“Father, Mother, Sister, Brother”: Η επιστροφή του Τζιμ Τζάρμους

Η αφήγηση χωρίζεται σε τρεις αυτοτελείς ιστορίες, σε τρία διαφορετικά μέρη, το ένα στην Αμερική (Νιου Τζέρσεϊ), το δεύτερο στην Ιρλανδία (Δουβλίνο) και το τρίτο στη Γαλλία (Παρίσι). Το πρώτο μέρος αφορά δύο αδέρφια, άνδρας-γυναίκα, κάποιας ηλικίας, που επισκέπτονται τον πατέρα τους. Το δεύτερο μέρος περιγράφει δύο αδελφές, που επισκέπτονται τη μητέρα τους και στο τρίτο επεισόδιο δύο δίδυμα αδέλφια, αγόρι-κορίτσι, συναντιούνται μετά τον άξαφνο, από ατύχημα, θάνατο και των δύο γονιών τους. Η πιο αδύναμη ιστορία είναι η ενδιάμεση και η τρίτη η πιο συγκινητική.

Η πρώτη ιστορία, με την εξαιρετική παρουσία του Τομ Γουέιτς, έχει ένα μοναδικό ενδιαφέρον κοινωνικής μεταμόρφωσης, που συνοδεύεται από τη μοναξιά της τρίτης ηλικίας ή την φαινομενική παραίτηση, που μπορεί να ενέχει αυτή. Τα δύο αδέρφια που επισκέπτονται τον πατέρα τους, επαγγελματικά επιτυχημένα, φθάνουν στο Νιου Τζέρσεϊ να δουν την κατάστασή του, που πλέον ζει μόνος, αφού η μητέρα τους έχει πεθάνει. Ο γιος, πιο αφελής, η κόρη, πιο υποψιασμένη, διατηρούν μία σχέση αποστασιοποιημένη με τον πατέρα τους και μεταξύ τους. Κοινό στοιχείο των πρώτων δύο ιστοριών η ατομοκεντρικότητα των χαρακτήρων, η αυτάρκεια της προσωπικής τους ζωής και ο αξιακός τους κώδικας, που μοιάζει μακριά των γονιών τους.

Τα δύο αδέρφια της πρώτης ιστορίας δείχνουν κάποιο ενδιαφέρον για τον μοναχικό πατέρα, κυρίως ο γιος, η κόρη ελάχιστα, και εν τέλει δεν κάθονται ούτε για ένα φαγητό. Φεύγουν μετά από κενά σιωπής και λίγα λόγια, μάλλον τυπικά. Το ενδιαφέρον της αφήγησης είναι μετά. Αφού φύγουν τα δύο αδέρφια. Η μεταμόρφωση του πατέρα, που εν μέρει δικαιολογεί τη στάση της κόρης και λειτουργεί θεραπευτικά στη μοναξιά του γονέα.

Η δεύτερη ιστορία δείχνει μία ευάλωτη κόρη, μία δεύτερη, αυτάρκη αλλά ιδιόρρυθμη, και μία μάνα, σταθερή, πλούσια, πετυχημένη συγγραφέα, αυτάρκη, τόσο, ώστε βλέπει μία φορά το χρόνο (μόλις) τις δύο της κόρες πίνοντας τσάι και τρώγοντας σνακ. Ακόμα μία καταθλιπτική εικόνα εγκατάλειψης οικογενειακών σχέσεων, που τυπικά κρατούν επαφές. Η αποξένωση βασιλεύει. Η μικρή κόρη προσπαθεί να εκμαιεύσει χρήματα, συμπάθεια, προκαλεί, αλλά είναι και η πιο χαρούμενη, σε ένα ασφυκτικό περιβάλλον των άλλων δύο γυναικών.

Αυτό που έμεινε από τη δεύτερη αφήγηση είναι η παράξενη σιωπή και στιγμή που η δεύτερη, αυτάρκης, επαγγελματικά επιτυχημένη μεγάλη κόρη στέκεται στο μπάνιο, με μία στιγμή προσωπικής συντριβής. Οι εσωτερικές συγκρούσεις, οι εσωτερικοί ανταγωνισμοί και αυτά που δε λέγονται κυριάρχησαν σε όλη αυτή την εξίσου, με την πρώτη ιστορία, τραγικότητα της μοναχικότητας του σύγχρονου δυτικού ανθρώπου. Η οικογένεια κατέρρευσε.

