Ο “Διάδρομος Τραμπ” στον Καύκασο πίσω από την επίσκεψη Βανς σε Αρμενία-Αζερμπαϊτζάν

Ήδη ανακοινώθηκε ότι η Αρμενία συμφώνησε παρά τα μεγάλα οικονομικά της προβλήματα να αγοράσει drones από τις ΗΠΑ αλλά και έκλεισε συμφωνία για συνεργασία στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας – τομέα στον οποίο η Αρμενία καλυπτόταν ενεργειακά μέχρι τώρα κυρίως από την Ρωσία και εν μέρει από το Ιράν. Η συμφωνία αφορά στην “μελλοντική αντικατάσταση των υπαρχουσών ρωσικών εγκαταστάσεων” και δείχνει ότι η κυβέρνηση Τραμπ φροντίζει να παραμερίσει δύο δυνάμεις και να πάρει από πάνω 9 δισ. δολάρια.

Ένας από τους βασικούς στόχους της επίσκεψης πάντως, πέρα από την πυρηνική “απεξάρτηση της Αρμενίας” όπως το θέτει και ο Πασινιάν, είναι η “Οδός” ή “Διάδρομος του Τραμπ” στα βόρεια του Ιράν και στο έδαφος της Αρμενίας. Οι ΗΠΑ δεν ενδιαφέρονται μόνον για τα κοιτάσματα στην αρμενική περιοχή Σιουνίκ – από εκεί θα διέρχεται ο “δρόμος” των ΗΠΑ, στον οποίο έχει αντιδράσει πολύ έντονα το Ιράν και ηπιότερα, αλλά πάντως με δυσαρέσκεια, η Ρωσία. Πέρα από τον όποιο πλούτο της Αρμενίας, όπου δεν είναι βέβαιο ότι υπάρχουν οι 60.000 τόνοι ουρανίου που υπολόγιζαν οι γεωλόγοι προ δεκαετιών, η “οδός” αυτή θα ενώσει την Κεντρική Ασία με την Τουρκία και θα κάνει προσιτά στις ΗΠΑ σημαντικά κοιτάσματα χωρών που τώρα εξακολουθούν να βρίσκονται στη σφαίρα επιρροής της Ρωσίας, ή της Κίνας και εμμέσως του Ιράν.

Το κλειδί το κρατάει η Αρμενία, διότι Αζέροι, Τούρκοι και ΗΠΑ είναι αποφασισμένοι ο δρόμος αυτός να ανοιχτεί. Η οριστική συμφωνία εμποδίζεται στην ουσία από την πλεονεξία του Αλίεφ, που ζητάει από την Αρμενία διαρκώς όλο και μεγαλύτερες παραχωρήσεις. Η Αρμενία έχει ήδη κάνει κινήσεις υπερβολικά καλής θέλησης και προς τους Αζέρους και προς τους Τούρκους. Θα έκανε και άλλες αν ο Αλίεφ δεν ήταν τόσο εμφανώς άπληστος.

O Πασινιάν μέχρι που αφαίρεσε – πέρσι το Σεπτέμβριο – από η σφραγίδα των αρμενικών τελωνείων το όρος Αραράτ ως ένδειξη καλής θέλησης προς την Τουρκία, αμφισβήτησε δε την γενοκτονία, λέγοντας ότι «οι Αρμένιοι δεν κέρδισαν τίποτα από την αναγνώριση ως γεγονότος της γενοκτονίας από διάφορες χώρες»… Το δε υπουργείο Παιδείας επιδοτεί την εκμάθηση ξένων γλωσσών, των τουρκικών περιλαμβανομένων.

Υπενθυμίζεται ότι ολόκληρος ο αρμενικός πληθυσμός του Καραμπάχ, περίπου 100.000 άνθρωποι, κατέφυγαν στην Αρμενία, όταν οι Αζέροι με τη στήριξη της Τουρκίας κατέλαβαν κεραυνοβόλα το Αρτσάχ ή Ναγκόρνο Καραμπάχ. Οι δύο γείτονες έχουν ομαλοποιήσει κάπως τις σχέσεις τους, ωστόσο εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά εμπόδια για την πλήρη και διαρκή ειρήνη, συμπεριλαμβανομένης της απαίτησης του Αζερμπαϊτζάν – μεταξύ άλλων – να αλλάξει η Αρμενία το σύνταγμά της για να αφαιρέσει αυτό που, σύμφωνα με το Μπακού, περιέχει έμμεσες αξιώσεις σε εδάφη του Αζερμπαϊτζάν.

Η περιφέρεια με τα κοιτάσματα

Η περιφέρεια Σιουνίκ συνιστά το 15% της επικράτειας της Αρμενίας και ζει εκεί όμως μόνο το 5% του πληθυσμού της. Η βάση της οικονομίας της περιοχής (μέχρι τώρα) είναι η εξόρυξη και η επεξεργασία χαλκού. Μεταξύ των μεγαλύτερων βιομηχανικών επιχειρήσεων είναι το Εργοστάσιο Χαλκού-Μολυβδαινίου Zangezur (η μεγαλύτερη μεταλλευτική και μεταλλουργική επιχείρηση της Αρμενίας), το Εργοστάσιο Χαλκού-Μολυβδαινίου Agarak και το Εργοστάσιο Μεταλλείων και Επεξεργασίας Kapan.

