Πώς βλέπει το Κουρδικό στην Συρία η κεμαλική αντιπολίτευση

Το “Συνέδριο Κοινωνικής Ειρήνης και Δημοκρατίας”, που διοργάνωσε το CHP στις 31 Ιανουαρίου στην Κωνσταντινούπολη, ανέδειξε ότι το κόμμα βρίσκεται σε ένα νέο πολιτικό “κατώφλι” ως προς το Κουρδικό ζήτημα. Το γεγονός αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία, σε μια περίοδο κατά την οποία τόσο η διαδικασία της “Τουρκίας χωρίς τρομοκρατία” (η διαδικασία εξομάλυνσης με το PKK) όσο και οι εξελίξεις στη Συρία, έχουν φτάσει σε συγκεκριμένο στάδιο.

Το συνέδριο, το οποίο – σύμφωνα με την ηγεσία του CHP – πραγματοποιήθηκε κατόπιν πρότασης του προφυλακισμένου δημάρχου Σισλί Ρεσούλ Εμρέ Σαχάν, ενδεχομένως να είχε ευρύτερη συμμετοχή, εάν η προετοιμασία του είχε διαρκέσει περισσότερο. Ίσως τότε να μην είχε κυριαρχήσει στη δημόσια συζήτηση, η απουσία των μελών του CHP που μετέχουν στην κοινοβουλευτική επιτροπή “Τουρκία χωρίς Τρομοκρατία”…

Ωστόσο, αν εξεταστούν οι παρεμβάσεις, η σύνθεση των ομιλητών και τα θέματα που τέθηκαν, μπορεί κανείς να μιλήσει για ένα πολιτικό άνοιγμα του κόμματος που – χωρίς εντυπωσιασμούς – είναι ρεαλιστικό και προσγειωμένο. Ένα άνοιγμα που, εφόσον ξεπεραστεί το δύσκολο “κατώφλι” και υπάρξει συνέχεια, θα μπορούσε να συμβάλει στην εσωτερική ομαλότητα της Τουρκίας, όπου η πόλωση έχει λάβει εκρηκτικότατες διαστάσεις.

Η ρητορική «Τούρκοι-Κούρδοι-Άραβες»

Η ομιλία που έστειλε ο Εκρέμ Ιμάμογλου από τις φυλακές του Σιλίβρι – και παρουσιάστηκε με ψηφιακή αναπαράσταση μέσω τεχνητής νοημοσύνης – είχε ως βασικό μήνυμα τη φράση: «Πρέπει να τελειώσουμε με την τρομοκρατία και να λύσουμε το Κουρδικό ζήτημα». Κατά τη διάρκεια της ομιλίας του, ο Ιμάμογλου επανέλαβε τουλάχιστον οκτώ φορές τις εκφράσεις «Κουρδικό ζήτημα» και «Κουρδικό πρόβλημα».

Για πρώτη φορά τόσο καθαρά, το CHP –μέσω του Οζέλ, αλλά και του Ιμάμογλου– υπογράμμισε την «αδελφοσύνη και με τους Κούρδους εκτός των συνόρων της Τουρκίας». Στο πλαίσιο αυτό, η Συρία περιγράφηκε ως χώρος όπου «Τουρκμένοι, Κούρδοι και Άραβες είναι όλοι συγγενείς μας». Πρόκειται για σαφή απόκλιση από την παραδοσιακή ρητορική του κόμματος. Παράλληλα, δόθηκε ιδιαίτερη έμφαση στην αδελφοσύνη «Τούρκων, Κούρδων και Αράβων».

Να σημειωθεί πως όταν τον περασμένο Αύγουστο ο Ερντογάν είχε χρησιμοποιήσει παρόμοια διατύπωση, το CHP είχε αντιδράσει επικριτικά, θέτοντας το ερώτημα «οι Κούρδοι εντάξει, αλλά τι σχέση έχουν οι Άραβες;». Πάντως, ο Οζέλ κάλεσε την τουρκική κυβέρνηση –με ήπια και έμμεση κριτική – να αναλάβει στη Συρία ρόλο εγγυητή της ειρήνης και της συμφιλίωσης και να μην αποτελεί μέρος της σύγκρουσης.

Σε ό,τι αφορά την συμφωνία ανάμεσα στη Δαμασκό και τις Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF, υπό την ηγεσία των Κούρδων) αυτή έγινε δεκτή θετικά και από το CHP. «Αυτή τη φορά», τόνισε, «δεν πρέπει να είναι νικητές οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, αλλά οι άνθρωποι αυτής της περιοχής». Να σημειωθεί ότι παγίως στην Τουρκία αναφέρονται σε συμπαιγνία Ισραηλινών και Κούρδων, με κύριο στόχο την Τουρκία.

