“Εθνικός Θησαυρός” (Kokuhô): Μια ιαπωνική ταινία

Ένα σαιξπηρικού ύφους δράμα, βασισμένο στο λογοτεχνικό έργο του Σουίτσι Γιόσιντα, (ακόμα) ένα μυθιστόρημα, που ο Σανγκ-ιλ Λι μεταφέρει στο σινεμά, όπου απλώνει έναν καμβά και χρωματίζει σημείο-σημείο κάθε πτυχή χαρακτήρων, ανταγωνισμών, ταλέντου, οπτικών, χωρίς να αφήνει κανένα σημείο της τρίωρης ταινίας του στην τύχη. Η ταινία ξεκινά το 1964 με πρωταγωνιστή το μικρό Κίκουο, που χάνει τον πατέρα του, ισχυρό άνδρα της μαφιόζικης παρέας Γιακούζα.

Ο 14χρονος Κίκουο θα βρεθεί προστατευόμενος ενός σημαντικού θεατράνθρωπου, του Χατζίρο Χανάι, του θεάτρου Καμπούκι, ενός ιαπωνικού είδους, που απαντάται αρχικά τον 17ο αιώνα και παραμένει έως σήμερα ένα ισχυρό δείγμα της παράδοσης των Ιαπώνων, που προσπαθούν να κρατήσουν ζωντανό. Αυτή η αντίθεση του παρελθόντος, των ανατολικών αξιών και φιλοσοφίας της ζωής εν γένει, περνάει στην οθόνη με έναν εξαιρετικό συνδυασμό αυτής της ταυτόχρονης συνύπαρξης του χτες με το σήμερα.

Οι Ιάπωνες συχνά φλερτάρουν με το πλούσιο παρελθόν τους, ενώ η θεατρική τους παιδεία παραμένει ισχυρή, λαός με βαθιά κουλτούρα. Ταυτόχρονα, ο Ιάπωνας σκηνοθέτης θέτει αυτήν τη θεατρική διάσταση, αυτό το πολιτισμικό υπόβαθρο ως τη στερεή βάση για να μας μιλήσει όχι μόνο για αυτό καθεαυτό το θέατρο και τις προεκτάσεις του στην ακραία εκσυγχρονισμένη Ιαπωνία, αλλά κυρίως για τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος λειτουργεί, αναπτύσσεται, εξελίσσεται, τους κώδικες ενός κόσμου, που παραμένει ζωντανός, προσδίδει ταυτότητα, συνομιλεί με το χτες και το σήμερα αρμονικά.

Αυτή η διάσταση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, παρακολουθώντας ο σκηνοθέτης δύο παιδιά παρόμοιας ηλικίας να μαθαίνουν με σκληρό τρόπο πως να ερμηνεύουν απαιτητικούς χαρακτήρες του θεάτρου Καμπούκι. Οι ήρωες ή ηρωίδες στο Καμπούκι ερμηνεύονται από άντρες και συνδυάζονται συχνά από χορευτικές και ρυθμικές κινήσεις εξαιρετικής ακρίβειας, απαιτητικό μακιγιάζ και κοστούμια αναλόγου εποχής. Η προετοιμασία είναι κοπιώδης, κάθε λάθος κοστίζει.

Ο χαρακτήρας του Κίκουο

Οι δύο νεαροί πρωταγωνιστές ανταγωνίζονται ο ένας τον άλλον, εχθρεύονται και αγαπιούνται ταυτόχρονα, τα όρια της ανθρώπινης φύσης εξετάζονται με μοναδικές κορυφώσεις και λεπτομερείς πτυχώσεις. Από τη μία, έχουμε τον Σουνσούκε, γιο του φημισμένου πρωταγωνιστή και θεατράνθρωπου στο Καμπούκι και από την άλλη, έχουμε τον προστατευόμενό του, Κίκουο, ο οποίος φαίνεται από αρκετά νεαρός να διαθέτει ένα σπάνιο ταλέντο κίνησης, βλέμματος, ερμηνείας, σοβαρότητας, ακάματης πειθαρχίας.

Η πορεία του Κίκουο εξετάζεται σε σχέση με τον Σουνσούκε, οι διακυμάνσεις μεταξύ τους και η αποφασιστικότητα του προστατευόμενου είναι στα όρια ενός ανθρώπου, που θα ωφεληθεί με κάθε τρόπο και σε κάθε συγκυρία. Τα όριά του είναι θολά, ενώ το φαουστικό του προφίλ τονίζεται με μία ατάραχη ωμότητα στην ίδια του την κόρη, που την ξεχνά στο διάβα των χρόνων, για χάρη της τέχνης και της φήμης του.

