Όταν η Μαρίκα Νίνου παρέδωσε σκυτάλη στη Μελίνα!

Η Βανούι (Ευαγγελία) Ανταμιάν, είναι η γνωστή στο πανελλήνιο λαϊκή τραγουδίστρια, Μαρίκα Νίνου. Γεννήθηκε το 1922 πάνω στο πλοίο “Ευαγγελίστρια” (φαίνεται πως από το όνομα του πλοίου της σωτηρίας πήρε και το όνομά της), που μετέφερε την οικογένειά της μαζί με άλλους Αρμένιους πρόσφυγες από την Σμύρνη στον Πειραιά.

Τώρα, το πώς από Βανούι Ανταμιάν κατέληξε να αποκαλείται Μαρίκα Νίνου είναι μια ενδιαφέρουσα ιστορία, που όμως δεν αφορά αυτό το άρθρο. Πρωτοεμφανίστηκε στο λαϊκό στερέωμα το 1948 όταν ηχογράφησε δυο τραγούδια του Μανώλη Χιώτη, το “Ώρες σε κρυφοκοιτάζω” και το “Θα στο πω το μυστικό μου”. 

Μέχρι τις 23 Φεβρουαρίου 1957, που έφυγε από την ζωή, χτυπημένη από τον καρκίνο, καταγράφηκε ως η κορυφαία λαϊκή τραγουδίστρια, που για να την ακούσουν συνωθούνταν ουρές οι υποψήφιοι θαμώνες έξω από τα μαγαζιά που τραγουδούσε. Η σύντομη παρουσία της στη δισκογραφία ολοκληρώθηκε με ένα τραγούδι “θρύλο”, το “Αγάπη που ‘γινες δίκοπο μαχαίρι” (Parlophone B. 74370), που έχει χαρακτηρισθεί ως το δεύτερο καλύτερο ελληνικό τραγούδι του 20ου αιώνα (Ψηφοφορία περιοδικού Δίφωνο, Μάιος 1999).

Με αυτό το τραγούδι, όπου υποφέροντας αφόρητους πόνους κάνει μια συγκλονιστική ερμηνεία, κλείνει την δισκογραφική της καριέρα και “παραδίδει σκυτάλη” στην Μελίνα Μερκούρη, που τότε “άνοιγε τα φτερά” της στον κινηματογράφο. (σ.σ.: Στον κατάλογο των τραγουδιών της φαίνονται και κάποια με μεταγενέστερη ημερομηνία κυκλοφορίας, που όμως είχαν ηχογραφηθεί πιο πριν)

 

Το 1955, γυρίστηκε από την Μήλλας Φιλμ η ταινία “Στέλλα”, με πρωταγωνιστές την Μελίνα Μερκούρη και τον Γιώργο Φούντα, σε σκηνοθεσία και σενάριο του Μιχάλη Κακογιάννη. Η ταινία βασιζόταν στο θεατρικό έργο του Ιάκωβου Καμπανέλλη “Η Στέλλα με τα κόκκινα γάντια” και ήταν εμπνευσμένη από τον μύθο της Κάρμεν. Ήταν το ντεμπούτο της Μελίνας στον κινηματογράφο. Σε αυτήν, η Μελίνα υποδύεται την τραγουδίστρια σε λαϊκό κέντρο, όπου, μεταξύ άλλων τραγουδά το “Αγάπη που ‘γινες δίκοπο μαχαίρι”: 

Ποιος είναι ο δημιουργός του “Αγάπη που ‘γινες δίκοπο μαχαίρι”;

Όσον αφορά την πατρότητα του τραγουδιού έχει γίνει μεγάλη συζήτηση και ακόμα τίποτα δεν έχει ξεκαθαρίσει. Ο Βασίλης Τσιτσάνης, που το όνομά του εμφανίζεται σε ετικέτες δίσκων, ρωτήθηκε σχετικά από τον Λευτέρη Παπαδόπουλο: «Το τραγούδι “Αγάπη που ‘γινες δίκοπο μαχαίρι” είναι δικό σου;». Και η απάντηση: «Δεν είναι δικό μου. Ο Χατζιδάκις πήρε τη βασική μελωδία από το δικό μου, τον “Τρελό Τσιγγάνο” και το έγραψε. Τα λόγια είναι του Κακογιάννη» (η συνέντευξη δημοσιεύθηκε στο “Δίφωνο” τον Ιανουάριο του 1998).

