Πως μπορούμε να υπερβούμε την κρίση του πολιτικού συστήματος

Υπάρχουν σοβαρά και επαναλαμβανόμενα σκάνδαλα, όπως το σκάνδαλο των αγροτικών κονδυλίων μέσω του ΟΠΕΚΕΠΕ, και το σκάνδαλο των τηλεφωνικών υποκλοπών δημοσίων προσώπων, τα οποία προκάλεσαν κοινωνική αναστάτωση εντός Ελλάδος, αλλά και επικριτικά σχόλια εκτός Ελλάδας. Το κυβερνών κόμμα αντιμετωπίζει πτώση στις σοβαρές δημοσκοπήσεις. Οι πολίτες δηλώνουν δυσαρεστημένοι με τις υποσχέσεις για φορολογικές μειώσεις και την γενική οικονομική κατάσταση.

Η εμπιστοσύνη στους θεσμούς — δικαστικό σύστημα, δημόσια διοίκηση, κόμματα — έχει μειωθεί αισθητά. Για παράδειγμα, σε πρόσφατη έρευνα η Ελλάδα κατατάχθηκε 48η παγκοσμίως στην κατάταξη “rule of law”. Κυκλοφορεί στην δημόσια σφαίρα διάχυτη η εντύπωση (ή και πεποίθηση) της “εκ των άνωθεν προσπάθειας συγκάλυψης” των οφθαλμοφανών σκανδάλων και των υπευθύνων για αυτά, ιδίως των πολιτικών προσώπων που ανήκουν στην ανώτερη κομματική βαθμίδα του κυβερνώντος κόμματος.

Ταυτόχρονα, η αντιπολίτευση είναι κατακερματισμένη, νέα κόμματα προσπαθούν να εμφανιστούν, και το εκλογικό σώμα δηλώνει σημαντική αβεβαιότητα. Υπάρχουν μεγάλες πιέσεις για εκσυγχρονισμό υποδομών και δημόσιων υπηρεσιών στην Υγεία, στην Παιδεία, στις Συγκοινωνίες, στα Αγροτικά θέματα κλπ. Ωστόσο, θα πρέπει να παραδεχτούμε ότι η διαφθορά, η γραφειοκρατία και η “αναξιοκρατία” (ή ακριβέστερα η “μετριοκρατία”) αποτελούν πάγια και χρόνια χαρακτηριστικά του Ελληνικού Κράτους από το 1821!

Τα κυριότερα συμπτώματα 

Πρώτον, η κατάργηση της Διάκρισης Εξουσιών. Το Σύνταγμα της Ελλάδας προβλέπει ρητά τη διάκριση των εξουσιών. Η αρχή αυτή κατοχυρώνεται κυρίως στο άρθρο 26, το οποίο ορίζει ότι:

• Η νομοθετική εξουσία ασκείται από τη Βουλή και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.
• Η εκτελεστική εξουσία ασκείται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και την Κυβέρνηση.
• Η δικαστική εξουσία ασκείται από τα δικαστήρια, οι αποφάσεις των οποίων εκτελούνται στο όνομα του ελληνικού λαού.

Η διάκριση των εξουσιών αποτελεί θεμελιώδη αρχή του κράτους δικαίου και συνδέεται ιστορικά με τη θεωρία του Μοντεσκιέ, που επηρέασε τα σύγχρονα δημοκρατικά συντάγματα. Η αρχή αυτή επιβεβαιώνεται όταν παρατηρούνται τα πολιτικά συστήματα των περισσοτέρων πολιτικά αναπτυγμένων χωρών, και αποτελεί βασικό στοιχείο σωστής λειτουργίας των θεσμών ενός κράτους.

Δυστυχώς, την ελληνική πολιτική πραγματικότητα ο διαχωρισμός των τριών βασικών εξουσιών, δηλαδή της Νομοθετικής, της Εκτελεστικής και της Δικαστικής, έχει καταργηθεί από πολλών ετών. Τα κόμματα στην σύγχρονη Ελληνική Δημοκρατία έχουν “μονοπωλήσει” την Εξουσία, καταστρατηγώντας το σχετικό άρθρο του Ελληνικού Συντάγματος. Αυτό το πέτυχαν:

• Με την υπουργοποίηση των Βουλευτών: Κατά πάγια πρακτική ο εκάστοτε Πρωθυπουργός διορίζει συνήθως και κατά πλειοψηφία Υπουργούς, δηλαδή “εκτελεστικά όργανα εξουσίας”, τους βουλευτές του κόμματός του, οι οποίοι εξελέγησαν ως “νομοθετικά όργανα”. Συνεπώς, καταργεί στην πράξη την διάκριση μεταξύ “Εκτελεστικής” και “Νομοθετικής” εξουσίας!
• Με την επιλογή, δια του Υπουργού Δικαιοσύνης, της ανώτατης ηγεσίας των Δικαστικών αρχών! Αυτή η πρακτική οδηγεί προφανώς στην κατάργηση της αυτονομίας της δικαστικής εξουσίας!

