Πώς το 2025 δικαίωσε προβλέψεις του Μπρεζίνσκι

Κανένας άλλος αναλυτής δεν διέθετε (και δεν διαθέτει έως και τώρα, εννέα σχεδόν χρόνια από το θάνατο του Μπρεζίνσκι) την οξυδέρκεια στο βαθμό που τολμούσε να κάνει προβλέψεις σεναρίων, τα όποια στο μεγαλύτερο μέρος επιβεβαιώθηκαν και συνεχίζουν να επιβεβαιώνονται ακόμη και σήμερα.

Στο βιβλίο του “Στρατηγικό Όραμα. Η Αμερική και η Κρίση της Παγκόσμιας Δύναμης“, που ήταν το τελευταίο του και εκδόθηκε το 2012, επιχειρεί να περιγράψει το παγκόσμιο γίγνεσθαι στην μετα-αμερικανική εποχή. Συγκεκριμένα στο τρίτο κεφάλαιο επικεντρώνεται στις εξελίξεις που θα λάβουν χώρα μέχρι το 2025. Αναλυτικά:

Ο Μπρεζίνσκι για το Διεθνές Σύστημα

Θεωρoύσε ότι «Ο κόσμος δεν θα είναι υπό την κινέζικη κυριαρχία που θα αντικαταστήσει τις ΗΠΑ, αλλά χαοτικός. Το πιο πιθανόν είναι να υπάρξει μια παρατεταμένη φάση μη καθορισμένων και σχετικά χαοτικών ανακατανομών στην παγκόσμια και περιφερειακή τάξη, χωρίς μεγάλους νικητές, αλλά με αρκετούς χαμένους, σε μια διαδικασία διεθνούς αβεβαιότητας και ακόμη δυνητικών θανάσιμων κινδύνων για την παγκόσμια ευμάρεια».

Σωστά ο Μπρεζίνσκι περιγράφει το μεταβαλλόμενο, ρευστό, συγκρουσιακό, πολυπολικό, πολυκεντρικό και μετα-δυτικόκεντρικο διεθνές σύστημα στο όποιο βρισκόμαστε, λόγω του επαναπροσδιορισμού ισχύος και της ανακατανομής συμφερόντων. Ταυτόχρονα αναφέρει ότι «Η διεθνής συνεργασία είναι πολύ πιθανόν να μειωθεί, με ορισμένες δυνάμεις να προωθούν αποκλειστικά σχήματα περιφερειακής συνεννόησης ως ευέλικτα πλαίσια για την ενίσχυση των συμφερόντων τους».

Όντως στην παρούσα φάση η αποκέντρωση και η περιφεροποίηση, διέπουν όλα σχεδόν τα υποσυστήματα του διεθνούς συστήματος (βλέπε Ανατολική Μεσόγειος). Οι ΗΠΑ επιλέγουν στη δεύτερη προεδρία Ντόναλντ Τραμπ τις διμερείς συνεννοήσεις, αντί διεθνών οργανισμών και πολυμερών σχημάτων, για την επιβολή των επιμέρους πολιτικών τους και τη διευθέτηση προβλημάτων.

Σε αυτό το πλαίσιο ο Μπρεζίνσκι θεωρεί ότι «η δημοκρατία θα υποχωρήσει και η προώθηση του εθνικού συμφέροντος θα στηρίζεται στον αυταρχισμό, τον εθνικισμό και τη θρησκεία». Πράγματι τα τελευταία χρόνια και τα τρία αυτά στοιχεία έχουν κυριαρχήσει σε πολλά κράτη, συμπεριλαμβανομένων και των ΗΠΑ, για την άσκηση επιρροής.

