Ο Νιόνιος έφυγε, ο Λάνθιμος είναι εδώ!

Τότε που τρώγαμε βρώμικο ψωμί (χωρίς να έχει εγκαταλείψει ποτέ αυτή η… έξη τον τόπο). Εύγε λοιπόν στο κανάλι – η ιδιωτική τηλεόραση δεν μας έχει συνηθίσει σε τέτοια υψηλής ποιότητας και θερμοκρασίας δώρα – εύγε στον Παύλο Τσίμα για την ευαισθησία, τη γνώση, αλλά και το μέτρο που τηρεί (στο κρατικό κανάλι αντίθετα υποτροπιάζει ο… αοιδός Κουβαράς). Και βέβαια, ένα μεγάλο ευχαριστώ στον αθόρυβο Αλέξη Κυριτσόπουλο για τα σκίτσα του, που αποδίδουν το πνεύμα, το ήθος, αλλά και τις αντινομίες και τις σκληρές αντιφάσεις μιας ολόκληρης εποχής. Το δίδυμο Διονύση και Αλέξη ήταν και παραμένει συγκλονιστικό. Εδώ και μισόν αιώνα. Η νιότη μας…

Οφείλω επίσης να πω ότι ο Σαββόπουλος υπήρξε ο δυναμίτης μιας γενιάς και ο μουσικός που, μετά τους Μίκη και Μάνο, εκόμισε ακέραιη πρόταση στην ελληνική μουσική, γεφυρώνοντας τα διεστώτα: Την ροκ με τα δημοτικά τραγούδια ή την Μπέλλου με τα Μπουρμπούλια και τον Γιάννη Μπαχ Σπυρόπουλο (χαθήκαμε φίλε και… χρόνια πολλά)! Αλλά και κατεδαφίζοντας χρόνιες προκαταλήψεις με τρόπο επαναστατικό. Γεγονός: Οι μεγάλοι μουσικοί στην Ελλάδα ένωσαν τα ωδεία με τα λαϊκά πάλκα και απενοχοποίησαν όσους – σαν κι εμένα – λατρεύουν την Κάλλας και τον Καζαντζίδη, το πιάνο του Γιάννη Σπανού και του Γιώργου Χατζηνάσιου με τον τζουρά των ρεμπέτηδων.

Ή, για να μιλήσω με τους δικούς μου όρους, τον Picasso και τον Matisse με τον Τσαρούχη και τον Διαμαντόπουλο. Μια ελληνική τέχνη, που σέβεται και αξιοποιεί την ιστορική της διαχρονία και παράλληλα είναι ανοιχτή χωρίς συμπλέγματα στην παγκοσμιότητα. Δηλαδή η συνέχεια του πολιτισμού μας, της βαθύτατης μας ταυτότητας. Αυτό που δεν κατανόησαν ποτέ και κατ’ ακολουθίαν δεν υπηρέτησαν οι επαγγελματίες της πολιτικής.

Προχτές πάλι απόλαυσα στον κινηματογράφο Μικρόκοσμος την θαυμάσια “Βουγονία” του Γιώργου Λάνθιμου, του ιδιοφυούς συνεχιστή του Κούνδουρου, του Κακογιάννη και του Αγγελόπουλου – μια και μιλάμε για αισθητική παράδοση. Επί δύο ώρες με σαγήνευσαν ο δαιμόνιος ρυθμός, το συνεχές suspense, το νευρικό μοντάζ, ο κατακλυσμός των εκρηκτικών εικόνων, το ανατρεπτικό χιούμορ – η ταινία είναι… κωμικό, φουτουριστικό θρίλερ – και οι πανέξυπνες, “διακειμενικές” αναφορές.

Αλλά κυρίως το πολύ σπουδαίο περιεχόμενο, ο τόσο πεισιθάνατος, αλλά και απόλυτα πειστικός προβληματισμός του σκηνοθέτη σχετικά με το μέλλον του – αναπότρεπτα ηττημένου – ανθρώπινου είδους. Έναν πολιτικό -φιλοσοφικό προβληματισμό, που αναπτύσσει με αισθητικούς όρους, ανατρεπτική διάθεση και εξαιρετική συνέπεια από τη μιά του ταινία στην άλλη. Το τρομερό παιδί του παγκόσμιου κινηματογράφου, ο δικός μας Γιώργος Λάνθιμος, με την τελευταία του σκηνή τινάζει κυριολεκτικά την μπάνκα στον αέρα.

