Το Ιράν μετά τον Λαριτζανί…

Η διαπίστωση του Ντόναλντ Τραμπ ότι οι ΗΠΑ θέλουν να μιλήσουν με το Ιράν, αλλά δεν υπάρχει κανείς με τον οποίο να μιλήσουν. «Όλοι οι ηγέτες τους έχουν φύγει», δεν αποτελεί απλώς… τραμπική δήλωση. Επιβεβαιώνει μια βαθιά πραγματικότητα: η αποδόμηση της ιρανικής ηγεσίας, με αποκορύφωμα τη δολοφονία του Άλι Λαριτζανί, έχει δημιουργήσει ένα σύστημα χωρίς κεντρικό συνομιλητή, και ενδεχομένως χωρίς δυνατότητα εξόδου από τον πόλεμο.

Το βράδυ της 17ης Μαρτίου 2026, το Ισραήλ ανακοίνωσε ότι σκότωσε τον Άλι Λαριτζανί, γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν (SNSC), σε αεροπορική επιδρομή στην Τεχεράνη, μαζί με τον διοικητή των Μπασίτ, Γκολαμρεζά Σολεϊμανί. Η Τεχεράνη επιβεβαίωσε αργότερα και τις δύο δολοφονίες.

Πρόκειται για εξέλιξη με σοβαρές επιπτώσεις στην πορεία του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν και που περιπλέκει τις προοπτικές διαλόγου και διπλωματίας. Παρά τα σκληρά χαρακτηριστικά του, ο Λαριτζανί διέθετε ορθολογικά αντανακλαστικά: μπορούσε να υπολογίζει το κόστος, να ρυθμίζει τις παραχωρήσεις και να εγκρίνει συμβιβασμούς, χωρίς ποτέ να φαίνεται ότι προδίδει την επανάσταση.

Η ισραηλινή εφημερίδα Maariv, ήδη από την έναρξη του πολέμου (28 Φεβρουαρίου), τον είχε περιγράψει ως «συντηρητικό αλλά ιδιαίτερα μορφωμένο, με πρακτική σκέψη» και ως «τον μοναδικό άνθρωπο τον οποίο ο Ανώτατος Ηγέτης συμβουλευόταν τόσο για τον πόλεμο όσο και για τη διαδοχή». Το κύρος του ήταν τόσο μεγάλο, ώστε κάποιοι τον θεωρούσαν ακόμη και de facto ηγέτη του Ιράν.

Το εντυπωσιακό βιογραφικό του Λαριτζανί

Κάτοχος διδακτορικού στη φιλοσοφία με ειδίκευση στην καντιανή θεωρία της γνώσης, ο Λαριτζανί διετέλεσε πρόεδρος της Ισλαμικής Συμβουλευτικής Συνέλευσης για 12 χρόνια, πριν αναλάβει τη θέση του γραμματέα του SNSC. Είχε επίσης εποπτικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις για τη συμφωνία για τα πυρηνικά του 2015 (JCPOA) και λειτουργούσε ως βασικός δίαυλος παρασκηνιακής επικοινωνίας με το Κατάρ και το Ομάν, καθώς και ως σύνδεσμος με τον διεθνή επιχειρηματικό κόσμο.

Δεν έχει ακόμη οριστεί διάδοχος, αν και το όνομα του υπουργού Εξωτερικών Άμπας Αραγτσί συγκαταλέγεται μεταξύ των πιθανών. Ωστόσο, δεν διαθέτει ούτε την επιρροή στο SNSC ούτε την προσωπική εμπιστοσύνη του Ανώτατου Ηγέτη, που απολάμβανε ο Λαριτζανί. Από την πλευρά του, ο νέος Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, έχει υιοθετήσει σαφώς πιο σκληρή και αδιάλλακτη στάση στις δημόσιες δηλώσεις του, μετά τη δολοφονία του πατέρα του από το Ισραήλ και τις ΗΠΑ και την έναρξη πολέμου κατά της χώρας.

Το δόγμα της Μωσαϊκής Άμυνας

Η δολοφονία του Λαριτζανί, δεδομένης της ικανότητάς του για ορθολογική σκέψη και της πολύπλευρης επιρροής του, σημαίνει ότι το Ιράν έχασε τον μοναδικό αξιωματούχο που μπορούσε να οδηγήσει τη χώρα σε μια διπλωματική έξοδο από την κρίση. Η απώλεια αυτή ενισχύεται από τον μηχανισμό λειτουργίας του στρατιωτικού δόγματος των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC). Το δόγμα Μωσαϊκής Άμυνας σχεδιάστηκε ακριβώς για το σενάριο που εκτυλίσσεται σήμερα: την εξουδετέρωση της κεντρικής ηγεσίας.

Η αρχιτεκτονική του βασίζεται σε 31 αυτόνομες επαρχιακές διοικήσεις, καθεμία από τις οποίες μπορεί να διεξάγει επιχειρήσεις πλήρως ανεξάρτητα από την Τεχεράνη.

Βαθιές επιπτώσεις χωρίς διαφαινόμενη έξοδο

Οι συνέπειες είναι βαθιές. Ακόμη και αν ένας ορθολογικός παράγοντας εντός του ιρανικού κράτους επιθυμούσε να σταματήσει τις επιχειρήσεις στα Στενά του Ορμούζ ή να διατάξει παύση των μονάδων των Φρουρών της Επανάστασης σε όλη την περιοχή, δεν υπάρχει ένας και μόνο αξιωματούχος που θα μπορούσε να το επιβάλει.

Οι διοικητές στο πεδίο όχι μόνο επιτρέπεται να ενεργούν χωρίς έγκριση από την κεντρική εξουσία, αλλά και δεσμεύονται δογματικά να το κάνουν. Ο μηχανισμός σχεδιάστηκε για να λειτουργεί χωρίς οδηγό και, μέχρι στιγμής, φαίνεται να λειτουργεί ακριβώς έτσι. Όμως, χωρίς μια κορυφαία αρχή, δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να διαπραγματευτεί το τέλος αυτού του πολέμου.

Φαίνεται πως η τρέχουσα δυναμική δείχνει προς μία μόνο κατεύθυνση: συνεχιζόμενη κλιμάκωση χωρίς ορατή έξοδο. Ο πόλεμος έχει εισέλθει σε φάση όπου καμία πλευρά δεν μπορεί να ανακηρύξει νίκη και να αποχωρήσει με αποδεκτούς όρους, ενώ όλα δείχνουν ότι θα συνεχιστεί.