Πως επηρεάζει την Ελλάδα η επικείμενη επίθεση των ΗΠΑ στο Ιράν

Γαία πυρί μειχθήτω λοιπόν σε ότι αφορά το Ιράν. Ο βασικός λόγος είναι απλός: Ζητούμενο δεν είναι η διπλωματική διευθέτηση, στη βιωσιμότητα της οποίας εξάλλου κανείς δεν πιστεύει, αλλά η αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν. Ουσιαστικά, καμιά από τις δυο πλευρές δεν έχει περιθώριο να υποκύψει στις απαιτήσεις της άλλης κι αυτό καθιστά τη σύγκρουση αναπόφευκτη. Το καθεστώς του Ιράν δεν μπορεί να εγκαταλείψει το βαλλιστικό του οπλοστάσιο και το δικαίωμα ανάπτυξης πυρηνικής ενέργειας για ειρηνικούς -υποτίθεται- σκοπούς.

Οι Αμερικανοί από την πλευρά τους, αφενός δεν πιστεύουν τους Ιρανούς και θεωρούν ότι απλώς θα αγοράσουν χρόνο με οποιαδήποτε διπλωματική διευθέτηση. Αφετέρου, γνωρίζουν καλά πως θα συρθούν στον πόλεμο, εάν το Ισραήλ θα χτυπήσει μόνο του. Η Ουάσινγκτον δεν έχει επιλογή να αφήσει το εβραϊκό κράτος να αντιμετωπίσει μόνο του, την κατάσταση που θα δημιουργήσουν τα ιρανικά αντίποινα.

Στην ουσία πρόκειται για την τελική φάση του παιγνίου που ξεκίνησε στις 7 Οκτωβρίου 2023. Μπορεί αυτό που υπέστη το Ισραήλ να αποτελεί κολοσσιαία αποτυχία του συστήματος πληροφοριών (intelligence failure), η οποία -σε πείσμα των θεωριών συνωμοσίας – κατά κύριο λόγο οφειλόταν στην υπεροψία που προκαλούσε το συντριπτικό τεχνολογικό πλεονέκτημα και η ψευδαίσθηση ότι η αποτροπή (deterrence) λειτουργούσε. Τέτοια ενέργεια θεωρούνταν αδιανόητη στο Ισραήλ. Γι’ αυτό όμως συνέβη.

Αυτό δε σημαίνει ότι το εβραϊκό κράτος δεν είχε έτοιμα σχέδια για κάθε ενδεχόμενο και ξεκάθαρες επιδιώξεις, βασικότερη εκ των οποίων ήταν η αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν. Δηλαδή, η τεράστια επιτυχία που σημείωσε ο αντίπαλος σε βάρος του Ισραήλ γύρισε μπούμερανγκ. Ποιος ήταν όμως αυτός ο αντίπαλος;

Ήταν το σιιτικό Ιράν που βρισκόταν πίσω από την ισλαμική Χαμάς. Παράλληλα εξυπηρετούσε και τους Ρώσους! Είναι άγνωστο εάν έπαιξαν οποιονδήποτε ρόλο. Μετά βεβαιότητα όμως επεδίωκαν αποφόρτιση του μετώπου στην Ουκρανία, μέσω της απόσπασης της αμερικανικής προσοχής. Ήταν προβλέψιμο τι θα συμβεί, καθώς ακόμα και για την Ουάσινγκτον, δυο καρπούζια σε μια μασχάλη απλώς δεν χωρούν. Άρα, ένα βασικό θέμα παραμένει και το πως θα επηρεαστεί το μέτωπο της Ουκρανίας από έναν νέο πόλεμο στο Ιράν.

Να διευκρινιστεί ωστόσο, ότι όποια συνεργασία Ιράν-Ρωσίας βέβαια κινείται σε τακτικό επίπεδο, αφού σε στρατηγικό πολλά συμφέροντα Μόσχας-Τεχεράνης αποκλίνουν. Στο ευρύτερο μεσανατολικό παίγνιο δεν είναι λίγες φορές όπου τα συμφέροντα της Μόσχας συμπλέουν με του Ριάντ. Η Σαουδική Αραβία όμως είναι ο παραδοσιακός σουνιτικός μεγάλος αντίπαλος του Ιράν. Ιστορικά, ο ανταγωνισμός για κυριαρχία στη Μέση Ανατολή είναι αδυσώπητος. Η δε αλλαγή της σαουδαραβικής στάσης απέναντι στο Ισραήλ, ήταν σκληρό πλήγμα στο Ιράν και τις περιφερειακές του ηγεμονικές φιλοδοξίες.

