“Το κρυφό τετράδιο”: Ο Ιντζέμπελης μετατρέπει το σχολείο σε θρίλερ

“Το κρυφό τετράδιο” του Ελπιδοφόρου Ιντζέμπελη, παρουσιάζει τον δάσκαλο ως “σιωπηλό μάρτυρα”. Αποτελεί μια ηθική και παιδαγωγική αφήγηση για τα όρια της ευθύνης της εκπαίδευσης και όχι ως αστυνομικό αφήγημα. Ο εκπαιδευτικός δεν παρουσιάζεται ως ήρωας δράσης, αλλά ως παρατηρητής μιας τραγωδίας που έχει ήδη συντελεστεί σε ψυχικό επίπεδο. Δεν λειτουργεί ως σωτήρας αποτρέποντας την βία, αντίθετα, ενσαρκώνει την συνειδητοποίησή του, ύστερα από την πράξη.

Ο ρόλος αυτός είναι ιδιαίτερα ρεαλιστικός. Στο “κρυφό τετράδιο” υπονομεύεται ο μύθος του παντοδύναμου δασκάλου και δείχνει τα όρια της παρέμβασής του. Το έργο είναι ρεαλιστικό και ο λόγος του συγγραφέα μεστός και περιεκτικός. Ο Ελπιδοφόρος Ιντζέμπελης δεν αποφεύγει τις εμπνευσμένες από την πραγματική του ζωή αναφορές, καθώς ο ίδιος υπήρξε δάσκαλος για τριάντα χρόνια κυρίως στο Μόναχο.

Ο ρόλος του δασκάλου

Επίσης, προκύπτει ένα σημαντικό ερώτημα. Υπάρχει παιδαγωγική ευθύνη και ποια είναι τα όριά της; Μπορεί η εκπαίδευση να προλάβει την βία; Η απάντηση είναι αμφίσημη. Ο δάσκαλος είναι φορέας αξιών και αυτές οφείλει να προσπαθεί να μεταλαμπαδεύσει. Όμως, τα τραύματα που εμφανίζονται ανοιχτά προϋπάρχουν και τον υπερβαίνουν τις περισσότερες φορές. Δεν κατηγορείται ευθέως ο εκπαιδευτικός στο κείμενο, αν και φέρει υπόγεια ενοχή, αφού τα σημάδια υπήρχαν και δεν αναγνωρίστηκαν. Σημαντικό επίσης φαίνεται, πως μετατρέπεται σε ηθικό αποδέκτη της κρίσης, χωρίς να τον δαιμονοποιεί.

Το σχολείο μέσω του δασκάλου, είναι χώρος διαμόρφωσης προσωπικότητας, αλλά και χώρος που ανακαλύπτονται οι ρωγμές που φέρει η κάθε προσωπικότητα. Πολλές φορές όμως, δυστυχώς, δεν υποστηρίζεται ο θεσμικός ρόλος, αφού υπάρχει ανθρώπινη ανεπάρκεια, με αποτέλεσμα, ο δάσκαλος να μην αποτυγχάνει μόνο ως άτομο, αλλά ως μέρος ενός ευρύτερου εκπαιδευτικού συστήματος. Εδώ βρίσκεται ίσως η πιο ισχυρή ιδέα του έργου. Η εκπαίδευση αποτυγχάνει, όχι επειδή δεν διδάσκει, αλλά επειδή δεν αφουγκράζεται τις ανάγκες και τα προβλήματα.

Απέχει πολύ από φιγούρες δασκάλων που εμπνέουν και μεταμορφώνουν, όπως ο δάσκαλος μέντορας στην δυτική παράδοση. Στο “κρυφό τετράδιο” έχουμε έναν άνθρωπο που βρίσκεται αντιμέτωπος με κάτι που δεν πρόλαβε καν να κατανοήσει. Το έργο τονίζει πως δεν φτάνει η παιδαγωγική πράξη και η εκτέλεση του ημερολογίου προγράμματος, αλλά, μας λέει ότι, η εκπαίδευση έχει νόημα μόνο όταν συνοδεύεται από ουσιαστική ακρόαση. Διαφορετικά αφήνει “κρυφά τετράδια” να γράφονται σιωπηλά.