Το Ισραήλ συμπεριλαμβάνεται στις «ιμπεριαλιστικές δυνάμεις» κατά τον Οζέλ, που έχει χαρακτηρίσει «κρατική τρομοκρατία» τις ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις στην Γάζα και επικρίνει την «υποκριτική στάση» του Ερντογάν, υποστηρίζοντας ότι το εμπόριο Τουρκίας-Ισραήλ συνεχίζεται μέσω τρίτων χωρών. Ο Οζέλ έχει επικρίνει και την “αφωνία” του Ερντογάν έναντι του Τραμπ, για παράδειγμα στην απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο.

Η στάση απέναντι στον Ερντογάν 

Σε αντίθεση με τη συνήθη πρακτική του, ο Οζέλ αυτήν την φορά δεν αυτοσχεδίασε αλλά παρέμεινε πιστός στο γραπτό κείμενο, διαβάζοντας από το autocue. Στην ομιλία του με τίτλο “Να κρατήσουμε τη Δημοκρατία ζωντανή σε δημοκρατικό έδαφος”, απέφυγε να επιτεθεί ευθέως στον Ερντογάν, αποφεύγοντας να αναφέρει το όνομά του.

Το κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP, είχε προσκληθεί στο συνέδριο) αναφέρθηκε μόλις δύο φορές: Αφενός στο κάλεσμα για να αναλάβει έναν διαφορετικό ρόλο στη Συρία και αφετέρου στην ανάγκη να εγκαταλείψει «τον δικαστικό πόλεμο κατά των πολιτικών του αντιπάλων». Μία σειρά πρωτοκλασάτων στελεχών του CHP, μεταξύ αυτών και ο δημοφιλής Ιμάμογλου, έχουν προφυλακιστεί, κατηγορούμενοι για υποθέσεις διαφθοράς. Η αντιπολίτευση χαρακτηρίζει τις διώξεις αυτές ως πολιτικά υποκινούμενες.  Ο Οζέλ έθεσε τρεις συγκεκριμένες προϋποθέσεις για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης στην Τουρκία:

• Την κατάργηση του συστήματος των κρατικών επιτρόπων (kayyım), που «υπονομεύει τη δυνατότητα της ειρήνης».
• Την απόσυρση των δικών οι οποίες «ρίχνουν σκιά στην ελπίδα» της Τουρκίας.
• Τον τερματισμό των πολιτικών κρατήσεων και να τερματιστεί η αγνόηση αποφάσεων του ΕΔΑΔ και του Συνταγματικού Δικαστηρίου.

Κayyım, είναι ο διορισμός κρατικών στελεχών από την κυβέρνηση για να αναλάβουν τη διοίκηση δήμων, εταιρειών ή ιδρυμάτων, αντικαθιστώντας τις εκλεγμένες ή υπάρχουσες διοικήσεις. Το υπουργείο Εσωτερικών το έχει κάνει κατά κόρον στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, απομακρύνοντας δημάρχους – αρχικά από το κουρδικό-κοινοβουλευτικό DEM και πρόσφατα από το CHP. Πάντως ο αντιπολιτευτικός τόνος ήταν αισθητά πιο χαμηλός, σε σχέση με προηγούμενες παρεμβάσεις του Οζέλ και του CHP, με δεδομένο και το μπαράζ διώξεων που έχει προηγηθεί.

Ο Οζέλ για το Κουρδικό

Ο Οζέλ συνέδεσε την επίλυση του Κουρδικού ζητήματος και την αποκατάσταση της δημοκρατίας, με τη φράση «η Τουρκία οφείλει να διασφαλίσει την εσωτερική ειρήνη», παραπέμποντας ρητά στο δόγμα του Μουσταφά Κεμάλ, «Ειρήνη στο εσωτερικό, ειρήνη στον κόσμο». Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η δήλωσή του ότι «βρισκόμαστε σε ένα κατώφλι, όπου οι ιδρυτικές αρχές σηκώνονται ξανά στα πόδια τους».

Τη μεταφορά αυτή αξιοποίησε ο βουλευτής του DEM από τη Σανλιούρφα, Μιθάτ Σαντζάρ, μέλος της αντιπροσωπείας που έχει συναντήσει τον Αμπντουλάχ Οτσαλάν στις φυλακές του Ιμραλί. Υπογράμμισε ότι η συμφιλίωση δεν μπορεί να επιτευχθεί με την επιβολή της θέσης της μίας πλευράς, ούτε στο εσωτερικό, ούτε στη Συρία.

