Τρεις προτάσεις για την πράσινη Ναυτιλία – Ερωτηματικό η στάση της ΕΕ

Οι προθέσεις των ΗΠΑ γνωστοποιήθηκαν εγγράφως προς τον ΙΜΟ (είναι το έγγραφο υπ’ αριθμό MEPC 84/7/41), ενόψει της επικείμενης συνεδρίασης της Επιτροπής Προστασίας Θαλασσίου Περιβάλλοντος (MEPC) του Οργανισμού, που θα γίνει από τις 27 Απριλίου μέχρι τη 1η Μαΐου, στο Λονδίνο. Έτσι, μέχρι τώρα, ενόψει της συνεδρίασης υπάρχουν στο “τραπέζι” τρεις προτάσεις για την πράσινη ναυτιλία:

• Υιοθέτηση του Πλαισίου Μηδενικών Εκπομπών

Οι υποστηρικτές, ανάμεσά τους πολλές νησιωτικές χώρες του Ειρηνικού και ορισμένες ανεπτυγμένων οικονομιών, στηρίζουν την υιοθέτηση του Πλαισίου Μηδενικών Εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (NZF), όπως συμφωνήθηκε κατ’ αρχήν το 2025. Αυτό επικεντρώνεται σε ένα αυστηρό πρότυπο καυσίμων και σε έναν υψηλό, σταθερό φόρο (τιμή) εκπομπών αερίων θερμοκηπίου.

• Τροποποίηση του Πλαισίου

Μια συμβιβαστική προσέγγιση, που υποστηρίζεται από χώρες, όπως η Ιαπωνία, επιδιώκει να τροποποιήσει το πλαίσιο, ενδεχομένως καταργώντας τις υποχρεωτικές πληρωμές στο ταμείο ή εφαρμόζοντας έναν μηχανισμό εκπτώσεων αντί για μια ενιαία εισφορά.

• Τερματισμός/Κατάργηση του Πλαισίου

Ένα μπλοκ χωρών, με επικεφαλής τις Ηνωμένες Πολιτείες, μαζί με αρκετές πετρελαιοπαραγωγές χώρες, ζήτησε τον τερματισμό της εξέτασης του τρέχοντος “ελαττωματικού” NZF και την πλήρη εγκατάλειψη του προτεινόμενου μηχανισμού τιμολόγησης άνθρακα, υποστηρίζοντας ότι θα είχε σοβαρές οικονομικές συνέπειες.

Το ιστορικό

Πριν από περίπου ένα χρόνο, σε συνεδρίαση της ίδιας Επιτροπής είχε εγκριθεί με ισχυρή πλειοψηφία 63 κρατών υπέρ και κατά μόλις 16 πετρελαιοπαραγωγών κρατών ένα πλαίσιο μηδενικών εκπομπών (NZF), ώστε τα ποντοπόρα πλοία να αρχίσουν να χρησιμοποιούν, σταδιακά, ένα μείγμα καυσίμου, χαμηλότερης περιεκτικότητας σε άνθρακα, με την απειλή οικονομικών κυρώσεων.

Συγκεκριμένα, το σχέδιο προέβλεπε την επιβολή χρηματικής ποινής ανά τόνο διοξειδίου του άνθρακα (CO2), που θα πρέπει να πληρώνουν τα πλοία, εάν υπερβούν ένα μέγιστο επίπεδο έντασης εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Τα όρια θα αυστηροποιούνται κάθε λίγα χρόνια βάσει καθορισμένου χρονοδιαγράμματος, ώστε κοντά στο 2050 να υπάρξουν μηδενικές εκπομπές από τη Ναυτιλία. Αντίθετα, τα πλοία που θα εκπέμπουν λιγότερο από το πρότυπο “άμεσης συμμόρφωσης” θα ανταμείβονται, λαμβάνοντας πιστώσεις άνθρακα, οι οποίες μπορούν να τεθούν σε “τράπεζα” ή να πωληθούν σε πλοία με χαμηλή απόδοση. Τότε οι ΗΠΑ απείχαν από τη ψηφοφορία.