Επίσης, η λεγόμενη “τέταρτη εξουσία”, δηλαδή η κύρια δημόσια πληροφόρηση δια των έντυπων και των τηλεοπτικών μέσων έχει σε πολύ μεγάλο βαθμό χειραγωγηθεί από την εκάστοτε κυβέρνηση, άμεσα ή έμμεσα, έτσι ώστε σε μεγάλο βαθμό να ελέγχεται και η λεγόμενη “τέταρτη” εξουσία! Η κατάληξη όλων αυτών των παθολογικών καταστάσεων οδηγεί στο συμπέρασμα ότι στην σημερινή Ελλάδα, αντί να έχουμε “Δημοκρατία” έχουμε “Κομματοκρατία”! Και πιο συγκεκριμένα, έχουμε “κομματοκρατία του εκάστοτε κυβερνώντος κόμματος”!

Να σημειωθεί ότι το παρόν άρθρο έχει γραφτεί πριν την πρόσφατη ανακοίνωση το Πρωθυπουργού περί του “ασυμβίβαστου” μεταξύ βουλευτού και υπουργού! Η βασική πρόταση του Πρωθυπουργού για τον διαχωρισμό της νομοθετικής από την εκτελεστική εξουσία με βρίσκει προφανώς σύμφωνο. Ωστόσο, ο τρόπος με τον οποίο έχει προταθεί η διαδικασία της, με την εναλλαγή ρόλων μεταξύ υπουργών και βουλευτών, πιστεύω ότι πετυχαίνει “μια τρύπα στο νερό”! Αυτή η πρακτική της εναλλαγής είναι χρήσιμη μόνο στο basket ball, γνωστή ως “rotation”, την οποία βέβαια γνωρίζει καλά ο Πρωθυπουργός, ως μέχρι πρόσφατα ασχολούμενος ενεργά με το basket ball…

Κατάργηση του καταμερισμού της εξουσίας

Σε μία σωστά οργανωμένη κοινωνία το πολιτικό σύστημα καταμερίζει την εξουσία σε αρκετούς φορείς, έτσι ώστε να υπάρχει πάντα ένας διαρκής και ισορροπημένος έλεγχος της εξουσίας. Αυτό επιτυγχάνεται με την ταυτόχρονη λειτουργία άλλων εξουσιοδοτημένων από τον λαό θεσμικών οργάνων, τα οποία λειτουργούν κυρίως ως “ελεγκτικοί μηχανισμοί” της κυβερνητικής εξουσίας, παράλληλα και ανεξάρτητα από την κυβέρνηση, όπως η ταυτόχρονη συμμετοχή στην εξουσία του Προέδρου Δημοκρατίας ή η ύπαρξη άλλων εκλεγμένων θεσμικών οργάνων, όπως π.χ. η Γερουσία σε κάποια κράτη.

Στην χώρα μας αυτοί οι μηχανισμοί “εξισορρόπησης της εξουσίας” είτε έχουν “ατροφήσει”, όπως ο θεσμός του Προέδρου Δημοκρατίας, είτε δεν έχουν ποτέ λειτουργήσει, όπως π.χ. ο θεσμός της Γερουσίας ή του “Ανώτατου Συνταγματικού Δικαστηρίου”, αν και ιστορικά υπήρξαν μορφές δεύτερου σώματος, όπως η Γερουσία που καθιερώθηκε με το Σύνταγμα του 1927. Η συμβολή της Γερουσίας είναι κυρίως θεσμική και εξισορροπητική. Να σημειωθεί ότι ο θεσμός του Εθνικού Συνταγματικού Δικαστηρίου (constitutional court) είναι ένας από τους πιο κρίσιμους μηχανισμούς ελέγχου της συνταγματικότητας σε κάποια κράτη, όπως π.χ. σε Γερμανία και Ιταλία. Αυτό το μοντέλο λέγεται συγκεντρωτικός έλεγχος συνταγματικότητας (σε αντίθεση με το ελληνικό σύστημα διάχυτου ελέγχου).

