Θα εξελιχθεί σε νέα Συρία για τους Ρώσους το Μάλι;

Τζιχαντιστές και Τουαρέγκ ισχυρίζονται ότι ελέγχουν το 70% της χώρας, αν και οι κυβερνητικές δυνάμεις έχουν ξεκινήσει γενική αντεπίθεση, με μπροστάρηδες τις ρωσικές δυνάμεις του “Africa Corps” (Αφρικανικό Σώμα). Πρόκειται για τις δυνάμεις της αλήστου μνήμης Wagner, όπως έχει μετονομαστεί η διαβόητη μισθοφορική ομάδα, μετά τον μυστηριώδη θάνατο του αρχηγού της Πριγκόζιν σε αεροπορικό δυστύχημα, λίγο από όταν είχε αποπειραθεί να… ανατρέψει τον Πούτιν με ένα πραξικόπημα-οπερέτα στην Ρωσία!

Η κυβερνητική πλευρά ισχυρίζεται ότι μαζί με τους Ρώσους έχουν προκαλέσει πολλές απώλειες στις τάξεις των τζιχαντιστών και των Τουαρέγκ, έχοντας μάλιστα προχωρήσει σε αρκετές συλλήψεις και κατασχέσεις οπλισμού. Αν και ο ισχυρισμός των αντικαθεστωτικών πως ελέγχουν το 70% της χώρας ακούγεται υπερβολικός, όντως ελέγχουν μεγάλες αγροτικές εκτάσεις στην χώρα (λειτουργώντας ως παράλληλη κυβέρνηση) – αναμφισβήτητα πολύ μεγαλύτερες από το 15% που έλεγχαν το 2022 και απειλούν σοβαρά το στρατιωτικό καθεστώς.

Στο μπαράζ δε των επιθέσεων που εξαπέλυσαν, έπληξαν την πρωτεύουσα Μπαμάκο, την στρατιωτική φρουρά Κάτι (την έδρα του επικεφαλής της στρατιωτικής χούντας, συνταγματάρχη Ασιμί Γκοϊτά), οχυρά, καθώς και κεντρικές πόλεις (Μόπτι, Σεβαρέ) χτυπώντας το αεροδρόμιο, στρατιωτικές βάσεις, ακόμα κατοικίες κυβερνητικών αξιωματούχων, σκοτώνοντας μάλιστα τον υπουργό Άμυνας της χώρας και μέλη της οικογένειας του!

Το ρωσικό Αφρικανικό Σώμα υποχρεώθηκε να αποχωρήσει από την στρατηγικής σημασίας πόλη Κιντάλ, την οποία είχε καταλάβει μαζί με τις κυβερνητικές δυνάμεις από τους Τουαρέγκ το 2023 (οι Ρώσοι υποβάθμισαν την αποχώρηση, λέγοντας ότι μπορούν να επιστρέψουν ανά πάσα στιγμή).

Κοινό μέτωπο Τουαρέγκ-Αλ Κάϊντα

Eκπρόσωπος των αυτονομιστών του FLA ανέφερε πως η «χούντα στο Μαλί, που ασκεί την εξουσία στο Μπαμακό, θα πέσει αργά ή γρήγορα» και ζήτησε την «οριστική» αποχώρηση των ρωσικών δυνάμεων, αν και επεσήμανε πώς κύριος αντίπαλος τους είναι το στρατιωτικό καθεστώς και όχι το ρωσικό κράτος. Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών παραδέχτηκε απώλειες στο Afrika Korps, χωρίς να δώσει ακριβή αριθμό νεκρών. Το σίγουρο είναι ότι η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά ρευστή, με την πρωτεύουσα να είναι υπό πολιορκία.

Μάλιστα, το ρωσικό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε την Τρίτη ότι ρωσικές δυνάμεις βοήθησαν να αποτραπεί απόπειρα πραξικοπήματος το Σάββατο, εμποδίζοντας τους αντάρτες να καταλάβουν το προεδρικό μέγαρο, ενώ υπάρχουν αναφορές πως και παρακλάδι του ISIS Δυτικής Αφρικής (ISSP) μπαίνει στο πολεμικό παιχνίδι, εισερχόμενο στη βορειοανατολική πόλη Μενάκα, κοντά στα σύνορα με τον Νίγηρα. Να σημειωθεί πως οι τζιχαντιστές του ISSP έχουν ανοιχτά πολεμικό μέτωπο με τους Τουαρέγκ, αλλά και τους τζιχαντιστές του JNIM!

