Τριάντα χρόνια από τα Ίμια και τη θυσία των ηρώων Βλαχάκου, Γιαλοψού, Καραθανάση

Εκείνο το βράδυ ήταν η πρώτη φορά μετά το 1974 που Ελλάδα και Τουρκία έφτασαν πολύ κοντά στο να βρεθούν σε πόλεμο εξαιτίας των Ιμίων. Η κρίση των Ιμίων, που ξεκίνησε από τον Δεκέμβριο του 1995, κορυφώθηκε και εκτονώθηκε μέσα σε λίγες ώρες, ενώ δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι άφησε πίσω της και τρεις νεκρούς.

Τους ήρωες Παναγιώτη Βλαχάκο, Έκτορα Γιαλοψό και Χριστόδουλο Καραθανάση, το ελικόπτερο των οποίων κατέπεσε στα νερά του Αιγαίου. Μάλιστα η κρίση των Ιμίων άφησε βαθιά ίχνη στις ελληνοτουρκικές σχέσεις ενώ στάθηκε ικανή για να αλλάξει την πορεία της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, ενώ εδραιώθηκαν οι αξιώσεις της Άγκυρας στο Αιγαίο.

Το χρονικό της κρίσης των Ιμίων

Στις 25 Δεκεμβρίου 1995, το τουρκικό φορτηγό πλοίο «Φιγκέν Ακάτ» προσάραξε σε αβαθή ύδατα κοντά στην Ανατολική Ίμια και εξέπεμψε σήμα κινδύνου. Για όσους δεν γνωρίζουν τα Ίμια είναι δύο άνυδρα μικροσκοπικά νησάκια του νοτιοανατολικού Αιγαίου, που το καθένα έχει έκταση μικρότερη από ένα γήπεδο ποδοσφαίρου. Πρόκειται για μικρές ακατοίκητες βραχονησίδες μεταξύ του νησιωτικού συμπλέγματος των Δωδεκανήσων και των νοτιοδυτικών ακτών της Τουρκίας.

Απέχουν 3,8 ναυτικά μίλια από το Μποντρούμ (Αλικαρνασσός) της Τουρκίας, 5,5 ν.μ. από την Κάλυμνο και 2,5 ν.μ. από το πλησιέστερο ελληνικό έδαφος, τη βραχονησίδα Καλόλιμνος. Η παραχώρησή τους στην Ελλάδα έγινε από την Ιταλία το 1947, με τη Συνθήκη των Παρισίων και είχε ακολουθήσει την ενσωμάτωση των Δωδεκανήσων μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ενώ πρέπει να σημειωθεί ότι η τουρκική πλευρά μέχρι τις 25 Δεκεμβρίου είχε αποδεχτεί το καθεστώς επικυριαρχίας της χώρας μας ώσπου όλα άλλαξαν σε μία στιγμή.

Ο πλοίαρχος του «Φιγκέν Ακάτ» αρνήθηκε βοήθεια από το Λιμενικό, υποστηρίζοντας ότι βρισκόταν σε τουρκική περιοχή και ότι οι μόνες αρμόδιες είναι οι αρχές της χώρας του. Στις 26 Δεκεμβρίου το Λιμεναρχείο Καλύμνου ενημέρωσε το Υπουργείο Εξωτερικών και αυτό με τη σειρά του το Τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών ότι αν δεν παρέμβει ρυμουλκό, το τουρκικό πλοίο θα κινδυνεύσει.

Μία μέρα αργότερα το τουρκικό ΥΠΕΞ ενημέρωσε την ελληνική πρεσβεία ότι, ανεξαρτήτως του ποιος θα αναλάβει τη διάσωση του πλοίου, υπήρχε θέμα γενικότερα. Στις 28 Δεκεμβρίου δύο ελληνικά ρυμουλκά αποκόλλησαν το τουρκικό φορτηγό και το οδήγησαν στο λιμάνι Κιουλούκ της Τουρκίας.

Το ίδιο πρωινό τουρκικό μαχητικό συνετρίβη στα ελληνικά χωρικά ύδατα και ενώ είχε προηγηθεί εμπλοκή με ελληνική μαχητικά. Ο πιλότος με ελληνική βοήθεια σώθηκε.

Το τουρκικό ΥΠΕΞ εξέδωσε ρηματική διακοίνωση, όπου ανέφερε ότι τα Ίμία είναι βραχονησίδες που έχουν κατοχυρωθεί στο κτηματολόγιο Μουγκλά του νομού Μπουντρούμ (Αλικαρνασσού) και ανήκουν στην Τουρκία. Η ελληνική απάντηση ήρθε με καθυστέρηση λίγων ημερών με το υπουργείο Εξωτερικών να απαντάει στις 9 Ιανουαρίου, απορρίπτοντας τη διακοίνωση που είχε εκδώσει η τουρκική πλευρά.

Οι μέρες περνούσαν και η ατμόσφαιρα μύριζε μπαρούτι, ώσπου στις 26 Ιανουαρίου ξέσπασε η κρίση με τη σημαία. Ο δήμαρχος Καλύμνου Δημήτρης Διακομιχάλης, έσπευσε στα Ίμια και ύψωσε τη γαλανόλευκη. Την επόμενη Τούρκοι δημοσιογράφοι πήγαν εκεί και αφού κατέβασαν την ελληνική σημαία, ύψωσαν την τουρκική.

