τις εκλογές.

Τα δύο ΠΑΣΟΚ

Η αλήθεια είναι ότι εδώ και χρόνια συνυπάρχουν δύο διαφορετικά ΠΑΣΟΚ. Το πρώτο θεωρεί ότι η ιστορική αποστολή του κινήματος  είναι η ανασυγκρότηση της μεγάλης δημοκρατικής και προοδευτικής παράταξης απέναντι στη συντηρητική κυριαρχία της ΝΔ. Το δεύτερο αντιμετωπίζει τη ΝΔ όχι ως στρατηγικό αντίπαλο, αλλά ως πιθανό εταίρο εξουσίας κάθε φορά που δίνεται η ευκαιρία. Η σύγκρουση αυτή δεν είναι καινούργια. Απλώς σήμερα γίνεται πιο ορατή.

Η δημόσια αντιπαράθεση κορυφαίων στελεχών για την επόμενη μέρα αποκαλύπτει καθημερινά την αλήθεια, που πολλοί προσπαθούν να κρύψουν. Ότι το κόμμα δεν έχει κοινή στρατηγική για την επόμενη ημέρα. Και όταν ένα κόμμα δεν γνωρίζει τι θα κάνει αύριο, δύσκολα μπορεί να πείσει ότι γνωρίζει πού θέλει να πάει τη χώρα. Υπάρχει όμως και μια ακόμη βαθύτερη αντίφαση. Ένα μεγάλο μέρος του πολιτικού προσωπικού, που προέρχεται από το ΠΑΣΟΚ, βρίσκεται ήδη στην κυβέρνηση Μητσοτάκη. Πρόσωπα που γαλουγήθηκαν πολιτικά μέσα στο ΠΑΣΟΚ, κατέχουν σήμερα  τα σημαντικότερα υπουργεία της χώρας.

Δεν πρόκειται για ένα περιφερειακό φαινόμενο. Πρόκειται για το κεντρικό χαρακτηριστικό της σημερινής διακυβέρνησης. Ο υπουργός Εξωτερικών, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας, ο υπουργός Δημόσιας Τάξης, ο υπουργός Εσωτερικών, ο υπουργός Ανάπτυξης, ο υπουργός Δικαιοσύνης, η υπουργός Πολιτισμού, ο υπουργός Επικρατείας προέρχονται από το χώρο του ΠΑΣΟΚ. Πάνω από τη μισή κυβέρνηση. Γι’ αυτό οι περισσότεροι πολίτες δυσκολεύονται να κατανοήσουν τι ακριβώς σημαίνει πλέον η λέξη αλλαγή, όταν χρησιμοποιείται από το ΠΑΣΟΚ. Τι διαφορετικό έχει να προσκομίσει από ό,τι κάνουν σήμερα οι κορυφαίοι υπουργοί του ως μέλη της κυβέρνησης Μητσοτάκη;

Η ώρα της αλήθειας

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο, επειδή η κοινωνική βάση του ΠΑΣΟΚ δεν ταυτίζεται με την ασάφεια και την αμφισημία της ηγετικής του ομάδας. Το μεγαλύτερο μέρος των μελών και ψηφοφόρων του αυτοπροσδιορίζονται ως προοδευτικοί. Δεν άλλαξαν ταυτότητα. Αναζητούν μια εναλλακτική πολιτική πρόταση. Δεν ενδιαφέρονται για μια πιο ήπια εκδοχή της σημερινής κυβέρνησης. Για τους περισσότερους ψηφοφόρους του ΠΑΣΟΚ, μια νέα συγκυβέρνηση με τη ΝΔ δεν θα αποτελούσε απλά έναν πολιτικό συμβιβασμό. Θα αποτελούσε ακύρωση των πολιτικών τους αξιών και της πολιτικής τους ιστορίας.

Μέχρι σήμερα, αυτή η ασάφεια λειτουργεί ως μηχανισμός εσωτερικής συνύπαρξης δύο ρευμάτων που θα μπορούσαν να είναι διαφορετικά κόμματα. Επιτρέπει σε διαφορετικές τάσεις να συνυπάρχουν κάτω από την ίδια στέγη. Με μοναδικό κριτήριο την επανεκλογή τους. Χωρίς καμία ιδεολογική και αξιακή βάση. Όμως αυτή η ισορροπία δεν μπορεί να διαρκέσει για πάντα. Μετά τις εκλογές το ΠΑΣΟΚ θα βρεθεί μπροστά σε μια επιλογή από την οποία δεν θα μπορεί να δραπετεύσει.

Θα παραμείνει πιστό στη δέσμευση του Συνεδρίου ότι πολιτική αλλαγή δεν μπορεί να υπάρξει με τη συμμετοχή της ΝΔ; Ή θα συνεργαστεί για τη συγκρότηση μιας κυβέρνησης που δεν έχει ως στόχο την αλλαγή; Η απόφαση αυτή θα κρίνει περισσότερα από μια κυβερνητική συνεργασία. Θα κρίνει αν το ΠΑΣΟΚ εξακολουθεί να αποτελεί έναν αυτόνομο πολιτικό πόλο της δημοκρατικής παράταξης ή αν έχει ήδη μετατραπεί σε ένα πολιτικό δεκανίκι της ΝΔ. Η επιλογή αυτή δεν θα καθορίσει μόνο τις κυβερνητικές εξελίξεις. Θα καθορίσει για πάντα την ίδια την ταυτότητα και τη συνέχιση ύπαρξης του κινήματος, που κάποτε άλλαξε την Ελλάδα.