Μεγάλες Δυνάμεις: Ρωσία-Ινδία 

«Η Ρωσία βρίσκει δύσκολο να αποδεχτεί το τέλος του αυτοκρατορικού παρελθόντος, φοβάται την μετεωρική άνοδο της Κίνας και δεν έχει ξεκαθαρίσει αν βλέπει το μέλλον της στην Ευρώπη ή στη Ευρασία». Αυτό επιβεβαιώνεται αφού η Ρωσία παραμένει ένα μη κανονικό έθνος-κράτος, ως χώρα με μετα-αυτοκρατορικές ανησυχίες, βρίσκεται προσωρινά αποσυνδεδεμένη από την Ευρώπη, παρόλο τον εναγκαλισμό της με την Κίνα σε συνθήκες ανάγκης, κυρίως λόγω πολέμου με την Ουκρανία, γνωρίζει ότι είναι ο αδύναμος εταίρος, προσβλέποντας σε εξισορρόπησή μέσω των ΗΠΑ.

«Η προοπτική της Ινδίας ως μεγάλης δύναμης καθορίζεται από τον ανταγωνισμό με την Κίνα. Η εκμετάλλευση από την τελευταία της σύγκρουσης μεταξύ Πακιστάν και Ινδίας είναι το πιο πιθανόν, αυξάνοντας την περιφερειακή αστάθεια. Μια ασταθής ειρήνη ή μια ευρεία σύγκρουση στην περιοχή θα εξαρτηθεί αποκλειστικά στο βαθμό που Ινδία και Κίνα οξύνουν την αυξανόμενη εθνικιστική ώθηση εκμεταλλευόμενες την αστάθεια του Πακιστάν, ώστε να έχουν τη σταθερότητα ως σημαντική μεταβλητή για το γεωστρατηγικό μέλλον της Ινδίας», έγραφε ο Μπρεζίνσκι.

Φανερά η τριγωνική σχέση Κίνας-Ινδίας-Πακιστάν δοκιμάστηκε το 2025 με τη σύντομη πολεμική αναμέτρηση των δύο τελευταίων και την προσέγγιση των δύο πρώτων με ρωσική πρωτοβουλία. Η έντονή πολυπλοκότητα των Ινδο-Κινεζικων σχέσεων είναι βασικός πυλώνας για την ασφάλεια και την ειρήνη στην περιοχή.

Κομβικές χώρες: Ουκρανία-Τουρκία

«Ο τρόπος που η Ρωσία απορρόφησε αναίμακτα και αθόρυβα τη Λευκορωσία, κάνοντας την “κράτος-δορυφόρο”, θα μπορούσε να διακινδυνεύσει την ουσιαστική κυριαρχία της Ουκρανίας. Αυτή η προοπτική δύναται να προκαλέσει εθνικιστική έκρηξη, ειδικότερα στο κεντρικό και δυτικό τμήμα της χώρας. Στο πλαίσιο αυτό, με τη Ρωσία να πιέζει ανυποχώρητα για την ένταξη της στη δική της σφαίρα επιρροής και τη Δύση να διαφοροποιείται σε αυτό το ενδεχόμενο, μπορεί να δημιουργηθεί δυνητικά μια εκρηκτική κατάσταση στο άκρο της ΕΕ».

Τα γεγονότα του 2014 με την ανατροπή του Βίκτωρ Γιανουκόβιτς προήλθαν από την εθνικιστική έξαρση συγκεκριμένων δυνάμεων στην Ουκρανία που υποστηρίχτηκαν από τις ΗΠΑ. Ακολουθήσαν οι συγκρούσεις στο ανατολικό κομμάτι της χώρας, οι Συνθήκες Μινσκ Ι (2015) και ΙΙ (2016) και τέλος ο ρωσο-ουκρανικός πόλεμος που κλείνει σε δυο μήνες τέσσερα χρόνια.