Ωστόσο, αργότερα εγκατέλειψαν την… ουδετερότητα και τάχθηκαν ανοιχτά εναντίον των μέτρων, εντασσόμενες σε ένα ετερόκλητο μέτωπο πετρελαιοπαραγωγών κρατών, που ήταν εξαρχής αντίθετο στα μέτρα. Μάλιστα, οι ΗΠΑ, κατά την… προσφιλή τακτική της διακυβέρνησης Τραμπ, εξαπέλυσαν απειλές για επιβολή δασμών κ.λπ σε κράτη που θα στήριζαν τα μέτρα. Η στάση των ΗΠΑ δημιούργησε νέα δεδομένα ενόψει της έκτακτης συνεδρίασης της Επιτροπής Προστασίας Θαλασσίου Περιβάλλοντος του ΙΜΟ, τον περασμένο Οκτώβριο, στην οποία επρόκειτο να γίνει ψηφοφορία για να ενσωματωθεί το συμφωνηθέν πλαίσιο στο παράρτημα IV της διεθνούς σύμβασης MARPOL (Marine Pollution) για την πρόληψη της θαλάσσιας και της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, με προοπτική την έναρξη εφαρμογής των μέτρων από το 2027.

Με το “μέτωπο” κατά των μέτρων συντάχθηκαν με κοινή ανακοίνωσή τους και ορισμένοι ισχυροί Έλληνες και ξένοι εφοπλιστές, γεγονός, που οδήγησε “ναυτιλιακά” κράτη, όπως η Ελλάδα, η Κύπρος, η Μάλτα κ.α. να αλλάξουν “ρότα” παίρνοντας για πρώτη φορά… αποστάσεις από τα προτεινόμενα μέτρα. Όπως ήταν αναμενόμενο η συνεδρίαση ήταν έντονη, με ισχυρές διαφωνίες μεταξύ εκπροσώπων κρατών, για να ακολουθήσει ένας… ελιγμός από τους “πολέμιους των μέτρων”.

Η κίνηση έγινε από τη Σαουδική Αραβία που πρότεινε την αναβολή για ένα χρόνο οποιασδήποτε συζήτησης για το πρώτο παγκόσμιο σύστημα τιμολόγησης άνθρακα για τη διεθνή ναυτιλία. Η πρότασή για αναβολή υπερψηφίστηκε, με πλειοψηφία μόλις 8 ψήφων, αφού 21 χώρες επέλεξαν την αποχή.

Ανάμεσα σε αυτές, ήταν η Ελλάδα, η Κύπρος και η Μάλτα, που διαφοροποιήθηκαν από τη κοινή θέση της ΕΕ προκαλώντας έντονες αντιδράσεις στις Βρυξέλλες. Το επόμενο διάστημα η ρήξη “βάθυνε” στο εσωτερικό της ΕΕ, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί βαθύ ρήγμα σχετικά με την θέση που θα έπρεπε να κρατήσει η ΕΕ για την “πράσινη ναυτιλία”.

Η “επίθεση” των ΗΠΑ

Μέσα σε αυτό το κλίμα, έχουν αρχίσει να αναπτύσσονται οι στρατηγικές ενόψει της νέας συνεδρίασης της Επιτροπής Προστασίας Θαλασσίου Περιβάλλοντος του IMO. Αρχικά, διαβιβάστηκε ένα κείμενο (το υπ’ αριθμ. MEPC/84/7/30), που συνυπογράφουν Αλγερία, Μπαχρέιν, Ιράκ, Κουβέιτ, Ρωσία, Σομαλία και Σαουδική Αραβία, και δηλώνουν ότι απορρίπτουν «το τρέχον σχέδιο του Πλαισίου Μηδενικών Εκπομπών του ΙΜΟ, όπως παρουσιάστηκε τον Οκτώβριο του 2025» θεωρώντας ότι «δεν απολαμβάνει τη συναίνεση που απαιτείται για να διασφαλιστεί η αποτελεσματική εφαρμογή».

Σε συνέχεια αυτού του εγγράφου- όπως παρουσιάζεται- ήρθε η έγγραφη παρέμβαση των ΗΠΑ, που ζητάει την απόρριψη του υπάρχοντος σχεδίου, υπογραμμίζοντας ότι στο μέλλον κάθε πλαίσιο για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τις θαλάσσιες μεταφορές, πρέπει:

1. Να αποφεύγει οικονομικές κυρώσεις ή εισφορές, φόρους άνθρακα ή πολυμερή κεφάλαια, που θα επιβάρυναν τη ναυτιλιακή βιομηχανία και τους καταναλωτές.
2. Να μη θέτει σε μειονεκτική θέση κανέναν τύπο καυσίμου, συμπεριλαμβανομένων των συμβατικών καυσίμων, του LNG, της πυρηνικής ενέργειας, των καυσίμων με βάση τη βιομάζα ή άλλων τεχνολογιών θαλάσσιας πρόωσης.Στην ουσία, δηλαδή, να γίνονται αποδεκτά όλα τα καύσιμα.
3. Να διασφαλίζει την αξιοπιστία των υφιστάμενων στόλων
4. Να αποφεύγει τη διαταραχή του παγκόσμιου εμπορίου, με τους στόχους μείωσης των εκπομπών να βασίζονται στις τρέχουσες συνθήκες της αγοράς και όχι σε αυθαίρετους στόχους τελικής κατάστασης.

