Μπορούν να προστατευθούν τα άρματα μάχης από τα drones;

Οι κίνδυνοι που θέτουν τα drones – ακόμη και οι μικρότεροι τύποι καμικάζι – πρόκειται να επεκταθούν, ειδικά καθώς η τεχνητή νοημοσύνη και οι δυνατότητες στόχευσης και δικτύωσης που βασίζονται στη μηχανική μάθηση, πολλαπλασιάζονται. Οι δικτυωμένες επιθέσεις σμήνους, οι οποίες δημιουργούν πρόσθετες προκλήσεις, θα αποτελέσουν ακόμη εντονότερη πρόκληση, ιδίως με την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.

Οι διαρκώς αυξανόμενοι κίνδυνοι που θέτουν τα drones και οι αντιαρματικοί πύραυλοι με σταθερά αναπτυσσόμενες δυνατότητες, καθώς και άλλες απειλές, έχουν εγείρει ολοένα και περισσότερα ερωτήματα σχετικά με τη μελλοντική σημασία των αρμάτων μάχης και άλλων βαρέων θωρακισμένων οχημάτων.

Το 2023, ο αμερικανικός στρατός δημοσίευσε μια έκθεση από μια ομάδα ομοσπονδιακά εγκεκριμένων ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων, η οποία έθεσε ως δεδομένο ότι οχήματα, όπως τα M1 Abrams και τα Bradley, δεν θα αποτελούν πλέον κυρίαρχους παράγοντες σε πεδία μαχών υψηλών προδιαγραφών, έως το 2040. Ωστόσο, ο στρατός δεν έχει δείξει σημάδια εγκατάλειψης της βαριάς θωράκισης και τώρα επιδιώκει μια νέα έκδοση των Abrams (που επί του παρόντος ονομάζεται M1E3). Με αυτά τα δεδομένα, η τάση των συστημάτων ενεργητικής προστασίας να αποκτούν τουλάχιστον κάποιο βαθμό ικανότητας αντιμετώπισης drones, όπως συμβαίνει τώρα με το Iron Fist, είναι πιθανό να συνεχιστεί.

Κύρια Συστήματα Ενεργητικής Προστασίας

Τα Συστήματα Ενεργητικής Προστασίας (APS-Hard-Kill) υπερασπίζονται τα τεθωρακισμένα οχήματα, αναχαιτίζοντας τις εισερχόμενες απειλές πριν από την πρόσκρουση. Χρησιμοποιώντας ραντάρ ή/και οπτικούς αισθητήρες, αυτά τα συστήματα ανιχνεύουν πυραύλους ή drones και τους/τα εξουδετερώνουν με κινητικά βλήματα, ή εκρηκτικά αντίμετρα. Ενώ είναι εξαιρετικά αποτελεσματικά, τα συστήματα hard-kill εγείρουν ανησυχίες, όπως το βάρος-πολυπλοκότητα του συστήματος και τον ενδεχόμενο κίνδυνο από συντρίμμια (ή άλλες επιπτώσεις της έκρηξης) σε δυνάμεις πεζικού που θα επιχειρούν κοντά τους.

Trophy (Ισραήλ)

Το Trophy είναι ένα από τα πιο ευρέως αναπτυγμένα και δοκιμασμένα σε μάχη συστήματα Hard-Kill στον κόσμο, που χρησιμοποιείται σήμερα στα ισραηλινά άρματα μάχης Merkava, στα αμερικανικά Abrams καθώς και στις πλατφόρμες Leopard 2 του ΝΑΤΟ. Χρησιμοποιεί ραντάρ για την ανίχνευση εισερχόμενων αντιαρματικών απειλών και εκτοξεύει αντίμετρα που τις καταστρέφουν, πριν από την πρόσκρουση. Το Trophy παρέχει πλήρη προστασία 360 μοιρών και μπορεί να μοιράζεται δεδομένα τοποθεσίας σκοπευτή με φίλιες δυνάμεις.

Ωστόσο, το σύστημα είναι βαρύ και πολύπλοκο, αυξάνοντας το βάρος του οχήματος και τις απαιτήσεις συντήρησης. Δεν είναι αποτελεσματικό έναντι κινητικών διεισδύσεων υψηλής ταχύτητας, όπως τα βλήματα APFSDS. Τα δε αντίμετρά του μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο χερσαίες-φίλιες δυνάμεις που θα επιχειρούν κοντά τους. Τέλος, ορισμένες απειλές, όπως αργής κίνησης, ενδέχεται να αποτελέσουν πρόκληση για ορισμένες διαμορφώσεις του.