Εκ των υστέρων, οι εκτιμήσεις δείχνουν να δικαιώνουν την εκτίμηση που είχε διατυπώσει ο υπογράφων από την πρώτη στιγμή. Το Ιράν επιθυμούσε να σύρει τους Ισραηλινούς σε σύγκρουση για να αποτρέψει – ακυρώσει την επέκταση των Συμφωνιών του Αβραάμ μέσω μιας «ελεγχόμενης» πολεμικής σύρραξης, καθώς θα επιδείνωναν δραματικά το στρατηγικό περιβάλλον για την ισλαμική Δημοκρατία.

Ιράν: Μια του κλέφτη, δυο του κλέφτη…

Ωστόσο, το παιχνίδι της πρόκλησης πολεμικής σύρραξης για την εξυπηρέτηση πολιτικών σκοπών σχετιζόμενων είτε με το εσωτερικό πολιτικό μέτωπο είτε με το περιφερειακό και το διεθνές περιβάλλον, έχει παιχθεί πολλές φορές στο παρελθόν στη Μέση Ανατολή. Φαίνεται, ότι με αφορμή την 7η Οκτωβρίου 2023, το εβραϊκό κράτος ενεργοποίησε υφιστάμενα σχέδια, επιδιώκοντας οριστική λύση. Κάπου εδώ βρισκόμαστε.

Με μεθοδικό και σκληρότατο τρόπο, αρχικά έκοψε τα «πλοκάμια» (Χεζμπολάχ, Χαμάς, Χούθι) που είχε απλώσει γύρω του η ιρανική μεσανατολική στρατηγική και στρεφόμενο εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας επιχείρησε να δώσει το τελειωτικό πλήγμα στο θεοκρατικό καθεστώς. Ασχέτως της -χωρίς νόημα- συζήτησης εάν το εννοούσε ή όχι, το «death to Israel» που ακουγόταν στις συγκεντρώσεις των μουλάδων και συσπείρωνε μεγάλο μέρος της ιρανικής κοινωνίας, έχει προσφέρει τη δικαιολογητική βάση.

Όλα δείχνουν ότι το Ισραήλ δε σκοπεύει να κάνει πίσω. Εξάλλου, είναι η πρώτη φορά στην ιστορία του που βρίσκεται τόσο κοντά στην ολική ανατροπή του μεσανατολικού χάρτη. Ο νέος χάρτης που θα αναδυθεί, πρέπει να έχει εξαφανίσει κάθε «υπαρξιακή» (existential) απειλή για το εβραϊκό κράτος.

Τέτοιες δυνάμεις δεν τις βγάζεις… “περίπατο”

Με δεδομένα λοιπόν τα ανωτέρω, μπορεί κανείς να διακρίνει κι έναν δεύτερο λόγο που συντείνει στη συντριπτική υπεροχή της προοπτικής πολεμικής σύρραξης έναντι της διπλωματικής διευθέτησης που θα οδηγήσει σε αποκλιμάκωση: Η εμπειρία δείχνει πως όταν μια τέτοια πολεμική μηχανή κινητοποιείται με ιλιγγιώδες κόστος, είναι σχεδόν νομοτελειακά βέβαιο ότι θα ενεργοποιηθεί. Ήδη έχει αργήσει…

Ασχέτως του αν θα επιτευχθεί ή όχι ο αντικειμενικός σκοπός (σ.σ. ανατροπή καθεστώτος στο Ιράν), η χρήση της αμερικανικής πολεμικής μηχανής θα στείλει ισχυρό μήνυμα σε φίλους και αντιπάλους. Δεν θα πρέπει καθόλου να το υποτιμούμε, παρότι φαίνεται πως είναι μια συνέπεια που θα προκύψει, όχι η αρχική αιτία που οδήγησε στην πολεμική κινητοποίηση.

Το ποια θα είναι η έκβαση ενός τέτοιου πολέμου, δεν μπορεί να εκτιμηθεί με ακρίβεια. Δυνατότητες να πληγούν και αμερικανικά συμφέροντα, πέραν του Ισραήλ, υπάρχουν. Κι αυτή τη φορά, με δεδομένο τον στόχο της καθεστωτικής αλλαγής, είναι αμφίβολο εάν θα υπάρξει η άτυπη συνεννόηση ώστε να αποφευχθούν ανθρώπινα θύματα και ουσιώδεις ζημιές σε αμερικανικές βάσεις.

Θα δούμε την ιρανική εκδοχή της εβραϊκής «επιλογής του Σαμψών» (Sampson option); «Αποθανέτω η ψυχή μου μετά των αλλοφύλων»; Μπορούν άραγε οι μουλάδες; Πόσο αποτελεσματικά είναι τα σχέδια αντιμετώπισης ενδεχόμενου αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ; Θα προκληθεί ενεργειακό χάος; Ας μην ξεχνούμε ότι από εκεί διέρχεται πάνω από το 20% του πετρελαίου και μεγάλο ποσοστό υγροποιημένου φυσικού αερίου με προορισμό την παγκόσμια αγορά.