Αποφασισμένος να κατακτήσει την κορυφή του θεάτρου Καμπούκι, ο Κίκουο δε θα υπολογίσει κανένα ανθρώπινο κόστος γύρω του. Ο σκηνοθέτης αφήνει μία διπλή ερμηνεία σε αυτό: από τη μία η ακόρεστη λαχτάρα και ο κόπος να κατακτήσει την κορυφή της τέχνης και των ερμηνειών του, από την άλλη, η ίδια αυτή άριστη και σε βάθος ερμηνεία της τέχνης του, που συγκινεί το κοινό, τον άνθρωπο, τον μεταμορφώνει, του προσφέρει συναισθήματα και ένα βάθος σοφίας σε κάθε έργο που ανεβάζει.

“Εθνικός θησαυρός”

Ο Σανγκ-ιλ Λι προσφέρει μία ταινία με πολλαπλές αναγνώσεις και για το δράμα των χαρακτήρων, τις ανατροπές στις φιλίες, την προδοσία, την πατρότητα, τις πολιτισμικές παραδόσεις, τους κώδικες τιμής, την εμπιστοσύνη, τη σοφία και την ίδια τη θεατρική τέχνη, που προσφέρει πολλαπλές συγκινήσεις και ένα βαθύ υπαρξιακό ανθρώπινο δράμα. Εντυπωσιάζει ο Ιάπωνας σκηνοθέτης με τον τρόπο που μεταφέρει στην οθόνη την εξαιρετική τέχνη του θεάτρου Καμπούκι, όπως και η ερμηνεία του Ρίο Γιοσιζάβα (Ryô Yoshizawa) που πάλλεται ο χαρακτήρας που ερμηνεύει μεταξύ της ίδιας της ζωής του και της τέχνης του αδιαχώριστα, αλληλο-εμπλεκόμενα, παράλληλα και αναμφίβολα σύμβολα, όχι μόνο για την ανθρώπινη φύση, αλλά και το ρόλο της τέχνης ή της ιαπωνικής ταυτότητας σήμερα.

Ανάλογα σημαντική και εξαιρετικά ισορροπητική η ερμηνεία του Ριουσέι Γιοκοχάμα (Ryûsei Yokohama) για τον χαρακτήρα Σουνσούκε, εξίσου φιλόδοξου με τον Κίκουο, αλλά λιγότερο αφοσιωμένου. Ο προστατευόμενος θα πάρει τη θέση του γιου, ο γιος στο τέλος θα αποδεχτεί πως ο σταρ του είδους είναι ο Κίκουο.

Με εξαιρετική σκηνοθετική τεχνική, ο Σανγκ-ιλ Λι παρουσιάζει, παρέα με εξαιρετικές μουσικές επιλογές που κορυφώνουν τις δραματικές ερμηνείες, κοντινά πλάνα στα μάτια, στα πρόσωπα, στις χορευτικές τους φιγούρες, σε λεπτομέρειες που γεμίζουν πληθώρα σημασιών και συμβολισμών, μία πανδαισία χρωμάτων, μουσικής, χορού, αρμονικών κινήσεων, έντονων συναισθημάτων και ξεσπασμάτων, που κατά σημεία ο θεατής δυσκολεύεται να διακρίνει την αλήθεια του χαρακτήρα της ταινίας, του χαρακτήρα του θεατρικού δρώμενου, του δράματος της ίδιας της ανθρώπινης φύσης.

Εξαιρετικής μαεστρίας και δυσκολίας τόσο σε σκηνοθετικές απαιτήσεις, ο “Εθνικός Θησαυρός” θα γίνει η εμπορικότερη ταινία όλων των εποχών στην Ιαπωνία (δείγμα και του ενδιαφέροντος του σύγχρονου Ιάπωνα για την ισχυρή πολιτισμική του παράδοση), θα κερδίσει δέκα βραβεία στην ιαπωνική ακαδημία κινηματογράφου, καθώς και μία υποψηφιότητα Όσκαρ για το (εκπληκτικό) μακιγιάζ της.

Η ερμηνεία του κεντρικού χαρακτήρα Κίκουο από τον Ριουσέι Γιοκοχάμα αδιαμφισβήτητα κλέβει την παράσταση, αλλά ταυτόχρονα, η δραματουργική και αφηγηματική δομή και πλοκή της ταινίας καθώς και η σκηνοθετική ευχέρεια του Σανγκ-ιλ Λι, το θέμα το ίδιο επίσης, συμπληρώνουν ένα τετράπτυχο μίας ταινίας, που πιστεύουμε αξίζει να δει ο κάθε σινεφίλ θεατής στην αίθουσα, που αποτελεί μία ξεχωριστή εμπειρία από μόνη της στο σύγχρονο αστικό τοπίο.