Θα γεννήσει νέο πόλεμο η περίπλοκη σχέση στο τρίγωνο ΗΠΑ-Ισραήλ-Ιράν;

Πού βρισκόμαστε λοιπόν; Στην πραγματικότητα, έχουν περάσει αρκετές ημέρες από τον πρώτο συναγερμό που σήμαναν τα διεθνή μέσα ενημέρωσης και οι ανταποκριτές τους στην Ουάσινγκτον. Όσο περνά ο καιρός, τόσο δημιουργείται η αίσθηση χειραγώγησης από τον Τραμπ στο πλαίσιο της γνωστής διαπραγματευτικής τακτικής του. Έλα όμως που το Ιράν δεν τσιμπάει. Ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος εξέφρασε την απορία και την απογοήτευσή του, για ποιον λόγο δεν έχουν προχωρήσει ακόμα σε συμφωνία με τις ΗΠΑ.

Όλα δείχνουν ότι η προτίμηση του Τραμπ είναι η διπλωματική διευθέτηση της υπόθεσης. Προφανώς, για λόγους περισσότερους της απλής ενίσχυσης της υποψηφιότητάς του για την απόσπαση του Βραβείου Νόμπελ Ειρήνης που τόσο πολύ δείχνει να επιθυμεί. «Μπάλωμα» θα αποδειχθεί βέβαια, εάν δεν επιτευχθεί ο διακηρυγμένος στόχος για τον έλεγχο του βαλλιστικού οπλοστασίου της χώρας. Και ο Τραμπ δεν θα βρίσκεται στην εξουσία εσαεί.

Πέραν του ότι οι βαλλιστικοί πύραυλοι είναι οι φορείς των πυρηνικών κεφαλών σε περίπτωση που επιτευχθεί ο στόχος απόκτησης πυρηνικού οπλοστασίου και με συμβατικές κεφαλές συνιστούν αρκούντως αξιόπιστη απειλή. Η «βροχή» πάνω από τα ισραηλινά αστικά κέντρα απέδειξε του λόγου το αληθές. Χωρίς τη βοήθεια των ΗΠΑ, ακόμα και το τελειότερο στον κόσμο σύστημα αεράμυνας, όπως θεωρείται αυτό του Ισραήλ, δεν θα μπορούσε να αποφύγει τον κορεσμό και τις εκτεταμένες ζημιές στο έδαφος.

Τα μη επανδρωμένα αυτοκτονίας μπορεί να μην τρόμαξαν κανέναν, όμως η αντιμετώπισή τους είχε μεγάλο κόστος και δαπάνη στρατιωτικών πόρων (δυνάμεων και όπλων). Η εμφάνιση αεροσκαφών εγγύς υποστήριξης τύπου A-10 Thunderbolt (“Warthog”) στην Κρήτη, μοιάζει να προαναγγέλλει την ανάθεση σε αυτά της αντιμετώπισης της συγκεκριμένης απειλής. Προφανώς με τα πυροβόλα τους, ώστε να εξισορροπηθεί η δυσανάλογη δαπάνη για την αντιμετώπιση της απειλής που συνεπαγόταν η εξουδετέρωση με τη χρήση πυραύλων αέρος-αέρος ή εδάφους-αέρος.

Πέραν των περιορισμών στην ενημέρωση που επιβάλλονται από το Ισραήλ εν καιρώ πολέμου, θα πρέπει να συνυπολογιστεί και η για στρατηγικούς λόγους «αυτοσυγκράτηση» των Ιρανών στον προηγούμενο πόλεμο. Καλές και βολικές στο εσωτερικό είναι οι διακηρύξεις περί… σβησίματος του Ισραήλ από το χάρτη. Η εφαρμογή τέτοιων «δογμάτων» δεν είναι εξίσου εύκολη. Στόχος των μουλάδων ήταν να ξεπεραστεί το πρόβλημα και μάλιστα το συντομότερο.