Η κατάσταση γίνεται ακόμα χειρότερη, όταν αναλογιστούμε πως λειτουργούν τα Ελληνικά κόμματα. Όλοι γνωρίζουμε ότι τα κόμματα εξουσίας «κουμαντάρονται» απόλυτα από τον εκάστοτε αρχηγό του κόμματος, ο οποίος βέβαια γίνεται και «πρωθυπουργός» εάν νικήσει το κόμμα του. Δηλαδή τα κόμματα εξουσίας λειτουργούν ανέκαθεν ως «προσωποκεντρικά». Αντίστοιχα, όταν το κάθε κόμμα νικήσει στις εκλογές και πάρει την εξουσία, ο αρχηγός του, ως Πρωθυπουργός, έχει στα χέρια του την απόλυτη εξουσία, διότι η εξουσία έχει καταστεί (δυστυχώς) εδώ και πολλά χρόνια «Πρωθυπουργοκεντρική»!

Έτσι, σε συνδυασμό με το συμπέρασμα της προηγούμενης παραγράφου, περί κατάργησης της διάκρισης των εξουσιών, αντί να υπάρχουν 4 εξουσίες, υπάρχει μόνο μία! Θυμάμαι, κατά την εφηβική μου ηλικία, ένα λογοπαικτικό αστείο που λέγαμε και γελούσαμε (μεταχειριζόμενοι ένα μεγάλο «λογικό άλμα»), ότι «Οι 4 Ευαγγελιστές ήταν 3, οι εξής 2, ο Λουκάς»!

Θα μπορούσαμε άνετα να μεταφέρουμε στην παρούσα περίπτωση των 4 εξουσιών στην χώρα μας το ως άνω «καλαμπούρι» ως εξής: «Οι 4 εξουσίες είναι 3, οι εξής 2, ο Πρωθυπουργός».

Πελατειακές Σχέσεις μεταξύ Κομμάτων και ψηφοφόρων

Τα κόμματα, και ιδίως οι βουλευτές των κομμάτων, ως υποψήφιοι και ως ενεργοί, , ανέκαθεν έβλεπαν και βλέπουν τους ψηφοφόρους ως «πελάτες»! Κατά πάγια τακτική και πρακτική, εκτός από τις «δελεαστικές» προεκλογικές υποσχέσεις μεταχειρίζονται και την «κομματική μεσολάβηση-εξυπηρέτηση» (δηλαδή «ρουσφέτι») σε διάφορους κοινωνικούς τομείς, όπως π.χ. σε διορισμούς, σε επιχειρηματικές και επαγγελματικές διευκολύνσεις, σε θέματα υγείας κλπ. Λειτουργούν ως μόνιμοι επαγγελματίες «Μαυρογιαλούροι»!

Η μόνιμη αυτή παθολογία προκαλείται κυρίως από τα «κόμματα εξουσίας»! Σε ανταπόδοση, βέβαια, οι εξυπηρετούμενοι πολίτες προσφέρουν την ψήφο τους, άσχετα από την ιδεολογική τους τοποθέτηση, απλά και μόνο επειδή «την χρωστούν» στο κόμμα που τους εξυπηρέτησε και πιό συγκεκριμένα, προσφέρουν τον σταυρό στον υποψήφιο που τους έχει εξυπηρετήσει! Γίνονται δηλαδή «μόνιμοι πελάτες» στην ακολουθούμενη «αγοραπωλησία ψήφων»! Η σταυροδοσία αποτελεί τον καθιερωμένο τρόπο διασφάλισης της πελατειακής σχέσης μεταξύ υποψηφίου βουλευτού και ψηφοφόρου!

Τα ελληνικά κόμματα δεν λειτουργούν

Σημαντικό μέρος, βέβαια, του Πολιτικού Συστήματος αποτελούν τα κόμματα. Η γενική άποψη του μέσου Έλληνα (και βέβαια και η δική μου) είναι ότι τα περισσότερα κόμματα, ιδίως τα κόμματα εξουσίας, πάσχουν διότι παρουσιάζουν κυρίως τα εξής «παθολογικά» συμπτώματα:

• Πελατειακές σχέσεις με τους ψηφοφόρους
• Διαπλοκή με μεγαλο-επιχειρηματίες και τράπεζες
• Λαϊκισμός
• «Επαγγελματοποίηση» των κομματικών στελεχών
• «Αρχηγοκεντρικότητα»

Η πολιτική έχει γίνει «ισόβιο επάγγελμα»! Αυτό ισχύει για τους περισσότερους πολιτικούς. Μεγάλο ποσοστό των πολιτικών προέρχονται από τον καλούμενο «κομματικό σωλήνα»! Είναι άνθρωποι, οι οποίοι δεν έχουν εργαστεί ποτέ στην ζωή τους, έκαναν εγγραφή σε νεανική ηλικία σε ένα κόμμα, κατά προτίμηση σε «κόμμα εξουσίας», σταδιακά ανέρχονται στην κομματική κλίμακα, και αργότερα αναλαμβάνουν βουλευτικές η και κυβερνητικές θέσεις.

