Προειδοποιήσεις από την παγκόσμια ναυτιλία για τις επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν

Οι φορείς εκμετάλλευσης πλοίων θα πρέπει να συνεχίσουν να παρακολουθούν και να ενεργούν βάσει των ενημερώσεων που εκδίδονται από επίσημα κρατικά κανάλια», επισημαίνουν το Διεθνές Ναυτιλιακό Επιμελητήριο (ICS), η Ευρωπαϊκή Ένωση Εφοπλιστών (ESCA) και η Ένωση Ασιατών Εφοπλιστών, λόγω του πολέμου και της κατάστασης στα Στενά του Ορμούζ.

Απ’ την άλλη, αναλυτές τονίζουν ότι «ο εφιάλτης για τις παγκόσμιες αγορές δεν είναι μόνο η απώλεια ιρανικών βαρελιών, αλλά μια ευρύτερη διαταραχή της ναυτιλίας μέσω των Στενών». Σύμφωνα με το κακό σενάριο αν τα Στενά παραμείνουν κλειστά «οι επιπτώσεις θα είναι τριπλάσιες από το αραβικό εμπάργκο πετρελαίου και την ιρανική επανάσταση την δεκαετία του 1970, με τις τιμές του πετρελαίου να οδηγούνται σε τριψήφια νούμερα, ενώ οι τιμές του LNG θα επανέλθουν στα ιστορικά υψηλά του 2022».

Οι στρατηγικοί αναλυτές εμπορευμάτων της Wall Street προειδοποιούν ότι «οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 100 δολάρια ανά βαρέλι, εάν τα Στενά μείνουν κλειστά για παρατεταμένο χρονικό διάστημα». Ιστορικά οι  εξαγωγές αργού πετρελαίου από την περιοχή αυτή, κατευθύνονταν κυρίως προς τη Δύση. Αυτό δικαιολόγησε το εμπάργκο πετρελαίου που επιβλήθηκε από τους Άραβες παραγωγούς, υπό την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας, κατά τη διάρκεια του πολέμου Ισραήλ-Αιγύπτου το 1973. Αλλά σήμερα, το τοπίο έχει αλλάξει δραματικά. Οι ασιατικές αγορές, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας και της Ινδίας, είναι οι κύριοι αποδέκτες του, έχει δηλώσει Mannat Jaspal είναι Διευθύντρια και Ερευνήτρια – Κλίμα και Ενέργεια στο ORF Middle East. 

Το Ιράν, ως «ο ένατος μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου στον κόσμο, κέρδισε περίπου  53 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ από καθαρά έσοδα από εξαγωγές πετρελαίου το 2023. Η χώρα εξάγει 2 εκατομμύρια βαρέλια αργού και εξευγενισμένου καυσίμου κάθε μέρα από τα 3,3 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου που παράγει. Το Ιράν είναι επίσης ο τρίτος μεγαλύτερος παραγωγός φυσικού αερίου στον κόσμο, αντιπροσωπεύοντας το 6% της παγκόσμιας παραγωγής». Συνεπώς, προσθέτει η Mannat Jaspal «το μπλοκάρισμα των Στενών θα βλάψει τους φίλους του περισσότερο, από τους αντιπάλους του». Τίποτα, πάντως δεν υποδηλώνει ότι το Ισραήλ και οι ΗΠΑ θα μειώσουν γρήγορα τον ρυθμό των επιθέσεων στο Ιράν.

“Σκόπιμες επιθέσεις του Ιράν”