Στο ίδιο πνεύμα κινήθηκαν και οι παρεμβάσεις του Σαντζάρ και του Σαρουχάν Ολούτς στα πάνελ του συνεδρίου, με εμφανή προσπάθεια να μη διαταραχθούν ούτε οι εξελίξεις στη Συρία , ούτε η εύθραυστη διαδικασία εσωτερικής ειρήνης. Σε ό,τι αφορά την Συρία, αυτό φαίνεται να αποτρέπεται μετά την συμφωνία ενσωμάτωσης που κατέληξαν Δαμασκός και SDF, αν και δεν λείπει η πικρία στις τάξεις των Κούρδων που αισθάνονται ακόμα προδομένοι από τις ΗΠΑ και γενικότερα την Δύση.

Συνέδριο CHP: Γέφυρες και απουσίες

Αξιοσημείωτες οι συμμετοχές στο συνέδριο του αντιπροέδρου του İyi (Καλό Κόμμα) Χουσεΐν Ορούτς, όπως και η επιλογή του κοινωνιολόγου Μεσούτ Γεγέν ως συντονιστή πάνελ. Το İyi έχει ιδρυθεί από την εθνικίστρια Μεράλ Ακσενέρ, μετά την διάσπαση του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης (MHP), όταν το τελευταίο, υπό τον Μπαχτσελί, συγκυβέρνησε με τον Ερντογάν.

Ο δε Γεγέν ασχολείται ειδικά με τo κουρδικό και τον τουρκικό εθνικισμό. Σε άρθρο του τον περασμένο Νοέμβριο χαρακτήριζε αδύνατη και μη ρεαλιστική την ένταξη των Κούρδων του SDF σε μία κεντρική διοίκηση υπό τους ισλαμιστές της HTS, οι οποίοι ασκούν την εξουσία στην Δαμασκό.

Σημαντική ήταν επίσης η συμβολή ειδικών όπως ο Γαλίπ Νταλάι (Chatham House), η σύμβουλος του ΟΗΕ Εσρά Τσουχαντάρ, καθώς και εκπροσώπων της οικονομίας από το Ντιγιαρμπακίρ (κουρδική περιοχή της Τουρκίας) και το TEPAV (The Economic Policy Research Foundation of Turkiye).

Στο κλείσιμο, ο Οζέλ εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του για την απουσία του Φετί Γιλντίζ από το MHP, υπογραμμίζοντας ότι η παρουσία του θα ήταν «πολύτιμη». Η επισήμανση αυτή αντανακλά την προσπάθεια του CHP να οικοδομήσει νέες γέφυρες γύρω από το Κουρδικό και το εσωτερικό της Τουρκίας. Να σημειωθεί ότι ειρηνευτική πρωτοβουλία με το PKK ξεκίνησε από τον Μπαχτσελί του MHP, κάτι που θα ακούγονταν πρωτοφανές μερικά χρόνια πριν. Είναι η πρώτη ειρηνευτική πρωτοβουλία για το Κουρδικό που ξεκίνησε από τον κατ’ εξοχήν εκπρόσωπο του τουρκικού βαθέος κράτους, τον Μπαχτσελί των Γκρίζων Λύκων.

Το συνέδριο παρουσιάστηκε ως ένα «πρώτο βήμα», μετά και την σφοδρή εσωκομματική κρίση που προκάλεσε η εμμονή του πρώην ηγέτη του CHP Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου (τον οποίο ο Ερντογάν έχει κερδίσει σε πληθώρα αναμετρήσεων) να επανα-καταλάβει τα ηνία του κόμματος, μέσω της δικαστικής οδού. Είναι χαρακτηριστικό πως στην μακροχρόνια πορεία του Ερντογάν στην εξουσία, ο Οζέλ είναι ο μόλις τρίτος αρχηγός του CHP, μετά τον Κιλιτσντάρογλου και τον μακαρίτη Ντενίζ Μπαϊκάλ (ο οποίος είχε παραιτηθεί έπειτα από ένα ροζ βίντεο).

Με το CHP να είναι ουσιαστικά υπό δικαστική ομηρεία και τον Ερντογάν να έχει την πρωτοβουλία στο Κουρδικό και στην Συρία, η αξιωματική αντιπολίτευση στην Τουρκία έχει αναμφισβήτητα ένα δύσκολο έργο να επιτελέσει…