Διάγνωση και θεραπεία

Όλα τα ανωτέρω περιγραφέντα «συμπτώματα» καταλήγουν στην διάγνωση της «βαρείας ασθένειας» του Ελληνικού Πολιτικού Συστήματος. Η πρόγνωση αυτής της παθολογικής κατάστασης είναι προφανώς δυσοίωνη, πιθανώς και «θανατηφόρος». Σε σοβαρές παθολογικές καταστάσεις, κατά τις οποίες απειλείται ακόμα και η ζωή του ασθενούς απαιτούνται ταχείες και δραστικές παρεμβάσεις! Θα πρέπει η αντιμετώπιση των παθολογικών αιτίων να είναι άμεση και αποτελεσματική, άρα να είναι «χειρουργική» και όχι «συντηρητική» («φαρμακευτική»), η οποία απαιτεί συνήθως μεγάλο χρονικό διάστημα και δεν είναι πάντα αποτελεσματική!

Παρατίθενται μερικές προτάσεις για την «χειρουργική» θεραπευτική αντιμετώπιση του αρρώστου Ελληνικού Πολιτικού Συστήματος:
1. Για την αποκατάσταση της Διάκρισης μεταξύ Νομοθετικής και Εκτελεστικής εξουσίας: Να απαγορευτεί η υπουργοποίηση των βουλευτών! Και ακόμα καλύτερα: Να επιλέγονται «Εξωκοινοβουλευτικοί Υπουργοί» και όχι Βουλευτές. Αντί να επιλέγονται οι Υπουργοί μεταξύ 150-200 Βουλευτών του κόμματος, να επιλέγονται μεταξύ μερικών εκατομμυρίων Ελλήνων πολιτών!

2. Για την αποκατάσταση της Διάκρισης μεταξύ Δικαστικής και Εκτελεστικής εξουσίας: Να εκλέγεται η ανώτατη δικαστική ηγεσία από το σώμα των ανωτέρων δικαστών.

3. Για να εξαλειφθεί η πελατειακή σχέση των κομμάτων με τους ψηφοφόρους: Να καταργηθεί η σταυροδοσία στις εκλογές και να εφαρμόζεται η “λίστα”. Ο «σοφός λαός» να επιλέγει κόμμα, δηλαδή ιδεολογία και πρόγραμμα διακυβέρνησης, και όχι πρόσωπα.

4. Για να πάψει να είναι «Πρωθυπουργοκεντρική» η εξουσία: Να εκλέγεται ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας απευθείας από τον λαό. Με εξουσίες που να μη τον κάνουν «μονάρχη», αλλά «ελεγκτή»! Επίσης, να μελετηθεί και το θέμα ίδρυσης Σώματος Γερουσιαστών ή και Συνταγματικού Δικαστηρίου.

5. Για να ανακοπεί η διαπλοκή των κομμάτων με μεγαλο-επιχειρηματίες: Να δημοσιεύονται και να ελέγχονται από ανεξάρτητη αρχή κάθε χρόνο οι προϋπολιγισμοί, οι πιστώσεις και τα χρέη των κομμάτων. Επίσης, τα πολιτικά κόμματα, ως ιδιωτικές ενώσεις προσώπων με πολιτικό σκοπό, να μη χρηματοδοτούνται από τα κρατικά ταμεία, αλλά μόνο από τα μέλη τους και τους φανερούς ιδιώτες χορηγούς. Να μη δανειοδοτούνται από τράπεζες, χωρίς ασφαλείς εγγυήσεις. Τα καταστατικά τους να μην εγκρίνονται από τον Άρειο Πάγο εάν δεν περιλαμβάνουν βέβαιες προβλέψεις εσωκομματικών δημοκρατικών διαδικασιών.

6. Να πάψει να είναι «ισόβιο επάγγελμα» η πολιτική: Να υπάρξει χρονικό όριο για τους εκλεγμένους βουλευτές (μέχρι 2 τετραετίες) και τους υπουργούς (μέχρι 5 χρόνια συνολικά).

Η ελληνική κοινωνία δεν είναι ικανοποιημένη με τη σημερινή κατάσταση. Η Ελληνική κοινωνία χρειάζεται μια μεγάλη αλλαγή. Οι προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις θα είναι βασικό στοιχείο για την πολιτική βιωσιμότητα της χώρας και για την «ανάρρωση» του Πολιτικού Συστήματος. Εάν δεν πραγματοποιηθούν, και μάλιστα σύντομα, ο ασθενής (το Ελληνικό Πολιτικό Σύστημα) θα καταλήξει είτε στην Εντατική είτε στο Πολιτικό «αποτεφρωτήριο»…