«Στο βαθμό που η Τουρκία θα αποτύχει να μετασχηματισθεί σε ένα μοντέρνο και κοσμικό κράτος, τότε η ηγεσία του θα επενδύσει στους πολίτες τους μια έμφυτη αυτοπεποίθηση που θα μπορούσε να μεταφραστεί σε ακόρεστη αντιδυτική εχθρότητα. Στο βαθμό που το δημοκρατικό πείραμα στην Τουρκία αποτύχει, η χώρα θα μπορούσε να επιστρέψει σε μια πιο δυναμική ισλαμική πολιτική ταυτότητα». Η Τουρκία έχει μετασχηματισθεί ολιστικά (κοινωνικά, πολιτικά και στρατιωτικά) σε ένα βαθύ ισλαμικό κράτος, αυταρχικό, άτυπα βαίνει προς έναν ιδιόμορφο μονοκομματισμό και έχοντας τα υψηλοτέρα καταγεγραμμένα ποσοστά αντι-αμερικανισμού παγκοσμίως.

Περιοχές: Αρκτική-Ευρώπη

«Το λιώσιμο των πάγων στην Αρκτική θα αυξήσει το εύρος του ανταγωνισμού για τις σημαντικές πηγές του. Η έκταση των 3,1 εκ. τετ. χιλ. εντός του Αρκτικού Κύκλου, περίπου όσο το μέγεθος της Ινδίας, έχει το 91% της παραγωγής φυσικού αερίου της Ρωσίας, το 80% των γνωστών αποθεμάτων φυσικού αερίου και μεγάλα αποθέματα μετάλλων».

Ο πρόεδρος Τζορτζ Χέρμπερτ Ουόκερ Μπους, τον τελευταίο μήνα της δεύτερης θητείας του, εξέδωσε οδηγία εθνικής ασφαλείας, ορίζοντας ότι οι ΗΠΑ θα διατηρήσουν την παγκόσμια κινητικότητα των αμερικανικών στρατιωτικών και εμπορικών πλοίων, καθώς και αεροπλάνων εντός του Αρκτικού Κύκλου.

Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, πριν ακόμη ορκιστεί για τη δεύτερη θητεία του, επισήμανε εμφατικά με διάφορες δηλώσεις του τη ζωτική σημασία της Αρκτικής, επιθυμώντας η Γροιλανδία να καταστεί μέρος της αμερικανικής επικράτειας. Πρόσφατα επανήλθε με σχετική δημόσια αναφορά του. Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς επισκέφτηκε την πρωτεύουσά της στις αρχές του 2025, ενώ πριν από λίγες ήμερες ορίστηκε ειδικός απεσταλμένος του Λευκού Οίκου για τη Γροιλανδία.

Για την Ευρώπη, ο Μπρεζίνσκι αναφέρεται στην ΕΕ που δεν είναι σε θέση να αυτοπροσδιοριστεί πολιτικά και παραμένει συμβατικά εξαρτημένη από τις ΗΠΑ. «Η ΕΕ απέτυχε να κάνει την Ευρώπη πραγματικά ενιαία, ελεύθερη και αληθινά ασφαλή. Αυτό που χρειάζεται σήμερα είναι ένας ξεκάθαρος προσδιορισμός των ευρωπαϊκών συμφερόντων και ευθυνών τους».

Αναμφίβολα, η πιο εύκολη και ακριβής ανάγνωση που θα μπορούσε να κάνει για το μέλλον της γηραιάς ηπείρου που συνεχίζει να πορεύεται χωρίς ταυτότητα. Στη δεύτερη προεδρία Τραμπ, οι ΗΠΑ ασκούν σκληρή κριτική στην ηγεσία και την ελίτ της ΕΕ για τις πολιτικές της Ευρώπης, με επίκεντρο το δημογραφικό, την ελευθερία λόγου, τη μετανάστευση και την οικονομία.

Λατινική Αμερική-Μέση Ανατολή

Γράφει ότι η Κίνα θα ξεκινήσει να έχει πιο σημαντικό ρόλο στις περιφερειακές πολιτικές του δυτικού ημισφαιρίου. Ως μέρος της κινέζικης αναδυόμενης πολιτικής για ευρεία παγκόσμια επιρροή, το κινεζικό Κομμουνιστικό Κόμμα, προχωράει σε μεγάλης κλίμακας επενδύσεις σε Αφρική και Λατινική Αμερική.

