Θα προκαλέσει η Τεχνητή Νοημοσύνη νέου τύπου ταξικές συγκρούσεις;

Οι κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις θα είναι πολλαπλές από την επανάσταση που φέρνει η η Τεχνητή Νοημοσύνη και θα καταστούν εντονότερες με την πάροδο του χρόνου. Ο Καρλ Μαρξ θα θεωρούσε ότι επιβεβαιώνεται, υποστηρίζοντας πως ο καπιταλισμός “σκάβει τον ίδιο του τον λάκκο”, όπως διατύπωσε στο γνωστό προειδοποιητικό του σχήμα.

Το καπιταλιστικό σύστημα είναι αναμενόμενο ότι θα κινητοποιηθεί, αναζητώντας ενδιάμεσες λύσεις που το εξυπηρετούν, ώστε να διατηρείται η απαραίτητη αγορά εργασίας και κατανάλωσης. Οι μηχανισμοί του θα φροντίσουν να δημιουργήσουν νέους τομείς δραστηριότητας που θα απορροφήσουν μέρος του εργατικού δυναμικού, το οποίο εκτοπίζεται από την τεχνολογική πρόοδο. Παράλληλα, ο πολιτικός έλεγχος που ασκεί μέσω των θεσμών και των εκπροσώπων του εξασφαλίζει ότι οι αποφάσεις θα κινούνται προς τη διατήρηση της αγοράς, καθώς τα ρομπότ – σε αντίθεση με τον άνθρωπο – δεν αποτελούν καταναλωτές, αλλά μόνο μέσα παραγωγής.

Η ιστορική εμπειρία καταδεικνύει ότι κάθε μεγάλη τεχνολογική αλλαγή, που εκτόπιζε την ανθρώπινη εργασία, αντιμετωπίστηκε αποκλειστικά μέσα από θεσμική προσαρμογή, η οποία περιλάμβανε τη δημιουργία νέων μορφών απασχόλησης, νέων κανόνων λειτουργίας και νέων κρατικών μηχανισμών. Από τη Βιομηχανική Επανάσταση, όπου η μηχανοποίηση εξαφάνισε ολόκληρα επαγγέλματα, έως τη μηχανοποίηση της γεωργίας και τον μεταπολεμικό αυτοματισμό, οι κοινωνίες δεν στράφηκαν ενάντια στην τεχνολογία, αντιθέτως, δημιούργησαν νέους τομείς, όπως οι σιδηρόδρομοι, η ενέργεια, οι υπηρεσίες και στην πρόσφατη εποχή ο ψηφιακός τομέας.

Ακόμη και στην αρχαία Αθήνα, όπου απαιτήθηκε ναυτική υπεροχή, η πολιτεία παρενέβη ενεργά για να μετατρέψει αγρότες σε ναύτες και τεχνίτες. Το σταθερό ιστορικό μοτίβο είναι ότι η τεχνολογική ανατροπή απαιτεί πάντοτε θεσμική αναδιάρθρωση και κρατική προστασία, διαφορετικά, η αγορά οδηγεί αναπόφευκτα σε ανισότητες και κοινωνικό αποκλεισμό.

Τεχνητή νοημοσύνη και θεσμική προσαρμογή

Όταν οι τεχνολογικές μεταβολές συνέπεσαν με συγκέντρωση οικονομικής ισχύος και κοινωνικές ανισορροπίες, η προσαρμογή δεν εξελίχθηκε ειρηνικά, αλλά συχνά οδήγησε σε συγκρούσεις. Η αντίδραση των Λουδιτών (1811-1816) υπήρξε μια άμεση εξέγερση απέναντι στη μηχανοποίηση, που έθετε σε κίνδυνο την επιβίωσή τους. Ο Αμερικανικός Εμφύλιος Πόλεμος (1861-1865) είχε στον πυρήνα του τη σύγκρουση δύο διαφορετικών οικονομικών μοντέλων, επηρεασμένων από τη βιομηχανική ανάπτυξη.

Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος ενισχύθηκε από τις ανισορροπίες που δημιούργησε η εκτίναξη της βιομηχανικής παραγωγικότητας και η διαπάλη για πρώτες ύλες και αγορές. Αντίστοιχα, στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η μαζική ανεργία και η οικονομική αποσταθεροποίηση του Μεσοπολέμου – αποτέλεσμα και τεχνολογικών ανακατατάξεων – συνέβαλαν στην άνοδο αυταρχικών καθεστώτων.

Τα ιστορικά αυτά παραδείγματα αποδεικνύουν ότι, όταν η τεχνολογική αλλαγή δεν συνοδεύεται από δίκαιη θεσμική προσαρμογή, οι κοινωνίες οδηγούνται σε συγκρούσεις. Επομένως, η σημερινή ρομποτική και η τεχνητή νοημοσύνη επιβάλλουν την άμεση οικοδόμηση δημοκρατικών θεσμών προστασίας, ώστε να αποφευχθούν παρόμοιες καταστροφές στο μέλλον.

Σαφώς, η τρέχουσα κατάσταση στον πλανήτη όσον αφορά τη διεθνή ασφάλεια – ο πόλεμος στην Ουκρανία, η αστάθεια στη Μέση Ανατολή, αλλά και οι αυταρχικές συμπεριφορές στις ΗΠΑ – δεν είναι άσχετη με όσα προηγήθηκαν. Το ρεπουμπλικανικό πολίτευμα, με όλες τις παραλλαγές του, έχει αποδείξει ότι αδυνατεί να δώσει λύσεις, που υπερβαίνουν τις γνωστές, περιορισμένες παρεμβάσεις του παρελθόντος. Αυτές ακριβώς οι διαπιστώσεις με απασχόλησαν το 2015 κατά τη συγγραφή του βιβλίου “Δούρειος Ίππος της Δημοκρατίας“, όπου διερευνούσα κατά πόσο ένα πραγματικά δημοκρατικό πολίτευμα – η άμεση δημοκρατία – θα μπορούσε να συμβάλει στη δημιουργία θεσμών προστασίας, που θα αποτρέπουν την επανάληψη ιστορικών εκτροπών.

Η λειτουργική άμεση δημοκρατία, η οποία έχει ως θεμέλιο ένα δημοκρατικά οργανωμένο πολιτικό κόμμα, διαθέτει τα απαραίτητα εργαλεία για να αντιμετωπίσει το σύγχρονο πρόβλημα: τη συσσώρευση ισχύος, τις τεχνολογικές ανατροπές, τις ανισότητες και την κοινωνική αποσταθεροποίηση. Σε αντίθεση με το res Publica, όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται από επαγγελματίες πολιτικούς, εξαρτημένους από οικονομικά συμφέροντα, η άμεση δημοκρατία στηρίζεται στην ισοκρατία – την πραγματική ισότητα πολιτικής δύναμης. Οι προτεινόμενοι κληρωτοί θεσμοί αποτρέπουν τη διαπλοκή και μειώνουν δραστικά τις πιθανότητες χειραγώγησης, διότι αποτελούνται από αντιπροσωπευτικές ομάδες ομότιμων της κοινωνίας.

Με αυτόν τον τρόπο, μπορούν να διαμορφώσουν πολιτικές για τη διαχείριση της τεχνολογικής εκτόπισης, την ανακατανομή του πλούτου, την προστασία της παραγωγής και τη συγκρότηση θεσμών, όπως η Καταναλωκρατία, οι οποίοι λειτουργούν ως κοινωνικό “ανοσοποιητικό σύστημα”. Έτσι, η άμεση δημοκρατία καθιστά την κοινωνία ικανή να αντιμετωπίσει κρίσεις, που το ρεπουμπλικανικό σύστημα ούτε μπορεί, ούτε επιθυμεί να επιλύσει.