Στις 28 Ιανουαρίου το περιπολικό του Πολεμικού Ναυτικού «Αντωνίου» κατέβασε την τουρκική σημαία και ύψωσε την ελληνική. Το ίδιο βράδυ και ενώ οι Ένοπλες Δυνάμεις βρίσκονταν σε διαρκή επιφυλακή, Έλληνες βατραχάνθρωποι αποβιβάστηκαν στη Μεγάλη Ίμια, χωρίς να γίνουν αντιληπτοί από τα παραπλέοντα εκεί τουρκικά πολεμικά.

Με το δάχτυλο στη σκανδάλη

Η κατάσταση, όπως προαναφέρθηκε ήταν τεταμένη, την ώρα που στο εσωτερικό της Ελλάδα, ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε παραιτηθεί από την πρωθυπουργία για λόγους υγείας και νέος πρωθυπουργός είχε εκλεγεί από την ΚΟ του ΠΑΣΟΚ ο Κώστας Σημίτης.

Γύρω από τα Ίμια είχαν σπεύσει πολεμικά πλοία και των δύο χωρών, ενώ οι στρατιώτες βρίσκονταν με το δάχτυλο στη σκανδάλη. Ταυτόχρονα Αθήνα και Άγκυρα προσπαθούσαν να επιλύσουν το ζήτημα μέσω της διπλωματικής οδού. Ωστόσο τα πράγματα θα έπαιρναν απρόβλεπτη τροπή. Το βράδυ της 30ης προς 31ης Ιανουαρίου ο Κώστας Σημίτης, ο οποίος δεν είχε εγκατασταθεί ακόμα στο Μέγαρο Μαξίμου συγκάλεσε στο γραφείο του στη Βουλή, έκτακτη σύσκεψη.

Η σύσκεψη στη Βουλή και το σχέδιο του Λυμπέρη

Στη σύσκεψη συμμετέχουν ο υπουργός Εσωτερικών Άκης Τσοχατζόπουλος, ο υπουργός Εξωτερικών Θεόδωρος Πάγκαλος, ο υπουργός Άμυνας Γεράσιμος Αρσένης, ο υπουργός Οικονομίας Γιάννος Παπαντωνίου, ο υπουργός Τύπου Δημήτρης Ρέππας, ο Α/ΓΕΕΘΑ ναύαρχος Λυμπέρης, ο γενικός γραμματέας του υπουργικού συμβουλίου Τάσος Μαντέλης και οι σύμβουλοι του πρωθυπουργού, Νίκος Θέμελης και Δημήτρης Καραϊτίδης.

Ο ναύαρχος Λυμπέρης ήταν ο πρώτος που έλαβε το λόγο τονίζοντας ότι η χώρα μας πρέπει να αναλάβει την πρωτοβουλία των κινήσεων. Δείχνοντας τους χάρτες της περιοχές και έχοντας εμπειρία από την κρίση του «Σισμίκ» το 1987 τονίζει ότι η Ελλάδα διαθέτει το πάνω χέρι στο πεδίο. Μάλιστα ζητάει σε περίπτωση που απαιτηθεί εκτέλεση πυρών τότε πρέπει να προσδιοριστούν οι κανόνες εμπλοκής.

Σύμφωνα με το σχέδιο του τότε ναυάρχου παρά το ότι θα υπήρχαν απώλειες η Ελλάδα θα μπορούσε να πετύχει ένα σημαντικό πλήγμα σε βάρος της Τουρκίας και το οποίο θα μπορούσε να ανατρέψει τους σχεδιασμούς της στο Αιγαίο. Ο Κώστας Σημίτης από την πλευρά του φάνηκε να πιστεύει ότι, ακόμη και αν η Ελλάδα επέλεγε τον πόλεμο, θα κατέληγε στη διαπραγμάτευση.

Η απόβαση των Τούρκων καταδρομέων στα Ίμια

Η κρίση κορυφώθηκε τα ξημερώματα της Τετάρτης 31 Ιανουαρίου. Στην Αθήνα έφτασε η πληροφορία ότι επίκειται τουρκική επίθεση. Ο Λυμπέρης ενημέρωσε την πολιτική ηγεσία και στη συνέχεια έδωσε εντολή στο ΓΕΝ για κατανομή στόχων.

Η φρεγάτα «Ναβαρίνον», πυραυλάκατοι και κανονιοφόροι του ελληνικού στόλου γνώριζαν πλέον ποιον θα χτυπήσουν σε περίπτωση που δινόταν η διαταγή «πυροβόλα ελεύθερα». Λίγα λεπτά μετά, δύο τουρκικά ελικόπτερα Black Hawk εμφανίστηκαν πάνω από τα Ίμια.

Είναι χαρακτηριστικό ότι στην κυβέρνηση πίστεψαν ότι επρόκειτο για την επίθεση που περίμεναν, αλλά οι Τούρκοι δημιούργησαν αντιπερισπασμό και κάλυψαν την αποβίβαση των καταδρομέων στη Μεγάλη Ίμια.