“Father, Mother, Sister, Brother”

Η πιο ελπιδοφόρα (ευτυχώς) ιστορία είναι η τρίτη. Αν και φαινομενικά μοιάζει η πιο τραγική, κατέληξε να είναι η πιο ανθρώπινη, ζωντανή, ευχάριστη, συγκινητική, αφήνοντας τη ζεστασιά μιας οικογένειας με αγάπη, παρόλο που οι δύο γονείς έφυγαν από τη ζωή άξαφνα μετά από ατύχημα. Τα δύο αδέρφια, δίδυμα, με εξαιρετική σχέση μεταξύ τους περνούν τη μέρα τους συντάσσοντας τις μνήμες τους για τους δύο γονείς τους και ανακαλύπτουν και πτυχές τους από τα αντικείμενά τους, που δεν ήξεραν. Η γλυκόπικρη γεύση των απόντων γίνεται ένα μήνυμα τουλάχιστον ζεστασιάς για έναν κόσμο, που μπορεί να στήνεται σε ισχυρούς οικογενειακούς δεσμούς αγάπης. Η ταινία αφήνει αυτή τη γεύση στο τέλος, και υπό αυτή την έννοια ο Τζάρμους επιλέγει να κλείσει τις ενότητες με ένα αισιόδοξο μήνυμα.

Η ταινία είναι γεμάτη ηθοποιούς-αστέρες, του Χόλιγουντ, που ερμηνεύουν εξαιρετικά τους ρόλους τους, όπως ο Άνταμ Ντράιβερ, η οσκαρική Κέιτ Μπλάνσετ, η Σάρλοτ Ράμπλινγκ και, φυσικά, ο επιβλητικός ακόμα και σε όψη Τομ Γουέιτς, που κλέβει την παράσταση με το ύφος, το στιλ και τη βαθιά του φωνή, το γουστόζικο κουλ ύφους του γκόμενου-παππού, που απλώνει και μία αιχμή μαύρης κωμωδίας, ως η περσόνα που κερδίζει την εύνοια του κοινού. Δεν πτοείται από τη μοναξιά του, σαν ένας άλλος έφηβος, μόλις πιάσει λίγα λεφτά στα χέρια του κερνάει φαγητό και βόλτα την αγαπημένη του (πάντα υπάρχει μία αγαπημένη σε τύπους σαν αυτόν που υποδύεται ο Γουέιτς).

Η ταινία θα κερδίσει το Χρυσό Λέοντα στη Βενετία (2025) και θα αναδείξει για ακόμα μια φορά πως η απλότητα, η απλότητα στην αφήγηση, την εικονογραφία, η λιτότητα του ρυθμού και του ύφους, πάντα κερδίζουν το σινεφίλ κοινό και ενίοτε τα βραβεία. Το ουσιαστικό και ώριμο πλέον ύφος του Τζάρμους είναι ακριβώς αυτή η απλότητα και η λιτή γραμμή, που μπορεί να αφηγηθεί τη ζωή, μέσα από φαινομενικά απλές ή αδιάφορες ιστορίες.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση μοτίβα έρχονται και φεύγουν, αλλά αυτό που κυρίως κυριαρχεί είναι μία ματιά που σμιλεύει το χρόνο και τον κόσμο, με μία υποβόσκουσα μελαγχολία για αυτά που έφυγαν. Κι αυτό επειδή και στις τρεις ιστορίες αυτό που υποβόσκει είναι η νοσταλγία μίας χαμένης οικογένειας, των μικρών παιδιών που γεμίζουν το σαλόνι δύο γονέων και τα όνειρα που φεύγουν μαζί τους.

Υπό αυτή την έννοια η ταινία αναπτύσσει μία άκρως δυτική ματιά για αυτό που προέκυψε να είναι η οικογένεια στη Δύση, και που στην ελληνική περίπτωση, ευτυχώς, ακόμα, αντιστέκεται σε αυτό το συναισθηματικό αδιέξοδο των ανθρωπίνων δυτικών σχέσεων, της αποξένωσης και της ακραίας ατομικότητας. Η ταινία προβληματίζει λοιπόν, αλλά ταυτόχρονα σε προκαλεί να μη θες να παρακολουθήσεις ένα μελαγχολικό δοκίμιο απέναντι στην χαμένη και απωθητική οικογένεια, όπως κατάντησε στην Δύση της προόδου και της υλικής ευμάρειας.