“Sirāt”: Η απέλπιδα αναζήτηση της χαμένης κόρης…

Στην ταινία αυτή, ένας πατέρας με το μικρό του γιο ψάχνουν την κόρη/αδελφή τους σε ένα υπαίθριο rave πάρτι στο νότιο Μαρόκο. Στην απελπισία τους αναμιγνύονται με μία αλλόκοτη παρέα που συνεχίζουν το ταξίδι τους σε ένα δεύτερο πάρτι στη Μαυριτανία. Πατέρας και γιος ελπίζουν πάντα στην ανεύρεση της έφηβης κόρης/αδελφής και ρισκάρουν τα πάντα γι’ αυτό. Η διαδρομή, το ταξίδι, όπως, τηρουμένων των αναλογιών, και η εμβληματική ‘Ιθάκη’ του Καβάφη υποδεικνύει, είναι και η ουσία όλης της ταινίας, με ένα τέλος που σου κόβει την ανάσα.

Ο πατέρας δείχνει απελπισμένος ψάχνοντας την κόρη του στο μακρινό Μαρόκο, σ’ ένα πάρτι που λειτουργεί non-stop για τους παρευρισκόμενους συμμετέχοντες. Χορός ατελείωτος, ρυθμικός, μονότονος, συνεχής, απόκοσμος ενίοτε, μοναχικός ή για μοναχικούς. Όλοι μαζί και όλοι χορεύουν μόνοι τους. Αυτό το είδος με χιλιάδες και φανατικούς υποστηρικτές οργανώνουν πάρτι σχετικά στα πιο απίθανα σημεία, όπως βλέπουμε εδώ στην έρημο του Μαρόκου, όπου το τοπίο είναι εξίσου αφαιρετικό και απόκοσμό όσο και η μουσική του rave ρυθμού που το συνοδεύει. Πατέρας και γιος δε χορεύουν, τριγυρνούν ανάμεσα σε όσους χορεύουν με τη φωτογραφία της κόρης/αδελφής στο χέρι. Ψάχνουν και ψάχνουν.

Ένας άλλος κόσμος

Στο πάρτι αυτό συναντούν, έτσι, ίσως, την πιο αλλόκοτη και φιλεύσπλαχνη, ταυτόχρονα, παρέα. Ένας με ξύλινο πόδι, ένας με ακρωτηριασμένο χέρι και ψεύτικο μαλλί μοϊκάνα, ένας αμίλητος αρχικά και απόμακρος νεαρός, και δύο γυναίκες, μία νεότερη και μία μεγαλύτερη, με ύφος και στιλ που έρχεται από την εποχή των χίπις της δεκαετίας του 1970, όπου η ελευθερία συνοδευόταν με κίνηση σε εξωτικές περιοχές, με μοίρασμα και αυτοσχέδιες κοινότητες ομοϊδεατών, ανθρώπων όπου ο δυτικός απαιτητικός πολιτισμός τους έχει κουράσει, έξω από τη λογική της καριέρας ή του σταθερού, ‘τακτοποιημένου’ κοινωνικά ανθρώπου, του ωραρίου εννέα με πέντε.

Οι ήρωες της ταινίας μοιάζουν εξίσου απόκοσμοι με τις ρυθμικές ηχητικές παρορμήσεις του μουσικού χαλιού που διέπει όλη την ταινία. Ο σκηνοθέτης, με έναν εξαιρετικό τρόπο, συνδέει αυτή τη μουσική επιλογή με τη φιλοσοφία των χαρακτήρων που την ακολουθούν. Και είναι ευρηματικό να συνδέει αυτούς τους ήχους και την μοναχική ατομική ελευθερία τους με την τραγική κατάληξη στο τέλος της ταινίας.

Η συνάντηση με την παρέα αυτή θα αλλάξει τα πλάνα πατέρα και γιου, τους στρέφει στο επόμενο πάρτι, στα βάθη της αχανούς ερήμου, κι ενώ ταυτόχρονα εξελίσσεται ένα στρατιωτικό κίνημα στο εσωτερικό της χώρας που βρίσκονται. Το τοπίο γίνεται ακόμα πιο μοναχικό γι’ αυτούς τους εξωτικούς χαρακτήρες. Η διαδρομή που ακολουθούν θα κρύβει πολλές εκπλήξεις και μία τραγικότητα που δεν την περιμένει ο θεατής, μάλλον εκπλήσσεται με την ωμότητα του μοιραίου ταξιδιού, που αναδεικνύει μία βαθύτερη υπαρξιακή αγωνία για τους ήρωες.