Iron Fist (Ισραήλ – Elbit / GD-OTS)

Το Iron Fist είναι ένα APS σκληρής εξόντωσης, σχεδιασμένο για ένα ευρύ φάσμα πλατφορμών, από ελαφρά οχήματα, έως κύρια άρματα μάχης. Συνδυάζει ραντάρ και ηλεκτροοπτικούς αισθητήρες για την ανίχνευση απειλών. Εκτοξεύει αναχαιτιστικά που δημιουργούν μια κατευθυνόμενη έκρηξη, ή ωστικό κύμα, εκτρέποντας, ή καταστρέφοντας τα εισερχόμενα βλήματα με μειωμένο θρυμματισμό.

Ο αρθρωτός και ελαφρύς σχεδιασμός του το καθιστά πιο προσαρμόσιμο από τα βαρύτερα συστήματα, ενώ η προηγμένη σύντηξη αισθητήρων βελτιώνει την ταξινόμηση των απειλών. Ωστόσο, το Iron Fist δεν έχει το ίδιο επίπεδο ιστορικού μάχης με το Trophy και εξακολουθεί να φέρει κινδύνους που σχετίζονται με συστήματα hard-kill που επιχειρούν κοντά σε φίλιες δυνάμεις. Η ενσωμάτωση απαιτεί επίσης εξελιγμένη επεξεργασία και τροποποιήσεις του οχήματος.

AMAP-ADS (Γερμανία – Rheinmetall & IBD)

Το AMAP-ADS είναι ένα ευρωπαϊκό APS hard-kill που δίνει έμφαση στον εξαιρετικά γρήγορο χρόνο αντίδρασης, αντιμετωπίζοντας απειλές σε μικροδευτερόλεπτα, σε πολύ κοντινή απόσταση. Το σύστημα χρησιμοποιεί κατανεμημένους αισθητήρες και μονάδες αντιμέτρων διατεταγμένες γύρω από το όχημα, παρέχοντας επικαλυπτόμενη ημισφαιρική κάλυψη. Ο σχεδιασμός του ελαχιστοποιεί τον κατακερματισμό, καθιστώντας το ασφαλέστερο για τους κοντινούς στρατιώτες και πολίτες.

Το ADS είναι ελαφρύτερο από πολλά συγκρίσιμα συστήματα και κατάλληλο για μεσαία ή ελαφρύτερα οχήματα. Παρά τα πλεονεκτήματα αυτά, εξακολουθεί να εξαρτάται από hard-kill αναχαιτιστές και δεν μπορεί να αντικαταστήσει την παθητική θωράκιση έναντι κινητικών διεισδυτών υψηλής ενέργειας.

LEDS-150 (Νότια Αφρική – Saab)

Το LEDS-150 είναι ένα υβριδικό σύστημα που συνδυάζει την ανίχνευση και την παρακολούθηση soft-kill με την hard-kill αναχαίτιση. Χρησιμοποιώντας ραντάρ και αισθητήρες, εκτοξεύει μικρούς πυραύλους αναχαίτισης, όπως τον Mongoose-1, για να καταστρέψει τις εισερχόμενες απειλές, σε μικρές αποστάσεις περίπου 5 έως 15 μέτρων.

Το σύστημα προσφέρει πλήρη κάλυψη 360 μοιρών και ενσωματωμένη παρακολούθηση απειλών. Ωστόσο, η μικρή απόσταση εμπλοκής αφήνει μικρό περιθώριο σφάλματος. Οι δε απαιτήσεις ενσωμάτωσης και τα logistics του συστήματος προσθέτουν πολυπλοκότητα για τους χειριστές και τους συντηρητές.

Arena (Ρωσία)

Το Arena είναι ένα από τα πρώτα λειτουργικά σχέδια APS με δυνατότητα σκληρής εξόντωσης και έθεσε τις βάσεις για μεταγενέστερα ρωσικά συστήματα. Χρησιμοποιεί ραντάρ Doppler για την ανίχνευση εισερχόμενων αντιαρματικών πυραύλων ή RPG και εκτοξεύει αναχαιτιστές που εκρήγνυνται κοντά στην απειλή για να την εξουδετερώσουν.

Ενώ είναι αποτελεσματικό έναντι βασικών ATGM και RPG, το Arena είναι ένα παλαιότερο σχέδιο με λιγότερο ακριβείς αισθητήρες και βραδύτερους χρόνους αντίδρασης, σε σύγκριση με τα σύγχρονα συστήματα. Είναι συνήθως βαρύτερο και λιγότερο προσαρμόσιμο σε διαφορετικούς τύπους οχημάτων.

Zaslin / Zaslon (Ουκρανία)

Το Zaslin είναι ένα αρθρωτό APS βασισμένο σε ραντάρ που μπορεί να διαμορφωθεί για να προστατεύει τα εμπρόσθια τόξα, τους πλευρικούς τομείς και, σε ορισμένες παραλλαγές, τις κάθετες ή τις κατευθύνσεις επίθεσης από πάνω. Ο αρθρωτός σχεδιασμός του επιτρέπει την ενσωμάτωση με υπάρχοντα συστήματα θωράκισης και την προσαρμογή σε διαφορετικές κατηγορίες οχημάτων.