Η άγνωστη κατάσταση στο εσωτερικό

Στο εσωτερικό του Ιράν υπάρχουν οφθαλμοφανείς ζυμώσεις. Θεωρείται επίσης βέβαιο ότι οι μυστικές υπηρεσίες εργάζονταν συστηματικά επί μακρόν εντός της χώρας για να δημιουργήσουν τις συνθήκες. Στο τέλος όμως «ξυρίζουν τον γαμπρό»… Μπορεί επιχείρηση κατά του πρότυπο του «αποκεφαλισμού» της ηγεσίας στη Βενεζουέλα να μην είναι εφικτή. Λόγω διαφορετικής δομής καθεστώτος και λόγω… έγκαιρης προειδοποίησης! Όμως…

Η ανατροπή Μαδούρο αποκάλυψε συνεργασία μέρους του καθεστώτος με τους Αμερικανούς. Κάτι παρόμοιο δεν μπορεί να αποκλειστεί και στο Ιράν. Οι λύσεις τύπου υιού Σάχη, θα οδηγήσουν σε χάος. Μήπως λοιπόν η επόμενη μέρα περνά μέσα από θεωρούμενα ως πιο μετριοπαθή στελέχη του θεοκρατικού καθεστώτος; Ή εναλλακτικά… πιο ιδιοτελή στελέχη, σε συνδυασμό μια κυνική ανάγνωση των πιθανοτήτων επιβίωσης;

Μια τέτοια λύση θα μπορούσε, υπό προϋποθέσεις, να αποδειχθεί βιώσιμη. Ας μη ξεχνούμε ότι η κατάσταση στο Ιράν μπορεί να αποσταθεροποιήσει μια τεράστια περιοχή της Ευρασίας. Η Ουάσινγκτον μπορεί να επιθυμεί καθεστωτική αλλαγή στην Τεχεράνη, όμως επιθυμεί οι ευρύτερες εξελίξεις να παραμείνουν υπό έλεγχο. Γνωρίζει επίσης, ότι τα σχέδια επί χάρτου πολύ σπάνια επαληθεύονται επί του πεδίου, με αναρίθμητες επιμέρους εκδοχές και συνδυασμούς.

Όπως το περιέγραψε με γλαφυρό τρόπο ο καθηγητής Στρατηγικής, Αθανάσιος Πλατιάς, σε άρθρο του με τίτλο “Η ιρανική κρίση ως γεωπολιτικό φαινόμενο” (εφημερίδα “Το ΒΗΜΑ”): «Το Ιράν βρίσκεται στη διασταύρωση του Περσικού Κόλπου, της Ανατολικής Μεσογείου, της Κεντρικής Ασίας και του Καυκάσου. Ελέγχει ή επηρεάζει ενεργειακές ροές, θαλάσσια στενά και χερσαίους διαδρόμους. Η αστάθεια στο εσωτερικό του δεν παραμένει εσωτερική· διαχέεται ακτινωτά, επηρεάζοντας πολλαπλά γεωπολιτικά υποσυστήματα ταυτόχρονα.»

Για να μην ξεχνιόμαστε όμως, κατάρρευση καθεστώτος στο Ιράν θα επηρεάσει και την Τουρκία. Μετά το την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, η στρατηγική σημασία της Τουρκίας συμπεριλάμβανε και την κατάσταση στο Ιράν, με τους Αμερικανούς να στηρίζονται στους Τούρκους, καθώς είχε χαθεί η πρόσβαση λόγω μετατροπής του Ιράν σε Ισλαμική Δημοκρατία. Οι Κούρδοι στις δυο χώρες αποτελούσαν για Άγκυρα και Τεχεράνη «εργαλείο ρύθμισης» της μεταξύ τους σχέσης. Υπάρχουν και η μεγάλη σε μέγεθος μειονότητα των Αζέρων. Τα μέτωπα που μπορεί να ανοίξουν είναι πολλά και οι εξελίξεις θα απορροφήσουν την προσοχή της Τουρκίας.

Όλα αυτά δεν είναι -καταρχήν- αρνητικά για την Ελλάδα. Θα μπορούσαν να διευκολύνουν τις διαδικασίες διευθετήσεων και διαμόρφωσης νέων ισορροπιών στην ευρύτερη περιοχή της νοτιοανατολικής Ευρώπης, με έμφαση στη Μεσόγειο. Αρκεί η Αθήνα να μην περιοριστεί σε ρόλο παρατηρητή των εξελίξεων. Χωρίς «υπερβολές», να εργαστεί μεθοδικά για την αξιοποίηση της τακτικής συγκυρίας με στόχο την εξυπηρέτηση των στρατηγικών της συμφερόντων. Αυτό που κάνουν όλοι δηλαδή…

Σε συνεργασία με το defencepoint