Το Υπουργείο Πολιτισμού

Έστω κι αν οι μενδωνίτσες του ΥΠ.ΠΟ δεν του επέτρεψαν να συμπεριλάβει συμβολικά και πρωτευόντως σ’ αυτόν τον έκπαγλο Αρμαγεδδώνα και τον Ιερό Βράχο. Δεν πειράζει. Εξάλλου είναι τοις πάσι γνωστό ότι τα ιερά και τα όσια της φυλής δεν ανήκουν στους δημιουργούς και τους εργάτες του πολιτισμού, αλλά στους μανδαρίνους του κράτους και τις ανεπίτρεπτες επι(ν)τροπές τους. Ενδεικτικά αναφέρω, στο ντοκιμαντέρ του Τσίμα, το πολύ χαρακτηριστικό επεισόδιο, στο οποίο ο Νιόνιος κάνει πλάκα με τους λογοκριτές της χούντας. Επειδή πάντα μια λογοκρισία θα κρατάει το ίσο!

Αρκεί πάντως που η υπουργός πολιτισμού (τους) παρέστη στην Νέα Υόρκη για την προβολή της τελευταίας ταινίας του Γιάννη Σμαραγδή – χρόνια του πολλά κιόλας – και που η Μιμή Ντενίση έχει, ήδη, πραγματοποιήσει τα πρώτα δοκιμαστικά της γυρίσματα στην Ακρόπολη ως Lady Elgin. Όλα τα άλλα είναι για τους κοσμικογράφους του μέλλοντος…

ΥΓ. Ως έθνος αγνοούμε τον Μύθο και τους συμβολισμούς του, φοβόμαστε την ιστορία και τις πικρές διδαχές της, αλλά λατρεύουμε το παραμύθι λόγω της υπνωτιστικής του γοητείας. Αλλά κι επειδή το παραμύθι πολύ εύκολα μας καθιστά όλους αθώους, ενώ αντίθετα ο Μύθος μάς αποκαλύπτει ως συνένοχους και η ιστορία μάς δαχτυλοδείχνει ως συναυτουργούς. Η νεοελληνική τραγωδία αποτελεί συλλογικό “επίτευγμα” κι όχι το αποκλειστικό έγκλημα του ενός. Ασφαλώς και η ιστορία (ανα)γνωρίζει πρωταγωνιστές, όμως στις περισσότερες περιπτώσεις είναι οι κομπάρσοι που δίνουν την τελική, ολέθρια, λύση στα δράματα της.

Επειδή, τέλος, με ενδιαφέρει εξαιρετικά η κοινωνιολογική πλευρά αυτής της πρόσφατης μανίας με τον Καποδίστρια – σας θυμίζω το κλασικό βιβλίο του Oliver Banks η Μανία με τον Καραβάτζο – ξεκίνησα πάλι να διαβάζω την πλούσια όντως βιβλιογραφία, που αφορά στον μεγάλο Έλληνα. Το βιβλίο του Χρήστου Λούκου για παράδειγμα. Εκεί κρύβεται όλη η οδυνηρή αλήθεια, χωρίς μανιχαϊσμούς και εξαπλουστεύσεις. Και για ν’ αποφύγω περιττές συγκινήσεις, που δεν ενδείκνυνται για την ηλικία μου, πήγα και είδα όπως είπα, την πολλαπλά διεγερτική, αλλά και άκρως διασκεδαστική “Βουγονία”. Συμπέρασμα: Το εύκολο είναι ν’ αποκοιμηθούμε (για μιαν ακόμη φορά). Το δύσκολο είναι να ξυπνήσουμε…

Σημ. Δύο ευχάριστα, όσο και παρήγορα γεγονότα: Ο κινηματογράφος στην προβολή των 5-7 μ.μ ήταν κατάμεστος – τρεις μήνες μετά την πρεμιέρα της “Βουγονίας” – και τα έξι ντοκιμαντέρ για τον Διονύση Σαββόπουλο συνεχίζονται!