Αξιοσημείωτο είναι ότι οι ΗΠΑ θεωρούν ότι «περιφερειακά συστήματα όπως το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EU ETS) πρέπει να καταργηθούν σταδιακά για να αποφευχθούν τα διπλά πλαίσια». Βέβαια, στο παρελθόν οι ΗΠΑ, όποτε θέλησαν, έλαβαν μονομερή μέτρα, όπως ήταν η αυστηρότατη περιβαλλοντική νομοθεσία, γνωστή ως OPA ’90, που είχε προκαλέσει μεγάλα προβλήματα στη Ναυτιλία. Ωστόσο, τώρα, δείχνει… ευαισθησία για να μην λαμβάνονται περιφερειακά μέτρα.

Τέλος, οι ΗΠΑ υποστήριξαν ότι σε περίπτωση έγκρισης ενός νέου μοντέλου NZF, ο κανονισμός θα πρέπει να τεθεί σε ισχύ μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις, δηλαδή αφού αποδεχτούν το νέο πλαίσιο τα δύο τρίτα των κρατών ή των κρατών των οποίων οι συνδυασμένοι εμπορικοί στόλοι αποτελούν τουλάχιστον το 50% της ολικής χωρητικότητας του παγκόσμιου εμπορικού στόλου.

Η στάση Ιαπωνίας και η ΕΕ στη ναυτιλία

Από την άλλη πλευρά, η Ιαπωνία έχει κάνει μια συμβιβαστική πρόταση, προτείνοντας τη χαλάρωση των στόχων μείωσης της έντασης καυσίμων αερίων θερμοκηπίου (GFI) από το 2030 και την κατάργηση των υποχρεωτικών πληρωμών στο Ταμείο Μηδενικού Αποτελέσματος του ΙΜΟ. Η ΕΕ δεν έχει γνωστοποιήσει την θέση της, προφανώς λόγω του διχαστικού κλίματος, που έχει διαμορφωθεί στο εσωτερικό της.

Ωστόσο, στη νέα στρατηγική της για την εμπορική ναυτιλία, φαίνεται ξεκάθαρα ότι η ΕΕ θα συνεχίσει την δράση της στον ΙΜΟ επιδιώκοντας παγκόσμιες λύσεις για την απανθρακοποίηση της Ναυτιλίας και ταυτόχρονα υπερασπίζεται την ευρωπαϊκή νομοθεσία, αποδεχόμενη κάποιες τροποποιήσεις. «Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για την αντιμετώπιση των κλιματικών επιπτώσεων από τις θαλάσσιες μεταφορές και τη διασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού είναι μέσω φιλόδοξης παγκόσμιας δράσης, η οποία θα υλοποιήσει τον στόχο της Στρατηγικής του ΙΜΟ για το 2023 για την επίτευξη μηδενικών εκπομπών αερίων θερμοκηπίου της διεθνούς ναυτιλίας έως το 2050», αναφέρεται στη νέα ευρωπαϊκή στρατηγική.

Και προστίθεται: «Η ΕΕ θα συνεχίσει το έργο εντός του ΙΜΟ και θα χτίσει γέφυρες με διεθνείς εταίρους για την επίτευξη παγκόσμιων λύσεων, υποστηρίζοντας τη δέσμευση του ναυτιλιακού τομέα της ΕΕ για απαλλαγή από τον άνθρακα και τις επενδύσεις που έχουν ήδη γίνει για την επίτευξη αυτού του στόχου». «Σύμφωνα με τις υφιστάμενες νομικές δεσμεύσεις, η Επιτροπή θα αναθεωρήσει τη σχετική νομοθεσία της ΕΕ λαμβάνοντας υπόψη τα παγκόσμια μέτρα στον ΙΜΟ, προκειμένου να αποφευχθεί η διπλή πληρωμή», αναφέρει η ΕΕ.