Η Κίνα μπήκε κυριολεκτικά στην “αυλή” των ΗΠΑ με επενδύσεις σε λιμάνια/εμπορικές διαδρομές (“Μια Ζώνη, Ένας Δρόμος”), υψηλή τεχνολογία (“Ψηφιακός Δρόμος του Μεταξίου”) και σπάνιες γαίες σε αρκετές χώρες της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής. Αυτή η περιοχή με την παρούσα κυβέρνηση των ΗΠΑ, έγινε η άμεση προτεραιότητα στην άσκηση της εξωτερικής πολιτικής. Η πρόσφατη έκθεση για τη Στρατηγική Εθνικής Ασφαλείας επαναφέρει το “Δόγμα Μονρόε” σε διασταλτική μορφή, με την αμερικανική ήπειρο να είναι ότι πιο σημαντικό πια για την επιβεβαίωση της κυριαρχίας της υπερδύναμης στο δυτικό ημισφαίριο.

«Εάν η ισραηλινό-παλαιστινιακή σύγκρουση παραμείνει άλυτη, η αποτυχία να εφαρμοστεί μια αμοιβαία συμφωνία για τη λύση των δύο κρατών θα αναζωπυρώσει περαιτέρω την πολιτική ατμόσφαιρα στην περιοχή. Η περιφερειακή εχθρότητα για το Ισραήλ θα αυξηθεί. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι εκρήξεις τοπικής βίας με τη Χαμάς και τη Χεζμπολάχ, υποστηριζόμενες από το Ιράν έναντι του Ισραήλ, θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε ευρύ και αιματηρές πολεμικές συγκρούσεις.

Αδύναμοι κρατικοί δρώντες, όπως η Παλαιστίνη και ο Λίβανος, θα πληρώσουν υψηλό τίμημα με χιλιάδες νεκρούς σε άμαχο πληθυσμό. Ακόμη χειρότερα τέτοιες συγκρούσεις θα μπορούσαν να αυξήσουν το επίπεδο των εκατέρωθεν επιθέσεων μεταξύ Ιράν και Ισραήλ. Αυτό θα σύρει τις ΗΠΑ σε απευθείας αντιπαράθεση με το Ιράν. Σε αυτήν την περίπτωση οι ΗΠΑ θα βασιστούν στην αεροπορική υπεροχή τους, για να επιτύχουν καίριο στρατηγικό πλήγμα στο Ιράν, ειδικότερα στις πυρηνικές εγκαταστάσεις».

Εκπληκτική ανάγνωση, σαν να είχε τη δυνατότητα ενόρασής μέσω μιας γυάλινης σφαίρας! Το παλαιστινιακό παραμένει ακόμη άλυτο, τα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου 2023 οδήγησαν στην εισβολή και παρατεταμένο πόλεμο στη Λωρίδα της Γάζας με τη Χαμάς, τις συνεχείς συγκρούσεις με τη Χεζμπολάχ στο Λίβανο και τέλος στον πόλεμο των 12 ημερών Ιράν-Ισραήλ, όπου η αμερικανική αεροπορία χτύπησε τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν.

Ο Μπρεζίνσκι για τη Νοτιοανατολική Ασία

Για τη συγκεκριμένη περιοχή, ο Μπρεζίνσκι αναφέρει ότι θα είναι πιο ευπαθής στις διεθνείς διενέξεις στην μετα-αμερικανική εποχή. Η άνοδος Κίνας και Ινδίας, ως σημαντικών περιφερειακών δυνάμεων με παγκόσμιες φιλοδοξίες προωθεί μετατοπίσεις ισχύος στην περιοχή, ενώ ο ανταγωνισμός τους δημιουργεί αναπόφευκτα αβεβαιότητες.

Όντως η Νότια και Ανατολική Ασία έχει γίνει πεδίο ανταγωνισμών, διενέξεων και συγκρούσεων – πόλεμος Ινδίας-Πακιστάν, Ταϊλάνδης-Καμπότζης, διενέξεις της Κίνας με το Βιετνάμ, τις Φιλιππίνες, την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα για διαφιλονικούμενες θαλάσσιες ζώνες και η διαρκή ένταση στα Στενά της Φορμόζας μεταξύ Ταιβάν και Κίνας. Το διεθνές σύστημα έχει μετατοπισθεί Ανατολικά.