Η πρώτη ηχογράφηση, πάντως, του τραγουδιού σε δίσκο είναι με την φωνή της Ζωζώς Σαπουντζάκη (1955) (HMV 7EGG 2512), όπου διευθύνει την ορχήστρα ο Μάνος Χατζιδάκης και μπουζούκι παίζει ο Γιάννης Σταματίου (Σπόρος). Το τραγούδι αποδίδεται στον Τσιτσάνη. Αλλά και η ηχογράφηση του 1956 από την Parlophone αναγράφει: «Από το φιλμ “Στέλλα”, συνθέτης – δημιουργός: Βασίλης Τσιτσάνης, εκτέλεση Μαρίκα Νίνου και συνοδεία ορχήστρας Ζακ Ιακωβίδη».

Επίσης, το 1959 από την Fidelity υπάρχει 45άρι που αναγράφει ως συνθέτη τον Τσιτσάνη και ερμηνεύτρια τη Νάνα Μούσχουρη. Ψάχνοντας, όμως, τον κατάλογο της ΑΕΠΙ διαβάζουμε πως το τραγούδι είναι σε μουσική… Μάνου Χατζιδάκι – Ιωάννας Γεωργακοπούλου και σε στίχους του Μιχάλη Κακογιάννη. Τελικά, ποια είναι η αλήθεια; Η τραγουδίστρια πολλών τραγουδιών του Τσιτσάνη Ιωάννα Γεωργακοπούλου δήλωσε στην τηλεοπτική εκπομπή “Βίοι Αγίων” της Μαλβίνας Κάραλη (Star 1995) πως το 1955 ο Βασίλης Τσιτσάνης, χωρίς καμία συνεννόηση μαζί της, πούλησε τη μελωδία του τραγουδιού “Ο Τρελός Τσιγγάνος” στον Μάνο Χατζιδάκι, ο οποίος βασίστηκε σε αυτήν για να δημιουργήσει το “Αγάπη πού ‘γινες δίκοπο μαχαίρι”.

“Ο τρελός Τσιγγάνος” γραμμοφωνήθηκε το 1947 σε δίσκο (HMV 2737) με ερμηνευτές την ίδια και τον Στελάκη Περπινιάδη, σε στίχους του Χαράλαμπου Βασιλειάδη (Τσάντα). Το τραγούδι στον δίσκο είναι κατοχυρωμένο στο όνομά της. Η Γεωργακοπούλου προσέφυγε στην δικαιοσύνη για κλοπή πνευματικών δικαιωμάτων, όπου δικαιώθηκε. Έτσι της παραχώρησαν τμήμα των πνευματικών δικαιωμάτων του τραγουδιού. Ο Ηλίας Πετρόπουλος στο βιβλίο του Ρεμπέτικα τραγούδια σημειώνει ότι «το “Αγάπη που ‘γινες δίκοπο μαχαίρι” είναι του Τσιτσάνη, ενώ αργότερα ο Χατζιδάκις άφησε να εννοηθεί, εμπράκτως, ότι είναι δικό του τραγούδι».

»Η εφημερίδα Βραδυνή έλυσε οριστικά το θέμα δημοσιεύοντας την ετικέτα του αρχικού δίσκου, όπου, βεβαίως, αναγράφεται το όνομα του Τσιτσάνη. Όμως, ασχέτως τούτου, στο τραγούδι διακρίνονται ευχερώς οι λόγιες επιδράσεις».

Για την Ιστορία η 1η εκτέλεση (ερμηνεία στο φίλμ “ΣΤΕΛΛΑ”) με την Μελίνα Μερκούρη (Ιούνιος 1955) έχει τα στοιχεία “ΑΓΑΠΗ ΠΟΥ ‘ΓΙΝΕΣ ΔΙΚΟΠΟ ΜΑΧΑΙΡΙ” (Μιχάλη Κακογιάννη – Μάνου Χατζηδάκι) (1955, PARLOPHON B. 74344).