Οι πέντε αρχές της ΕΕ που η ίδια παραβίασε στην ελληνική κρίση

Η ανάγνωση αυτή θέλει τη διαχείριση της ελληνικής κρίσης να υπηρέτησε συγκεκριμένα γεωπολιτικά συμφέροντα σε βάρος του ελληνικού λαού, με την ανοχή – αν όχι τη συνενοχή – των εγχώριων πολιτικών και θεσμικών ελίτ. Η Γερμανία, ως ένας οικονομικός κολοσσός με ετήσια φορολογικά έσοδα που ξεπερνούσαν τότε τα 500 δισ. ευρώ και ΑΕΠ 3,4 τρισ. δολαρίων το 2010, δεν αντιμετώπιζε κανέναν υπαρξιακό κίνδυνο από το ελληνικό χρέος. Η εμμονή της στη σκληρότητα των μέτρων – παρά τις αυξανόμενες ενδείξεις ότι η τυφλή λιτότητα επιδείνωνε το πρόβλημα αντί να το λύνει – εγείρει εύλογα ερωτήματα για τους πραγματικούς της στόχους.

Η Ελλάδα, λόγω της μοναδικής γεωγραφικής της θέσης – με τα κομβικά λιμάνια του Πειραιά, της Θεσσαλονίκης και της Αλεξανδρούπολης, τη στρατηγική βάση της Σούδας και τα υποθαλάσσια κοιτάσματά της – αποτελούσε τον φυσικό αντίποδα στη γερμανική ηπειρωτική ηγεμονία. Ήταν, με άλλα λόγια, ένας δυνητικός κόμβος αμερικανικής επιρροής στην Ανατολική Μεσόγειο.

Μια οικονομικά ισχυρή Ελλάδα, ικανή να αναπτύξει αυτόνομα τους ενεργειακούς της πόρους, θα αποτελούσε μόνιμη στρατηγική πρόκληση για τον τότε αναπτυσσόμενο γερμανο-ρωσικό ενεργειακό άξονα. Αν αυτή η ερμηνεία ευσταθεί, τότε ο πρωταρχικός στόχος των Μνημονίων δεν ήταν η δημοσιονομική εξυγίανση της χώρας, αλλά η γεωπολιτική της εξουδετέρωση (την οποία θα εξετάσουμε πιο διεξοδικά σε επόμενο σημείωμα).

Το πιο σκοτεινό δεδομένο αυτής της περιόδου, ωστόσο, δεν κρύβεται στα δημοσιονομικά στατιστικά, αλλά στις ανθρώπινες ζωές. Σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό BMJ Open, ο δείκτης αυτοκτονιών στην Ελλάδα αυξήθηκε κατά 35% μεταξύ 2010 και 2012, ανεβαίνοντας από τις 3,37 στις 4,56 αυτοκτονίες ανά 100.000 κατοίκους. Σε απόλυτους αριθμούς, η ΕΛΣΤΑΤ κατέγραψε άνοδο των θανάτων από αυτοκτονία από 377 το 2010 σε 533 το 2013, για να φτάσουν τους 567 το 2018 – οκτώ ολόκληρα χρόνια μετά την έναρξη της υποτιθέμενης «διάσωσης». Αυτοί οι νεκροί δεν αποτελούν μια στατιστική παρένθεση. Αιωρούνται πάνω από κάθε επιχείρημα που ακολουθεί.

Η θεσμική υποκρισία της ΕΕ στην ελληνική κρίση

Η αδράνεια των ευρωπαϊκών θεσμών απέναντι στις λογιστικές ανωμαλίες που προηγήθηκαν της χρεοκοπίας δεν μπορεί εύκολα να αποδοθεί σε απλή αμέλεια. Η Eurostat δεσμευόταν από ένα σαφές κανονιστικό πλαίσιο (Κανονισμοί 322/97 και 223/2009), το οποίο προέβλεπε τακτικές και υποχρεωτικές τεχνικές επιτροπές με τις εθνικές στατιστικές αρχές. Οι ελεγκτικοί μηχανισμοί γνώριζαν – ή όφειλαν να γνωρίζουν – την πραγματική οικονομική κατάσταση κάθε κράτους-μέλους.

Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το περίφημο swap της Goldman Sachs το 2001 (πρόγραμμα “Αίολος”). Η Eurostat δεν το κατέγραψε τότε ως χρέος, διότι το λογιστικό πρότυπο ESA 95 εξαιρούσε σκόπιμα τα παράγωγα χρηματοοικονομικά προϊόντα. Η εξαίρεση αυτή δεν ήταν μια αθώα τεχνική παράλειψη. Παρόμοιες πρακτικές “ωραιοποίησης” των ελλειμμάτων χρησιμοποιούσαν εκείνη την περίοδο η Ιταλία, το Βέλγιο, η Φινλανδία, ακόμα και η ίδια η Γερμανία, προκειμένου να πληρούν τεχνητά τα κριτήρια του Μάαστριχτ. Αν η Eurostat αποκάλυπτε τότε το ελληνικό swap, θα αναγκαζόταν να ανοίξει τα κατάστιχα όλων των υπόλοιπων χωρών, τινάζοντας στον αέρα την αξιοπιστία του νεοσύστατου ευρώ.

Όταν όμως ξέσπασε η παγκόσμια κρίση του 2008, οι ίδιοι θεσμοί επιστράτευσαν τις δικές τους συνειδητές παραλείψεις ως κατηγορητήριο. Μετέτρεψαν μια νόμιμη – βάσει των τότε ισχυόντων κανόνων – λογιστική διαχείριση στο αφήγημα της «ελληνικής απάτης». Αυτή η επιλεκτική εφαρμογή των κανόνων αποτελεί από μόνη της ένα δομικό πρόβλημα δημοκρατικής νομιμότητας.

Η αποδόμηση του ευρωπαϊκού νομικού πολιτισμού

Κορυφαίοι νομικοί και ακαδημαϊκοί έχουν καταγράψει ότι κατά τη διαχείριση της ελληνικής κρίσης παραβιάστηκε κατάφωρα ο σκληρός πυρήνας των πέντε θεμελιωδών αρχών που συγκροτούν το δημοκρατικό και νομικό θεμέλιο της ΕΕ.  Πρόκειται για μια συστηματική θεσμική εκτροπή: Η Αρχή της Αναλογικότητας ισοπεδώθηκε από μέτρα δομικά ακατάλληλα, όπως η βίαιη εσωτερική υποτίμηση που οδήγησε σε απώλεια άνω του 25% του ΑΕΠ και σε εκτόξευση του χρέους, με το ίδιο το ΔΝΤ να ομολογεί αργότερα τη μοιραία υποτίμηση των δημοσιονομικών πολλαπλασιαστών.

Η Αρχή Προστασίας Θεμελιωδών Δικαιωμάτων καταλύθηκε με την κατάργηση συλλογικών συμβάσεων, τη δραματική μείωση του κατώτατου μισθού και τις αντισυνταγματικές περικοπές συντάξεων, την ώρα που η ανεργία μετέτρεπε το δικαίωμα στη ζωή σε τραγική στατιστική (κάθε μονάδα αύξησής της αντιστοιχούσε σε 20 επιπλέον αυτοκτονίες, πλήττοντας κυρίως τις παραγωγικές ηλικίες).

Παράλληλα, η Αρχή της Δικαιολογημένης Εμπιστοσύνης και Ασφάλειας Δικαίου θυσιάστηκε στο βωμό του PSI το 2012, όταν μικροομολογιούχοι και ασφαλιστικά ταμεία είδαν τις αποταμιεύσεις τους να εκμηδενίζονται αναδρομικά και χωρίς αποζημίωση. Η Αρχή της Αλληλεγγύης (Άρθρο 3 ΣΕΕ) αντικαταστάθηκε από το τιμωρητικό αφήγημα του «ηθικού κινδύνου», λειτουργώντας ως προπέτασμα καπνού για τη μεταφορά του τραπεζικού ρίσκου: Τα δάνεια “διάσωσης” κατευθύνθηκαν στην αποπληρωμή ξένων ομολόγων στο 100% της αξίας τους, επιτρέποντας στις γαλλικές και γερμανικές τράπεζες να απεγκλωβιστούν αλώβητες, μεταφέροντας το 80% του χρέους στις πλάτες των επίσημων θεσμών και των Ελλήνων φορολογουμένων.