Στο γραφείο του Σημίτη στο ισόγειο της Βουλής επικράτησε πλήρης σύγχυση. Ο τότε πρωθυπουργός ζήτησε από τον Λυμπέρη εάν μπορεί να επιβεβαιώσει την πληροφορία που μετέδωσε το ΑΠΕ, ότι Τούρκοι κομάντος έχουν καταλάβει τη βραχονησίδα.

Το τηλεγράφημα ερχόταν από την υπηρεσία του ΑΠΕ στην Άγκυρα, καθώς τουρκικά τηλεοπτικά δίκτυα ισχυρίζονταν ότι οι καταδρομείς βρίσκονταν πάνω στη Μεγάλη (Δυτική) Ίμια τις τελευταίες δύο ώρες. Για την τουρκική απόβαση ενημερώθηκε από στρατιωτική πηγή και η ελληνική πρεσβεία στην Άγκυρα. Λίγο μετά τις τέσσερις το πρωί, ο Σημίτης συγκάλεσε εκτάκτως το ΚΥΣΕΑ στο γραφείο του.

Η πτώση του ελικοπτέρου

Η πολιτική ηγεσία ζήτησε να επιβεβαιωθεί η πληροφορία ώστε να αποφασιστούν τα επόμενα βήματα. Στη φρεγάτα «Ναβαρίνον» είχε φτάσει σήμα για την απονήωση του ελικοπτέρου ΑΒ-212 «ΠΝ 21», με αποστολή να εξακριβώσει αν πράγματι η νησίδα έχει καταληφθεί.

Το πλήρωμα του ελικοπτέρου αποτελούνταν από τους Υποπλοίαρχο Χριστόδουλο Καραθανάση, Υποπλοίαρχο Παναγιώτη Βλαχάκο και Αρχικελευστή Έκτορα Γιαλοψό. Η απογείωση έγινε περίπου στις 04:30 τα ξημερώματα ενώ στις 04:49 χάθηκε από τα ραντάρ λίγο αφότου είχε εκπέμψει «master caution».

Στο θάλαμο επιχειρήσεων του ΓΕΕΘΑ επικράτησε πανδαιμόνιο ενώ οι πρώτες πληροφορίες που έφταναν στη Βουλή, μιλούσαν για προσθαλάσσωση. Όμως όπως αποδείχθηκε αργότερα η πραγματικότητα ήταν εντελώς διαφορετική.

Το δίλημμα που υπήρχε στο τραπέζι ήταν είτε η περαιτέρω κλιμάκωση που θα μπορούσε να καταλήξει σε αμφισβήτηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων στο Αιγαίο, είτε να υπάρξει αμοιβαία υποχώρηση και απόσυρση των στρατιωτικών δυνάμεων από τα Ίμια.

Προτού ξημερώσει ο Θεόδωρος Πάγκαλος τηλεφώνησε με τον υφυπουργό Εξωτερικών Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ και ενώ λίγο πριν είχε προηγηθεί η τηλεφωνική επικοινωνία ανάμεσα στον Κώστα Σημίτη και τον Μπιλ Κλίντον.

Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε δεχθεί τηλεφώνημα και από την πρωθυπουργό της Τουρκίας, Τανσού Τσιλέρ, η οποία φέρεται να ζήτησε την παρέμβασή του, καθώς Ελλάδα και Τουρκία βρίσκονταν στα πρόθυρα του πολέμου. «Μου ήταν αδιανόητο πως δύο χώρες θα κατέληγαν σε πόλεμο για μια βραχονησίδα στην οποία ζουν λίγα πρόβατα», αναφέρει στο βιβλίο του ο Μπιλ Κλίντον, σχετικά με την κρίση των Ιμίων.

«No ships, no troops, no flags»

Μία ώρα μετά την πτώση του ελικοπτέρου Πάγκαλο και Χόλμπρουκ έφτασαν στο «No ships, no troops, no flags», δηλαδή «όχι πλοία, όχι στρατεύματα, όχι σημαίες». Η συμφωνία αυτή ερμηνεύεται ως ταυτόχρονη απόσυρση των στρατευμάτων και των ναυτικών μονάδων των δύο χωρών από τα Ίμια.

Λίγη ώρα μετά επιβεβαιώθηκε η πτώση του ελικοπτέρου και πέντε λεπτά πριν τις 07:30 απεστάλη εγγράφως σε όλες τις μονάδες διαταγή για ακύρωση της αυξημένης ετοιμότητας και των μέτρων συναγερμού.

Την επόμενη μέρα της κρίσης, ο Κώστας Σημίτης έκανε μια δήλωση στη Βουλή που έμεινε στην ιστορία: «Θέλω να ευχαριστήσω την κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών». Η δήλωση αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις με την ΝΔ που τότε ήταν στην αξιωματική αντιπολίτευση να κατηγορεί την κυβέρνηση για παθητικότητα και αδυναμία να υπερασπιστεί τα εθνικά συμφέροντα.

Πηγή: parapolitika.gr