Σύμφωνα με τον Στίβεν Έβερτς Διευθυντή του Ινστιτούτου Μελετών Ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUISS), «οι αναφορές υποδηλώνουν ότι το Ιράν επιτίθεται σκόπιμα σε δεξαμενόπλοια και είναι βέβαιο ότι τα ασφάλιστρα θα εκτοξευθούν γρήγορα. Το γεγονός ότι περισσότερο από το 20% των συνολικών εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου διατρέχουν κίνδυνο είναι γνωστό. Αλλά τα διακυβεύματα ξεπερνούν την ενέργεια: Επηρεάζονται επίσης τα λιπάσματα και πολλά άλλα στρατηγικά προϊόντα, αγαθά που πρέπει επίσης να μετακινούνται από και προς την Ευρώπη» – Πλέον ρόλος των Ευρωπαίων  θα πρέπει να εκτείνεται πέρα ​​από τις δηλώσεις ή τις εκφράσεις αλληλεγγύης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Ο Δρ. Tim Rühlig ανώτερος αναλυτής του Ινστιτούτου  για θέματα Κίνας, εξηγεί ότι «η κύρια ανησυχία του Πεκίνου είναι το  (παρατεταμμένο) κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ – κρίσιμο για τις ενεργειακές ροές προς την Ασία – θα διαταράξει το εμπόριο και τις εισαγωγές πετρελαίου της Κίνας από τον Κόλπο. Τα αντίποινα του Ιράν κατά των κρατών του Κόλπου βάζουν σε δίλημμα το Πεκίνο, λόγω  των οικονομικών και εμπορικών σχέσεων μεταξύ Κίνας και του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC – Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ, Κατάρ, Κουβέιτ, Ομάν, Μπαχρέιν).

Το Πεκίνο, όπως μας υπενθυμίζει ο Δρ. Tim Rühlig «έχει επίσης επενδύσει διπλωματικό κεφάλαιο στην ενίσχυση της διεθνούς θέσης του Ιράν – πχ, υποστηρίζοντας την είσοδο του Ιράν σε μια διευρυμένη ομάδα BRICS (BRICS+) από την 1η Ιανουαρίου 2024 και την ένταξή του στον Οργανισμό Συνεργασίας της Σαγκάης».

Για το Πεκίνο, διακυβεύονται πολλά,συνεχίζει ο Δρ. Tim Rühlig: «Το Ιράν αποτελεί σημαντικό προμηθευτή ενέργειας για την Κίνα. Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι η Τεχεράνη θα μπορούσε να αντιπροσωπεύει έως και το 15% του αργού πετρελαίου που μεταφέρει η Κίνα, παρόλο που τα στοιχεία των κινεζικών τελωνείων, δεν έχουν αναφέρει άμεσες εισαγωγές ιρανικού πετρελαίου από το 2022». 

Εάν η κρίση συνεχιστεί (όπως όλα δείχνουν) η Ρωσία αναμένεται να επωφεληθεί από πιο ανταγωνιστικές τιμές πετρελαίου Ουραλίων σε σύγκριση με το Brent, υποστηρίζει ο  Δρ. Ondrej Ditrych ανώτερος αναλυτής στο (EUISS), πάνω σε θέματα Ρωσίας και των ανατολικών γειτονικών χωρών: Οι πρόσφατες κυρώσεις και μια πιο δυναμική καταστολή του σκιώδους στόλου έχουν μειώσει πρόσφατα τις τιμές του ρωσικού πετρελαίου (και έχουν αυξήσει την έκπτωση στην οποία πωλείται το ρωσικό πετρέλαιο). Αλλά οι τακτικές φοροδιαφυγής που χρησιμοποιεί ο σκιώδης στόλος εξελίσσονται επίσης.

Ακόμα κι αν η πίεση κατά του στόλου ενταθεί, το οπορτουνιστικό και αδιαφανές δίκτυο που υποστηρίζει το παράλληλο εμπόριο πετρελαίου θα προσελκύσει αυξημένη ζήτηση εάν τα κέρδη αξίζουν τον κόπο. Αυτό μπορεί να έχει γεωπολιτικό αντίκτυπο – ενισχύοντας τα θεμέλια της σχέσης μεταξύ Ρωσίας και Κίνας, ενώ το Νέο Δελχί θα θελήσει να αντισταθμίσει αυτό καλλιεργώντας τη δική του σχέση με τη Μόσχα, παρά την πρόσφατα ανακοινωθείσα εμπορική συμφωνία με τις ΗΠΑ. 