Τον Απρίλιο του 2021 δολοφονήθηκε ο ηγέτης των Τουαρέγκ, Ould Sidati, δολοφονία που παραμένει ανεξιχνίαστη μέχρι και σήμερα. Hταν εκείνος που είχε υπογράψει την ειρηνευτική Συμφωνία του Αλγερίου (2015) καθώς οι Τουραρέγκ είχαν πάρει τα όπλα (από το 2012) και διεκδικούσαν την απόσχισή τους και την αυτονόμησή τους σε ένα κράτος που ήδη ονομάζουν Αζαουάντ. Οι Τουαρέγκ είχαν ουσιαστικά νικήσει με την βοήθεια της τοπικής Αλ Κάϊντα, αν και γρήγορα άρχισαν μεταξύ τους συγκρούσεις, καθώς οι τζιχαντιστές ήθελαν να επιβάλλουν την Σαρία, κάτι που δεν επιθυμούσαν οι περισσότεροι Τουαρέγκ. Ο θάνατος του Sidati ήταν καθοριστικός για την διάρρηξη της συμφωνίας ειρήνευσης του κεντρικού κράτους με τους Τουαρέγκ.

Η Αλγερία, ο κύριος αρχιτέκτονας της προαναφερόμενης Συμφωνίας, αποσκοπούσε στη συμφιλίωση της κυβέρνησης του Μάλι με τους αυτονομιστές Τουαρέγκ του βορρά, προκειμένου να απομονωθούν οι τζιχαντιστικές ομάδες, τις οποίες θεωρεί την κύρια απειλή για την ασφάλεια της. Η Αλγερία (με στενές σχέσεις με την Ρωσία σημειωτέων) εξακολουθεί να στηρίζει τους Τουαρέγκ. Το στρατιωτικό καθεστώς του Μάλι, που θεωρεί επίσημα παρελθόν την ειρηνευτική Συμφωνία του 2015, παγίως κατηγορεί την Αλγερία ότι φιλοξενεί «τρομοκρατικές ομάδες» που ηγούνται αυτονομιστές Τουαρέγκ.

Όμως, εκτός της Αλγερίας, ρόλο στην σύγκρουση έχει διαδραματίσει και η Ουκρανία, οι μυστικές υπηρεσίες της οποίας και μισθοφόροι της εμπλέκονται σε έναν άτυπο πόλεμο δια αντιπροσώπων κατά των Ρώσων στην Αφρική. Το καλοκαίρι του 2024 Μάλι-Μπουρκίνα Φάσο και Νίγηρας (που πλέον λειτουργούν ως κοινό μέτωπο) έστειλαν επιστολή στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ απαιτώντας τη λήψη μέτρων για τη φερόμενη εμπλοκή της Ουκρανίας σε επίθεση Τουαρέγκ που σκότωσε δεκάδες στρατιώτες του Μάρι και Ρώσους μισθοφόρους.

Προηγουμένως, ο Αντρέι Γιουσόφ, εκπρόσωπος της Κύριας Διεύθυνσης Πληροφοριών της Ουκρανίας είχε πανηγυρίσει την ουκρανική εμπλοκή στην επιχείρηση, πράγμα που αργότερα έσπευσε να διαψεύσει το Κίεβο. Συνέπεια αυτής της επίθεσης, ήταν να διακόψει το Μάλι τις διπλωματικές σχέσεις με την Ουκρανία.

“Πανδημία” πραξικοπημάτων

Το Μάλι αποτελεί την όγδοη σε έκταση χώρα της Αφρικής, με τα σχεδόν τα δύο τρίτα της επικράτειας της να καλύπτονται από απέραντες ερημώδεις εκτάσεις, χωρίς να βρέχεται από θάλασσα. Από το 2012 συνταράσσεται από διαμάχες αποσχιστικές στο βορρά της χώρας και έχουν αναπτυχθεί διάφορες ένοπλες ομάδες, μεταξύ των οποίων και προσκείμενες στην Αλ Κάιντα. Οι συγκρούσεις έχουν εξαπλωθεί και κατά μήκος των συνόρων και σε γειτονικές ώρες, όπως στη Μπουρκίνα Φάσο και στο Νίγηρα. Η Γαλλία που είχε την περιοχή υπό τον αποικιοκρατικό έλεγχό της μέχρι το 1960, επενέβη στο Μάλι το 2013, διατηρώντας στην χώρα πάνω από 5.000 άνδρες, μέχρι την οριστική αποχώρηση τους, τον Οκτώβριο του 2022, έπειτα από την σύγκρουση τους με το καθεστώς Γκοϊτά.

Ο Εμμανουέλ Μακρόν είχε εξαρχής συγκρουστεί με τον πραγματικό ισχυρό άνδρα της χώρας, τον συνταγματάρχη Ασσιμί Γκοϊτά, τον ενορχηστρωτή των δύο πραξικοπημάτων που πραγματοποιήθηκαν στο Μάλι, μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο. Τον Αύγουστο του 2020 είχε ανατρέψει τον τότε πρόεδρο Ιμπραΐμ Μπουμπακάρ Κεϊτά, έναν σύμμαχο του Γάλλου προέδρου και τον Μάιο του 2021 ανέτρεψε τον μεταβατικό πρόεδρο Μπα Εντάου, αναλαμβάνοντας ο ίδιος τα ηνία της χώρας, αφού απομάκρυνε τον “αχυράνθρωπο” του.