 

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζ. Ντ. Βανς, επισκέπτεται επισήμως την Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν «για να προωθήσει την ειρηνευτική συμφωνία που προσπαθεί να ολοκληρώσει η Ουάσινγκτον και η οποία θα μπορούσε να μεταμορφώσει τις ενεργειακές και εμπορικές οδούς στην στρατηγική περιοχή του Νότιου Καυκάσου». Το διήμερο ταξίδι του στην Αρμενία ξεκίνησε σήμερα Δευτέρα και όπως προαναφέραμε περιλαμβάνει deals για drones και την πυρηνική ενέργεια.

Η επίσκεψη έρχεται έξι μήνες αφότου οι ηγέτες της Αρμενίας και του Αζερμπαϊτζάν υπέγραψαν συμφωνία στον Λευκό Οίκο, η οποία θεωρήθηκε το πρώτο βήμα προς την ειρήνη, μετά από σχεδόν 40 χρόνια πολέμου. Ο Βανς, ο πρώτος αντιπρόεδρος των ΗΠΑ που επισκέπτεται την Αρμενία, επιδιώκει να προωθήσει την “Οδό Τραμπ για Διεθνή Ειρήνη και Ευημερία” (TRIPP), έναν προτεινόμενο διάδρομο μήκους 43 χιλιομέτρων που θα διασχίζει τη νότια Αρμενία και θα δίνει στο Αζερμπαϊτζάν άμεση πρόσβασή στον θύλακά του στα δυτικά της Αρμενίας, δηλαδή στο Ναχιτσεβάν (των 450.000 κατοίκων), αλλά και εν συνεχεία προς την Τουρκία, στενή σύμμαχο του Μπακού.

Το Reuters μεταφέρει την άποψη ότι η επίσκεψη του Βανς έχει ως κύριο στόχο την “Οδό Τραμπ”, όπως λέει ο Τζόσουα Κουτσέρα, αναλυτής του Νότιου Καυκάσου στην Crisis Group. «Σε μια περιοχή όπως ο Καύκασος, ακόμη και μια μικρή παρέμβαση από τις ΗΠΑ μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο», θεωρεί – και έτσι είναι. 

Η συμφωνία που υπογράφηκε πέρυσι, αναφέρει ότι μια ιδιωτική αμερικανική εταιρεία, η TRIPP Development Company, έχει λάβει αποκλειστικά δικαιώματα για την ανάπτυξη του προτεινόμενου διαδρόμου, «με την Αρμενία να διατηρεί πλήρη κυριαρχία στα σύνορά της, στα τελωνεία, στη φορολογία και στην άμυνα των εδαφών της».

Ρωσία, Τουρκία και Αρμενία

«Ο διάδρομος αυτός θα συνδέει καλύτερα την Ασία με την Ευρώπη», λένε οι υπέρμαχοί της Αμερικανοί, αλλά και όσοι συμφωνούν μαζί τους. Κρίσιμο για την Ουάσιγκτον είναι ότι ο “διάδρομος” θα παρακάμπτει τη Ρωσία και το Ιράν σε μια εποχή που οι δυτικές χώρες έχουν διαφοροποιήσει τις ενεργειακές και εμπορικές οδούς τους λόγω του Ουκρανικού ζητήματος, ενώ πλήττει και την Κίνα.

Η Ρωσία παραδοσιακά θεωρούσε τον Νότιο Καύκασο ως μέρος της σφαίρας επιρροής της, αλλά έχει δει την επιρροή της εκεί να μειώνεται και σε αυτό έπαιξαν ρόλο πολλά, με μεγαλύτερο πρόβλημά της το Ουκρανικό και την σύγκρουση της με την Δύση. Αυτή η σύγκρουση αλλάζει τις ισορροπίες και στον Καύκασο, όπου έχει ιδιαίτερα ενδιαφέροντα και η Τουρκία, με τη μόνιμη φιλοδοξία να γίνει η έξοδος προς τη Δύση όλων των “τουρκόφωνων” της κεντρικής Ασίας. Η Ρωσία, ειδικά μετά τις κυρώσεις λόγω του Ουκρανικού, επιμένει με πάθος στον κάθετο διάδρομο βορρά-νότου και δεν την συμφέρει “αμερικανικό έδαφος” στην Κεντρική Ασία, ούτε οριζόντιος δρόμος που θα συνδέει δικούς της πελάτες με την Τουρκία και την Δύση.