Για την Lizza Bomassi αναλύτρια έρευνας για την περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού  «οι περισσότερες χώρες του Ινδο-Ειρηνικού – τόσο κοντά, τόσο μακριά από το Ιράν – έχουν άμεσο συμφέρον στην εξέλιξη της σύγκρουσης. (…)Τρωτό σημείο αφορά το θαλάσσιο εμπόριο. Ο διάδρομος της Ερυθράς Θάλασσας συνήθως μεταφέρει περίπου το  15% του παγκόσμιου εμπορίου, συμπεριλαμβανομένου ενός μεγάλου μεριδίου της ναυτιλίας Ασίας-Ευρώπης. Οι πρόσφατοι κίνδυνοι ασφαλείας, έχουν ήδη αναγκάσει τα πλοία να αναδρομολογηθούν γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, προσθέτοντας περίπου δέκα ημέρες στους χρόνους διέλευσης και αυξάνοντας σημαντικά το κόστος μεταφοράς και ασφάλισης.

Η συνεχιζόμενη αστάθεια κινδυνεύει να εδραιώσει αυτό το υψηλότερο κόστος εφοδιαστικής και την αβεβαιότητα για τις ασιατικές οικονομίες που εξαρτώνται από τις εξαγωγές – ιδίως τις προηγμένες οικονομίες της Ανατολικής Ασίας και τους περιφερειακούς κόμβους παραγωγής – που βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στην εφοδιαστική just-in-time και μεταφέρουν ευάλωτα χρονικά ευαίσθητα φορτία, όπως τα ευπαθή προϊόντα».

Μακρά σύγκρουση

Η κατάσταση δεν προμηνύει καλό οιωνό για τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου και φυσικού αερίου, υπογραμμίζει το EUISS: «Το Ιράν πιθανότατα θα δοκιμάσει την αποφασιστικότητα των ΗΠΑ και των συμμάχων τους στην περιοχή, κανένας από τους οποίους δεν φαίνεται να απολαμβάνει την προοπτική μιας μακράς σύγκρουσης. Οι εγκαταστάσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου αποτελούν βασικό σημείο αδυναμίας σε μια περιοχή που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα έσοδα από τις εξαγωγές ορυκτών καυσίμων. Θα παραμείνουν ένας στόχος υψηλής αξίας».

Για την ΕΕ, το EUISS εκτιμά: «οι άμεσες επιπτώσεις της κρίσης θα είναι σημαντικά υψηλότερες τιμές στα πρατήρια βενζίνης και για τη θέρμανση των νοικοκυριών. Αυτό σημαίνει πόνο για τους Ευρωπαίους καταναλωτές και τις βιομηχανίες, που ήδη παλεύουν με τον πληθωρισμό και τη μείωση της ανταγωνιστικότητας. Οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου θα δώσουν ώθηση στη Ρωσία, παρατείνοντας ενδεχομένως την ικανότητά της να συνεχίσει να διεξάγει πόλεμο εναντίον της Ουκρανίας». 

«Όλα τα μέρη πρέπει να λάβουν όλα τα απαραίτητα μέτρα για να διασφαλίσουν την ασφάλεια των ναυτικών που απλώς κάνουν τη δουλειά τους και έχουν βρεθεί, χωρίς δική τους υπαιτιότητα, σε μια εξαιρετικά ασταθή κατάσταση». Με την προσοχή στραμμένη στα Στενά του Ορμούζ, όπου οποιαδήποτε θα είχε άμεσες και εκτεταμένες συνέπειες για τις παγκόσμιες ροές πετρελαίου και LNG.

«Πρόκειται για μια ταχέως εξελισσόμενη και απρόβλεπτη κατάσταση. Είναι ζωτικής σημασίας ολόκληρη η βιομηχανία να βασίζεται μόνο σε επαληθευμένες πληροφορίες από αξιόπιστες πηγές.» επισημαίνουν το Διεθνές Ναυτιλιακό Επιμελητήριο (ICS), η Ευρωπαϊκή Ένωση Εφοπλιστών  (ESCA) και η Ένωση Ασιατών Εφοπλιστών, λόγω της κατάστασης στα Στενά του Ορμούζ.