Ο θάνατος και η ζωή σε μία λεπτή κλωστή, όπως και η αίσθηση μίας προσωπικής μεταφυσικής (ή μη) κόλασης, ένα πέρασμα που το δηλώνει ο σκηνοθέτης πριν καν το πρώτο πλάνο, επεξηγώντας τον τίτλο που έχει δώσει στην ταινία: ‘Sirāt’, που σημαίνει στην ισλαμική παράδοση τη γέφυρα μεταξύ Κόλασης και Παραδείσου. Αυτή τη γέφυρα καλούνται να περάσουν όλοι, και αυτό το πέρασμα θα γίνει έμπρακτη επιλογή διασχίζοντας μερικά μέτρα σε μία ευθεία για να σώσουν τη ζωή τους από μία ναρκοθετημένη περιοχή.

Στην ταινία μας, τραγική φιγούρα ο πατέρας. Ο πατέρας που ερμηνεύει με μία συγκρατημένη εσωτερικότητα ο Sergi López και ξεχωρίζει. Ο τρόπος που σταδιακά ενώνεται με το γιο του και χτίζουν σχέσεις ως τα νέα μέλη της (απρόβλεπτης) παρέας είναι αφηγηματικά μινιμαλιστικά ισορροπημένος και ευρηματικός. Οι πατέρας και γιος ενσωματώνονται αργά σε αυτή την παράταιρη γκροτέσκο παρέα που μοιάζει να είναι η μόνη που συμπονά ειλικρινά στην αναζήτηση της κόρης/αδελφής των δύο, και τους στηρίζουν ουσιαστικά, έμπρακτα.

Μία ταινία “γροθιά” στο στομάχι

Τα αχανή ερημικά και ορεινά τοπία που έχει επιλέξει ο Όλιβερ Λάσε είναι απόλυτα εναρμονισμένα με το είδος της μουσικής που τα συνοδεύει, αλλά και την εσωτερική απελπισία των ταξιδιωτών του, το συμβολισμό του τέλους του κόσμου και του δυτικού πολιτισμού που θέλει να αναδείξει. Κυρίως, αυτό που υποβόσκει, είναι ένα αφαιρετικό ταξίδι προς ένα τέλος ενός κόσμου που, τουλάχιστον για τους ήρωες, έχει φτάσει σε ένα ανεπιτήδευτο τέλμα, χωρίς ελπίδα και χωρίς μέλλον.

Η τελευταία σκηνή πάνω στο απίθανο τριτοκοσμικό τρένο στη μέση της ερήμου, με στοιβαγμένους εκατοντάδες ανθρώπους όλων των ηλικιών, επιβεβαιώνει την αίσθηση του ατελείωτου ταξιδιού, που η λύτρωση μάλλον δεν έρχεται ποτέ. Η ταινία βγάζει υπό αυτή την έννοια μία απαισιοδοξία, ένα τέλμα της ανθρώπινης ιστορίας, του ανθρώπου που έχει χάσει τον προσανατολισμό του και ακολουθεί μόνο τους ήχους, τα απόκοσμα τοπία, την έρημο, το τέλος. Παρόλα αυτά, η παρέα που ακολουθεί αυτή τη διαδρομή έχει ισχυρούς δεσμούς φιλίας, αλληλεγγύης, αρμονίας, ηρεμίας.

Η ταινία δεν έχει το κλασικό χολιγουντιανό happy end, μάλλον το αντίθετο, η κόρη δε βρέθηκε ποτέ, αλλά στο τέλος της διαδρομής αυτό δεν έχει καμία σημασία. Πολλοί στη διαδρομή χάνονται, ο ανθρώπινος πόνος και η αίσθηση του μάταιου αυξάνονται. Μοιάζει μία παραίτηση του ανθρώπου σε ένα μοιραίο κάλεσμα μεταξύ ζωής και θανάτου, αν και σε όλη τη διαδρομή όλοι οι ήρωες επιλέγουν, επιλέγουν τις διαδρομές τους στα πιο δύσβατα σημεία του δυστοπικού τοπίου, επιλέγουν τις παρέες, τα όνειρά τους, τη μουσική τους, τη μοναξιά τους.

Το ‘Sirāt’ είναι υποψήφια ταινία για Όσκαρ καλύτερης διεθνούς ταινίας, έχει ήδη κερδίσει το βραβείο Επιτροπής στις Κάννες και αρκετές άλλες διεθνείς διακρίσεις, ενώ δεν περνά απαρατήρητη και η φωτογραφία της ή ο εξωτικός χαρακτήρας της.