Τέλος, η Αρχή της Θεσμικής Ισορροπίας και Δημοκρατικής Νομιμοποίησης εξοβελίστηκε με τη μετατόπιση των αποφάσεων στο Eurogroup – ένα άτυπο όργανο χωρίς νομική προσωπικότητα και δημοκρατική λογοδοσία – και στην Τρόικα, παρακάμπτοντας την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και μετατρέποντας τους κοινοτικούς θεσμούς σε απλούς εντολοδόχους της γερμανικής οικονομικής ατζέντας.

Η κρίση και η «αναπόφευκτη τραπεζική κατάρρευση»

Η επίσημη αφήγηση ότι η Ελλάδα έπρεπε να υποβληθεί σε αυτή τη θυσία για να μην καταρρεύσει το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα καταρρίπτεται από τα ίδια τα νούμερα. Η έκθεση των γερμανικών τραπεζών στο ελληνικό χρέος (45-50 δισ. δολάρια) αντιπροσώπευε μόλις το 1,3% με 1,5% του γερμανικού ΑΕΠ.

Η σύγκριση με το τι είχε πράξει το ίδιο το Βερολίνο μόλις δύο χρόνια νωρίτερα είναι αποκαλυπτική: Το 2008, η Γερμανία δημιούργησε το SoFFin, ένα ταμείο σταθεροποίησης των αγορών ύψους 480 δισ. ευρώ, διαθέτοντας πάνω από 100 δισ. ευρώ μόνο για τη διάσωση της Hypo Real Estate – μιας τράπεζας που είχε καταρρεύσει από τοξικά αμερικανικά ομόλογα.

Το ερώτημα παραμένει αναπάντητο: Αν η Γερμανία μπορούσε να κινητοποιήσει 100 δισ. για μία και μόνο τράπεζα το 2008, γιατί μια ζημιά 45-50 δισ. μοιρασμένη σε πολλά πιστωτικά ιδρύματα το 2010 βαφτίστηκε «συστημική απειλή» που απαιτούσε την κατεδάφιση του ελληνικού κοινωνικού κράτους; Η απάντηση είναι ότι το πρόβλημα δεν ήταν οικονομικό, αλλά γεωπολιτικό.

Η εγχώρια εξαίρεση: Δικαστές και Τράπεζα της Ελλάδος

Η αρχή Salus populi suprema lex esto (“Η σωτηρία του λαού είναι ο υπέρτατος νόμος”), την οποία επικαλέστηκαν τα ανώτατα δικαστήρια για να νομιμοποιήσουν τα μέτρα λιτότητας, εφαρμόστηκε με βαθύτατα επιλεκτικό τρόπο. Με την απόφαση 88/2013 του Ειδικού Δικαστηρίου, οι ανώτατοι δικαστές έκριναν τις δικές τους μισθολογικές περικοπές αντισυνταγματικές, επικαλούμενοι την «ανεξαρτησία της δικαστικής εξουσίας» (αν και ο διορισμός της ηγεσίας της Δικαιοσύνης απευθείας από το Υπουργικό Συμβούλιο παραδόξως δεν θεωρήθηκε ότι θίγει αυτή την ανεξαρτησία). Την ίδια στιγμή, το Συμβούλιο της Επικρατείας χαρακτήριζε τις αντίστοιχες περικοπές για δασκάλους, γιατρούς και συνταξιούχους ως «συνταγματικά θεμιτές» λόγω του «δημοσίου συμφέροντος».

Παράλληλα, οι μισθοί των υπαλλήλων της Τράπεζας της Ελλάδος παρέμειναν ανέπαφοι μέσω εσωτερικών συλλογικών συμβάσεων, με το πρόσχημα της «ευρωπαϊκής υποχρέωσης λειτουργικής ανεξαρτησίας» των κεντρικών τραπεζών. Το νομικό πλαίσιο αποδείχθηκε εξαιρετικά ελαστικό: Αρκετά σκληρό για να δικαιολογήσει τη φτωχοποίηση του λαού, αλλά αρκετά μαλακό για να εξασφαλίσει την ασυλία των προνομιούχων θεσμικών κλάδων…