Σχέσεις ΗΠΑ-Μεξικού

«Στο βαθμό που οι ΗΠΑ παρακμάζουν, το Μεξικό αποτελεί ένα πολύ σημαντικό κίνδυνο λόγω των ρευστών πολιτικών και κοινωνικών συνθηκών. Τα σύνορα των δυο κρατών είναι τόπος βίας, εθνικών εντάσεων, διακίνησης όπλων και ναρκωτικών, παράνομης μετανάστευσης και πολιτικής δαιμονοποίησης… Οι εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις στις ΗΠΑ είναι πιθανόν να επαναφέρουν τον προστατευτισμό…

Αυτός μπορεί να επιφέρει πολιτική επιδοτήσεων ώστε να υποστηρίξουν εσωτερικά εκλογικές περιφέρειες μιας η Αμερική που φθίνει θα αυξήσει σχεδόν σίγουρα τη δαιμονοποίηση των μεξικάνων μεταναστών από τις ΗΠΑ και ο σκεπτικισμός για τις ικανότητες του Μεξικού να αντιμετωπίζει τα καρτέλ των ναρκωτικών. Οι ΗΠΑ πιθανόν να προωθήσουν πιο συνεκτικές λύσεις στα ζητήματα αυτά – απαγόρευση εισόδου, επαναπατρισμό μεταναστών, ανέγερση τοίχους και ανάπτυξη στρατού στα σύνορα».

Οι ΗΠΑ έχουν υιοθετήσει τον προστατευτισμό ως προμετωπίδα της οικονομικής πολιτικής τους, η αντιμεταναστευτική ατζέντα εφαρμόζεται για πρώτη φορά τόσο συνεκτικά και με ένταση, 2,5 εκατ. παράνομοι μετανάστες (στην πλειοψηφία τους μεξικανοί) έχουν επαναπατριστεί, το προστατευτικό τοίχος κατά μήκος των συνόρων με το Μεξικό συνεχίζεται να χτίζεται και ο στρατός ελέγχει τα συνοριακά περάσματα μεταξύ των δύο χωρών.

ΗΠΑ-Παγκόσμιος χωροφύλακας

Αναφέρει ότι η απόσυρση των ΗΠΑ από τον ρόλο του παγκόσμιου χωροφύλακα θα δημιουργήσει ευκαιρίες για αναδυόμενες δυνάμεις να εκμεταλλευτούν το κενό που αφήνει η υπερδύναμη σε περιοχές του πλανήτη. Στο σημερινό διεθνές σύστημα πρωταγωνιστούν οι λεγόμενες μεσαίες δυνάμεις του Παγκόσμιου Νότου οι οποίες δρουν ρυθμιστικά, εξισορροπητικά και πλειστηριάζοντάς των εαυτών τους μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων.

«Η κεντρική πρόκληση για τις ΗΠΑ και η γεωπολιτικά πρωταρχική αποστολή τις επόμενες δεκαετίες είναι να ανανεώσει τον εαυτό της, να προχωρήσει σε μια μεγάλη σφριγηλή Δύση, ενώ ταυτόχρονα να επιφέρει περίπλοκη ισορροπία στην Ανατολή, ώστε να προσαρμόσει εποικοδομητικά τη κινέζικη παγκόσμια θέση και αποτρέψει το παγκόσμιο χάος».

Αυτό ακριβώς είναι το διακυβεύμα για τις αμερικανικές προεδρίες τα τελευταίων ετών. Δικαίως ο Ζμπίγκνιου Μπρεζίνσκι χαρακτηρίζεται ως ο προφήτης της υψηλής στρατηγικής των ΗΠΑ, συνεχίζοντάς να μας εκπλήσσει με την ακρίβεια των προβλέψεων του (και) εκ του τάφου!