Οι ίδιοι επιθυμούσαν να κάνουν το ελάχιστο στη δύσκολη ισορροπία μεταξύ της αποφυγής προβολής εικόνας αδυναμίας και της επιθυμίας να ολοκληρωθεί η σύγκρουση το ταχύτερο δυνατό. Συμπεριφερόμενοι ορθολογικά, χώρα και καθεστώς ήθελαν τερματισμό της σύγκρουσης, να απορροφήσουν τις όποιες ζημιές και να ξεκινήσουν από την επόμενη ημέρα να ξαναχτίσουν… όσα έχτιζαν και πριν. Διότι η καθεστωτική σταθερότητα είναι βασικός στόχος για την Τεχεράνη.

Το τρίγωνο Ισραήλ-ΗΠΑ και Ιράν

Τούτων λεχθέντων, είναι σαφές ότι στους υπολογισμούς του Τραμπ, βαρύνοντα ρόλο παίζει ο παράγων Ισραήλ. Πολλώ δε μάλλον όταν επικεφαλής παραμένει ο προσωπικός του φίλος -κατά κυριολεξία- Μπενιαμίν Νετανιάχου. Όμως, αυτή η αποδεδειγμένα πολύ στενή προσωπική σχέση και παρά τη μεγάλη εξάρτηση της ασφάλειας του εβραϊκού κράτους από τις ΗΠΑ, δεν έχει οδηγήσει σε άκριτη ταύτιση στρατηγικής. Καθένας εξυπηρετεί τα εθνικά συμφέροντα της χώρας του…

Ο χρόνος είναι αμείλικτος και για τους δυο ηγέτες, που βρίσκονται πλέον -αμφότεροι- σε προχωρημένη ηλικία και αντιμετωπίζουν ένα πολύπλοκο εσωτερικό πολιτικό σκηνικό. Ο δε Νετανιάχου, έχει κάθε λόγο να φοβάται ότι το στρατηγικό περιβάλλον στην μετά-Τραμπ εποχή θα είναι δυσμενέστερο. Γι’ αυτό και ανακοίνωσε την επένδυση 100 δισ. δολ. σε μια δεκαετία, με στόχο την ενίσχυση της αμυντικής αυτάρκειας του Ισραήλ. Δηλαδή τη δραστική μείωση της εξάρτησης του εβραϊκού κράτους από την Ουάσινγκτον για την άμυνά του. Μόνο εύκολο δεν θα είναι, εκτός από δαπανηρό.

Οι Ισραηλινοί έχουν ήδη εντοπίσει το διαρκώς επιδεινούμενο κλίμα στις ΗΠΑ απέναντι στη χώρα τους. Οι αντιδράσεις που υπήρχαν πάντα από την πλευρά των Δημοκρατικών, οι οποίες μεγιστοποιήθηκαν την εποχή του Μπάρακ Ομπάμα, έχουν πλέον παρουσιάσει σημαντική «μετάσταση» και στο στρατόπεδο των Ρεπουμπλικάνων. Το πρόβλημα είναι σοβαρότερο από όσο φαίνεται μέχρι στιγμής και απαιτεί γενικότερα διορθωτικές κινήσεις από την Ιερουσαλήμ.

Είναι όμως εξίσου εύλογο να υποτεθεί, ότι όσο δεν λύνεται το πρόβλημα με το Ιράν που θα ολοκλήρωνε την ανασχεδίαση του μεσανατολικού χάρτη, η εφαρμογή τέτοιας στρατηγικής δεν μοιάζει εφικτή. Κατά συνέπεια, στο σημείο που βρισκόμαστε, συγκρούεται η προτίμηση Τραμπ για διπλωματική διευθέτηση, ή το πολύ εξαπόλυση περιορισμένου στρατιωτικού πλήγματος, με την ισραηλινή αδημονία να επιτευχθεί ο στόχος της καθεστωτικής αλλαγής στο Ιράν. Είναι όμως εφικτό;

Στο δε αντεπιχείρημα του περιφερειακού χάους που θα προκληθεί σε περίπτωση κατάρρευσης του καθεστώτος, οι Ισραηλινοί δείχνουν να αναλύουν διαφορετικά την κατάσταση. Πιστεύουν, ότι για τη δική τους ασφάλεια είναι προτιμότερο να μην έχουν ως αντίπαλο ένα οργανωμένο κράτος με αποδεδειγμένη ικανότητα να τους πλήξει στρατιωτικά. Οτιδήποτε κι αν προκύψει θα είναι ευκολότερα αντιμετωπίσιμο, εάν δεν υπάρχει η ικανότητα να απειληθεί αυτή καθαυτή η ύπαρξη του κράτους του Ισραήλ διά της κατοχής μη συμβατικού οπλοστασίου.