Ο Γάλλος πρόεδρος καταδίκασε τα δύο πραξικοπήματα, το δεύτερο σε ιδιαίτερα οργισμένο ύφος, μιλώντας για «πραξικόπημα μέσα στο πραξικόπημα». Παρόλα αυτά το Μάλι προκάλεσε μία “πανδημία” πραξικοπημάτων στο Σαχέλ, που οδήγησαν στον εκμηδενισμό της πάλαι ποτέ ισχυρής γαλλικής επιρροής: Μπουρκίνα Φάσο και Νίγηρας επίσης κυβερνούνται πλέον από πραξικοπήματα χαμηλόβαθμων στρατιωτικών που συγκρούστηκαν με την πάλαι ποτέ αποικιοκρατική Γαλλία και έχουν στραφεί προς την Μόσχα και τις δυνάμεις της Wagner (πλέον “Africa Corps”) με την Ρωσία να παρουσιάζει την επιρροή της ως ένα είδος αναχώματος στην αποικιοκρατική Δύση, με μία ρητορική που θυμίζει τον Ψυχρό Πόλεμο (στην οποία έδινε ιδιαίτερο βάρος ο μακαρίτης Πριγκόζιν).

Ο Πριγκόζιν μέμφονταν διαρκώς τον ρόλο της αποικιοκρατικής Γαλλίας και του ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού στην εκμετάλλευση της “μαύρης Ηπείρου” και είναι ακριβώς η ίδια ρητορική που χρησιμοποιούν οι πραξικοπηματίες του Μάλι, της Μπουρκίνα Φάσο και του Νίγηρα. Ειδικότερα, ο μόλις 37 ετών λοχαγός Ιμπραήμ Τραορέ, ο ηγέτης της Μπουρκίνα Φάσο είναι ο “σταρ” του Σαχέλ, γνωστός για τις “πύρινες” του ομιλίες κατά της αποικιοκρατίας, σε σημείο ώστε ρωσικά ΜΜΕ να τον παρομοιάζουν με τον Πατρίς Λομούμπα!

Τι θα σημάνει πτώση του Μάλι

Τυχόν πτώση του Μάλι θα σημαίνει μία κομβική απώλεια της Μόσχας στο Σαχέλ, την τεράστια ημι-άνυδρη ζώνη της Αφρικής, που είναι επίκεντρο ανταγωνισμού μεταξύ Δύσης και Ρωσίας και θα επιφέρει περαιτέρω αποσταθεροποίηση των φιλορωσικών-στρατιωτικών καθεστώτων της Μπουρκίνα Φάσο και του Νίγηρα. Είναι χαρακτηριστικό ότι ως και το Τσαντ, το τελευταίο “οχυρό” της επιρροής του Παρισιού στο Σαχέλ, έκλεισε τις γαλλικές βάσεις και εξεδίωξε τα γαλλικά στρατεύματα, στρεφόμενο και αυτό προς την Μόσχα.

Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών, Σεργκέι Λαβρόφ, κατηγόρησε τη Γαλλία ότι χρησιμοποιεί «ολοφάνερα τρομοκρατικές ομάδες» και «αποικιακές μεθόδους» σε αυτό που χαρακτήρισε ως προσπάθειες ανατροπής «ανεπιθύμητων εθνικιστικών κυβερνήσεων» στο Σαχέλ.

Να σημειωθεί πως η αρχική υπογραφή της ελληνογαλλικής συμφωνίας του 2021 είχε προκαλέσει πολιτική αντιπαράθεση στην χώρα μας, καθώς ο ΣΥΡΙΖΑ και κόμματα της αντιπολίτευσης, ισχυρίζονταν ότι προέβλεπε την αποστολή και ελληνικών δυνάμεων στο Μάλι για να συνδράμουν τους Γάλλους. Τελικώς, ό,τι και αν αυτή εν τέλει προέβλεπε, αποδείχτηκε “κενό γράμμα”, καθώς οι γαλλικές στρατιωτικές δυνάμεις έχουν αποχωρήσει από το Σαχέλ.

Το πρόβλημα για τα στρατιωτικά καθεστώτα της περιοχής είναι πως ούτε η συνδρομή της Ρωσίας αποτελεί απόλυτη εγγύηση για την ασφάλεια τους, όπως δείχνουν οι δραματικές εξελίξεις στο Μάλι, με ακόμα άγνωστη την τροπή, χωρίς να αποκλείεται στο ενδεχόμενο πτώσης του καθεστώτος Γκοϊτά ένας νέος πόλεμος, αυτήν την φορά μεταξύ Τουαρέγκ και τζιχαντιστών…