Ένα ντοκουμέντο για τη διδασκαλία των Αρχαίων Ελληνικών στην μεσοπολεμική Αλβανία

Όμως, το ό,τι αναφέρεται στη γειτονική Αλβανία και σε πολύ συγκεκριμένη χρονική περίοδο έχει ειδικό βάρος, καθώς αποτελεί πολυδιάστατο τεκμήριο: Για το ρόλο που επιτέλεσε η ελληνική γλώσσα ως εργαλείο, ως γλώσσα μοναδικού-φιλολογικού προσφερόμενου πλούτου στην τοπική κοινωνία της εποχής – όπως και της μετάγγισης επιστημονικής γνώσης από τους ελληνόγλωσσους και σπουδαγμένους στην Αθήνα διανοούμενους της περιόδου, όπως ήταν ο Σπύρος Παπαχρίστος – είναι ορισμένοι λόγοι που δικαιολογούν την αναφορά μας, ανήμερα της τιμητικής, Παγκόσμιας Ημέρας για την Ελληνική Γλώσσα.

Πρόκειται για το “Grammatika e Greqishtes së Vjketër” (Γραμματική της Αρχαίας Ελληνικής) που προετοίμασε ο από Κορυτσάς πτυχιούχος της Φιλολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Σωτήρης Παπαχρίστος, για τον οποίο θα αναφερθούμε παρακάτω. Ο συντάκτης της είχε βιώσει βαθέως τον πλούτο της ελληνικής γλώσσας – κυρίως της Αρχαίας Γραμματείας  – και ήθελε να τον μοιραστεί με τους συμπατριώτες του.

Όμως, καταδεικνύει και μια σχετική φροντίδα των αρμοδίων φορέων της Πολιτείας προς την κλασική παιδεία. Το εγχειρίδιο καταρτίστηκε για τις ανάγκες του Κολεγίου Θηλέων Τιράνων “Η Βασιλομήτορα” (ουσιαστικά πρόκειται για την Παιδαγωγική Ακαδημία Θηλέων που περιείχε και τμήμα Κλασικού Λυκείου – το Instituti Femnuer “Nana Mbretëreshë”) που λειτουργούσε από το 1933 και διηύθυνε ο Κορυτσαίος Παπαχρίστος. Το ότι η Γραμματική εκτυπώθηκε με δαπάνη του τότε αλβανικού υπουργείου Παιδείας, είναι μία ιστορική λεπτομέρεια που θέλει υπογράμμιση.

 

Στον πρόλογο του συντάκτη και επιμελητή, με εύγλωττη λιτότητα αναφέρεται: «Η έκδοση της παρούσης Γραμματικής της Αρχαίας Ελληνικής πρόκειται να πληρώσει, ως εκτιμώ, μια βασική έλλειψη που διαπιστώνεται στην κλασική φιλολογία στα Λύκεια μας. Το εγχειρίδιο καταρτίστηκε βασιζόμενο στην μακρά εμπειρία του συντάκτη και ανάλογων έργων που έχουν εκδοθεί σε άλλες γλώσσες. Κρίνω ότι ανταποκρίνεται πολύ καλά στις απαιτήσεις σύγχρονης διδακτικής μεθοδολογίας και πληροί το σκοπό των επισήμων προγραμμάτων».

 

Το Μπάγκειο Λύκειο στην Κορυτσά

Καθώς είχε εγκαθιδρυθεί υπό τον Αχμέτ Ζώγκου το Βασίλειο της Αλβανίας από το 1927 (η Αλβανία έγινε μέλος της Κοινωνίας των Εθνών μόλις το 1921), το 1933 προχώρησε σε εκπαιδευτική μεταρρύθμιση – ουσιαστικά κρατικοποίηση του τομέα της παιδείας. Στα πλαίσια αυτά και με την ουσιαστική επιρροή και συνδρομή αμερικανικών προτεσταντικών φορέων – συγκροτήθηκε το εν λόγω Κολλέγιο Θηλέων. Ήταν το υψηλότερης βαθμίδας εκπαιδευτικό ίδρυμα στην Αλβανία της εποχής, δεδομένου ότι από το 1923 μερικώς (και το 1925 τελειωτικά) είχε αναστείλει τη λειτουργία του το Μπάγκειο Λύκειο στην Κορυτσά, ενώ σε κατάσταση αναστολής εκείνη την περίοδο είχαν τεθεί τα Καθολικά κολλέγια των Ιησουιτών και των Φραγκισκανών στην Σκόδρα.

Στο Κολέγιο Θηλέων Τιράνων – μάλιστα κατά την εποχή που επιβάλλεται ως σχολικό εγχειρίδιο η Μέθοδος των Αρχαίων Ελληνικών του Παπαχρίστο – φοιτούσαν κοπέλες που στη συνέχεια έμελλε καταστούν σύντροφοι της ανώτερης-αλβανικής κομμουνιστικής νομενκλατούρας: Η Νετζμιγιέ του Ενβέρ Χότζα, η Φικρέτε του Μέχμετ Σέχου, η Βίτο του Χύσνι Κάπο κ.α.

Σημασία έχει να αναφερθεί ότι το εγχειρίδιο δεν παρείχε μόνο Γραμματική, αλλά περιείχε και ως ασκήσεις κείμενα της αρχαίας γραμματείας: Όμηρο, Σοφοκλή, Αριστοφάνη κ.α. για μετάφραση και ανάλυση, λειτουργώντας έτσι και αφορμή για στοχασμό και βαθύτερη συζήτηση ζητημάτων ανθρωπισμού.

Ο Σωτήρης Παπαχρίστος

Ο συντάκτης της Μεθόδου είναι ιδιαίτερα γνωστός για την προσφορά του στην ελληνική Παιδεία στην Κορυτσά, στην παιδαγωγική και την διαμόρφωση της εκπαιδευτικής πολιτικής στην Αλβανία και κυρίως στην μετάφραση πολλών έργων της Κλασσικής Ελλάδας στην αλβανική. Ενώ γεννήθηκε στο σημερινό Μοσχοχώρι πλησίον της Φλώρινας – γιος του ιερέα της κοινότητας – ακολούθησε μαθήματα λυκείου στο περίφημο εκείνη την εποχή Λύκειο της Κορυτσάς, που είχε ιδρυθεί και λειτουργούσε χάριν χορηγίας του ευπατρίδη εθνικού ευεργέτη Ιωάννη Μπάγκα – που τον οικονομικό του πλούτο στην Βλαχία είχε από νωρίς αφιερώσει στην υπηρεσία της Παιδείας και της Πατρίδας.

Ο Παπαχρίστος σπούδασε και έλαβε πτυχίο από την Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, με υποτροφία της Μητρόπολης Κορυτσάς, από τη διαθήκη του ίδιου ευεργέτη. Ας αναφερθεί επί της ευκαιρίας ότι το επίπεδο διδασκαλίας – ειδικά της Ελληνικής φιλολογίας – στο Λύκειο της Κορυτσάς, ήταν τέτοιο που οι αριστεύσαντες απόφοιτοι του γίνονταν δεκτοί στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, χωρίς εισαγωγικές εξετάσεις.

Επέστρεψε με πτυχίο υψηλών αποδόσεων στο Λύκειο που είχε μαθητεύσει ως καθηγητής και συνέχισε την προσφορά του στην αλβανική γραμματεία, αξιοποιώντας την πρωτόγεννή του γλωσσική κατάρτιση στην μητρική Ελληνική. Εν προκειμένω μητρική με την πολύ πιο ευρύ ερμηνεία του όρου…