Ιράν, όπως Ιράκ;

Μοιάζει σαν συνέχεια των πολέμων στο Ιράκ. Η κατάρρευση του καθεστώτος του Σαντάμ Χουσεΐν ενίσχυσε το Ιράν και οδήγησε σταδιακά στη σημερινή σύγκρουση. Άρα, επιδιώκοντας την κατάρρευση του θεοκρατικού καθεστώτος, στόχος είναι η θεραπεία του προβλήματος αυτού. Ακόμα κι αν η στάση τους έχει αρνητική επίπτωση και λειτουργεί ανασχετικά στη βελτίωση των σχέσεων με σουνιτικές χώρες (π.χ. Σαουδική Αραβία), οι Ισραηλινοί θεωρούν ότι η κατάσταση είναι αναστρέψιμη.

Φαίνεται πως θεωρούν ότι η εξαφάνιση από τη στρατηγική εξίσωση του μεγάλου Σιίτη αντιπάλου, αργά ή γρήγορα θα τους πιστωθεί από τις σουνιτικές μοναρχίες και η υπόθεση της μεταξύ τους εξομάλυνσης (σ.σ. Συμφωνίες του Αβραάμ) θα επανέλθει σε θετική τροχιά… Προς το παρόν μένει να αποδειχθεί ποια θα είναι η τελική απόφαση του Τραμπ και πώς θα την αντιμετωπίσει στην πράξη το Ισραήλ. Διότι η ανατροπή ενός καθεστώτος όπως του ιρανικού, είναι πολύ δυσκολότερη υπόθεση από όσο μοιάζει στις συζητήσεις μεταξύ «φανατικών». Εκτός κι αν η «προεργασία» που έχει γίνει όλα αυτά τα χρόνια, έχει παραμέτρους τις οποίες θα ανακαλύψουμε προσεχώς.

Το αγκάθι της Ουκρανίας παντού

Στο προηγούμενο σχόλιο για το θέμα του Ιράν είχε υπενθυμιστεί η επίπτωση που είχε το άνοιγμα μετώπου στη Μέση Ανατολή στο υφιστάμενο -στις 7 Οκτωβρίου 2023- της Ουκρανίας, προσθέτοντας ότι αποτελεί παράμετρο και στη σημερινή εξίσωση. Ας μην λησμονούμε και το ότι το ζήτημα της Ουκρανίας έχει αποσταθεροποιήσει πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Άρα θα πρέπει να εκτιμηθεί το πως η απόφαση Τραμπ θα επηρεάσει και αυτό το επίπεδο.

Μήπως η επίθεση θα αποτελούσε «δώρο» στη Ρωσία του Πούτιν σε μια στιγμή που η Δύση προσπαθεί να περιορίσει τους στόχους της για να επιτευχθεί συμφωνία τερματισμού των συγκρούσεων; Μήπως αυτό ερμηνεύει την εκκωφαντική αντίρρηση των Βρετανών που φέρονται να απέκλεισαν τη χρήση της νήσου Ντιέγκο Γκαρσία στον Ινδικό, ως βάσης μεταστάθμευσης των αμερικανικών βομβαρδιστικών;

Στον σύγχρονο μεταβατικό κόσμο που ζούμε, οι περιφερειακές συγκρούσεις έχουν παράπλευρες συνέπειες σε πολλά επίπεδα. Η αβεβαιότητα βασιλεύει. Μένει να αποδειχθεί πώς θα εξελιχθεί τις επόμενες ώρες και ημέρες το παρόν δράμα που παρακολουθούμε.

Προς το παρόν όμως, το μεγάλο ερώτημα είναι εάν θα πραγματοποιηθεί η νέα συνάντηση των Ιρανών με τις ΗΠΑ στην Ελβετία την Πέμπτη, ή θα έχει προηγηθεί η στρατιωτική ενέργεια, την απόφαση για την οποία πολλοί θεωρούν πως θα τη λάβει ο Τραμπ επηρεασμένος ιδιαίτερα και από το σκάνδαλο Έπστιν…

Σε συνεργασία με το defence-point.gr