Μία από τις σκέψεις που έχουν γίνει είναι η αμερικάνικη εταιρεία που θα αναλάβει τον “δρόμο της ανάπτυξης και της ειρήνης” να νοικιάσει όλη την περιοχή (την περιφέρεια Σιουνίκ αλλά και το Ναχιτσεβάν) για έναν ολόκληρο αιώνα, κάτι που πολύ δύσκολα θα δέχονταν οι Αρμένιοι, αλλά ίσως ακόμα και οι Αζέροι. Όμως και οι δύο χώρες έχουν αποστασιοποιηθεί έντονα από τη Ρωσία και η Ευρώπη είναι αδύναμη και μακριά. Δεν μπορούν να αποκλεισθούν δηλαδή ακόμα και μέχρι πρόσφατα αδιανόητες εκχωρήσεις προς τις ΗΠΑ.

Η εξασφάλιση της πρόσβασης των ΗΠΑ σε προμήθειες κρίσιμων ορυκτών είναι περισσότερο από απλώς πιθανή και θα αποτελέσει βασικό επίκεντρο της επίσκεψης του Βανς. Το TRIPP θα μπορούσε να αποδειχθεί ένας βασικός διάδρομος διαμετακόμισης για τον τεράστιο ορυκτό πλούτο της Κεντρικής Ασίας.

Το ουράνιο της Αρμενίας

Όσον αφορά ειδικά το ουράνιο της Αρμενίας, σύμφωνα με έναν χάρτη των κοιτασμάτων που περιέχουν ουράνιο, που συνέταξε ο Αρμένιος ειδικός στην αξιοποίηση του υπεδάφους, καθηγητής Γεωλογικών και Ορυκτολογικών Επιστημών και Ακαδημαϊκός Πέτρος Αλογιάν (απεβίωσε το 2014), μια μεγάλη περιοχή ουρανίου βρίσκεται στην περιοχή Σιουνίκ. Σε αυτή την περιοχή γίνονταν έρευνες από ρωσο-αρμενκή κοινοπραξία από το 2008, αλλά το 2015 σταμάτησαν – πιθανόν σε αυτό έπαιξε ρόλο η αστάθεια πλέον στην κυβέρνηση της Αρμενίας και η σταδιακή πολιτική απομάκρυνση από την Ρωσία, καθώς γίνονταν ακόμη και διαδηλώσεις κατά της εξόρυξης.

Ο ειδικός σε θέματα ενεργειακής ασφάλειας και πολιτικός επιστήμονας Βαχέ Νταβτιάν πιστεύει ότι ο γεωοικονομικός στόχος της Ουάσιγκτον είναι να ανταγωνιστεί την Κίνα και τη Ρωσία, όπου η ανάπτυξη της πυρηνικής ενέργειας προχωρά με υψηλούς ρυθμούς. Συγκεκριμένα, ανέφερε την ανάπτυξη αντιδραστήρων θορίου και αντιδραστήρων ταχέων νετρονίων, καθώς οι αντιδραστήρες θορίου είναι τύπος πυρηνικού αντιδραστήρα που αξιοποιεί το θόριο μετατρέποντάς το σε σχάσιμο ουράνιο για την παραγωγή ενέργειας.

Προσφέρει δυνητικά ασφαλέστερη πυρηνική ενέργεια, με λιγότερα μακρόβια ραδιενεργά απόβλητα και υψηλότερη αποδοτικότητα σε σχέση με τους συμβατικούς αντιδραστήρες ουρανίου.

Το ουράνιο των ΗΠΑ

Ο ίδιος εκτιμά ότι μέχρι σήμερα, η Ρωσία και προσκείμενες σε αυτήν χώρες παραμένουν οι βασικοί προμηθευτές εμπλουτισμένου ουρανίου στις ΗΠΑ. Παράλληλα οι ΗΠΑ επιδιώκουν να αποτρέψουν την εκμετάλλευση του ουρανίου της Αρμενίας από την Γαλλία, η οποία έχασε ουσιαστικά τις πηγές ουρανίου από τον Νίγηρα και της Γκαμπόν. Να υπενθυμίσουμε σε αυτό το σημείο ότι οι Γάλλοι είχαν προωθήσει στην Γεωργία, “με το βλέμμα στον Καύκασο”, την πρόεδρο που πήγαινε σε διάφορες πρωτεύουσες και κατήγγειλε διαρκώς την κυβέρνηση της Γεωργίας για “φιλορωσικές θέσεις και αντιδημοκρατικότητα”.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες εδώ και πολλά χρόνια κάνουν τεράστιες εισαγωγές ουρανίου και σχεδόν το 95% του ουρανίου που χρησιμοποιείται στους πυρηνικούς αντιδραστήρες των ΗΠΑ προέρχεται από άλλες χώρες. Σύμφωνα με την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας (EIA) οι κορυφαίοι προμηθευτές ουρανίου είναι ο Καναδάς (35% των εισαγωγών των ΗΠΑ το 2024), το Καζακστάν (24%) και η Αυστραλία (17%), αλλά και η Ρωσία και το Ουζμπεκιστάν. Παρά τις κυρώσεις από τον Αύγουστο του 2024, συγκεκριμένες εξαιρέσεις επέτρεψαν τη συνέχιση των εισαγωγών από τη Ρωσία έως την 1η Ιανουαρίου 2028, για τη διατήρηση της λειτουργικής βιωσιμότητας των αμερικανικών αντιδραστήρων.