Όμως, οι βασικές διαμορφώσεις δεν παρέχουν πλήρη κάλυψη 360 μοιρών και οι ελαφρύτερες παραλλαγές έχουν περιορισμένη αποτελεσματικότητα έναντι απειλών με βαριά θωρακισμένα οχήματα, ή υψηλής ενέργειας διεισδυτικά συστήματα.

AKKOR (Τουρκία)

Το AKKOR είναι ένα τουρκικής ανάπτυξης σύστημα ενεργητικής προστασίας (APS) της Aselsan, σχεδιασμένο για να αυξάνει την επιβιωσιμότητα αρμάτων μάχης, όπως το Altay και το Leopard 2A4. Παρέχει προστασία 360°, συνδυάζοντας hard-kill και soft-kill μέτρα για την αντιμετώπιση σύγχρονων αντιαρματικών απειλών πριν από την πρόσκρουση.

Οι περισσότερες λειτουργίες του είναι εξαιρετικά αυτοματοποιημένες, επιτρέποντας ταχεία αντίδραση με ελάχιστη εμπλοκή πληρώματος. Ο αρθρωτός σχεδιασμός του επιτρέπει την ενσωμάτωση σε διαφορετικές πλατφόρμες, συμπεριλαμβανομένων πιθανών ελαφρύτερων θωρακισμένων οχημάτων.

Χαρακτηρίζεται από υψηλό βαθμό αυτοματισμού, ταχεία αντίδραση και αρθρωτό σχεδιασμό που επιτρέπει ενσωμάτωση σε διαφορετικές πλατφόρμες. Τα κύρια πλεονεκτήματά του είναι η ολοκληρωμένη άμυνα και η εγχώρια ανάπτυξη, ενώ οι βασικοί περιορισμοί αφορούν το κόστος, την πολυπλοκότητα, τους πιθανούς κινδύνους παράπλευρων απωλειών και τη μειωμένη αποτελεσματικότητα απέναντι σε απειλές κορεσμού.

Συστήματα APS συνεχώς εξελισσόμενα

Τα Συστήματα Ενεργητικής Προστασίας (APS) είναι αμυντικές τεχνολογίες που έχουν σχεδιαστεί για την ανίχνευση, την παρακολούθηση και την εξουδετέρωση εισερχόμενων απειλών κατά στρατιωτικών οχημάτων, πριν από την πρόσκρουση. Σε αντίθεση με την παθητική προστασία όπως η θωράκιση, τα APS βασίζονται σε έναν συνδυασμό αισθητήρων – συνήθως ραντάρ, υπέρυθρων ή ηλεκτροοπτικών συστημάτων – ενσωματωμένων, με αντίμετρα ταχείας απόκρισης. Τα σύγχρονα APS δικτυώνονται ολοένα και περισσότερο με την ευρύτερη σουίτα επίγνωσης κατάστασης μιας πλατφόρμας, επιτρέποντάς τους να συμβάλλουν στην αναγνώριση απειλών, στη διαφάνεια του πεδίου της μάχης και στις συντονισμένες αντιδράσεις με κοντινές μονάδες.

Την τελευταία δεκαετία, τα APS έχουν μεταβεί από πειραματικές έννοιες σε λειτουργικά αποδεδειγμένα συστήματα, κυρίως λόγω του πολλαπλασιασμού πυρομαχικών ακριβούς κατευθυνόμενου τύπου και όπλων από πάνω προς τα πάνω. Η εμπειρία μάχης έχει δείξει την ικανότητά τους να βελτιώνουν σημαντικά την επιβίωση των οχημάτων, ιδιαίτερα σε πυκνά, αστικά ή υβριδικά πολεμικά περιβάλλοντα.

Ταυτόχρονα, η ανάπτυξη συστημάτων APS αντιμετωπίζει συνεχείς προκλήσεις, όπως η μείωση των ψευδών συναγερμών, η διαχείριση των παράπλευρων επιπτώσεων στο κοντινό πεζικό, η αντιμετώπιση επιθέσεων κορεσμού και η προσαρμογή σε αναδυόμενες απειλές, όπως τα πυρομαχικά που μεταφέρονται από μη επανδρωμένα αεροσκάφη.

Ως αποτέλεσμα, η τρέχουσα έρευνα επικεντρώνεται στη βελτίωση της σύντηξης αισθητήρων, στην επέκταση της κάλυψης 360 μοιρών και ημισφαιρίων και στην ενσωμάτωση των συστημάτων APS σε πολυεπίπεδες αρχιτεκτονικές άμυνας που συνδυάζουν κινητικά, ηλεκτρονικά και κυβερνο-στοιχεία.