Υπάρχει κίνδυνος επιδημίας χανταϊού; – Έχουν βρει τεστ ανίχνευσης;

Ακόμα κι αυτά τα υψηλών απαιτήσεων τεστ ή εξετάσεις απαιτούν συχνά επανάληψη και γίνονται με αυστηρά μέτρα ασφαλείας. Δεν πωλούνται πάντως self test. Η εξέταση προϋποθέτει κατά κανόνα λήψη αίματος. Θέμα εμβολιασμού δεν τίθεται, αφ’ ενος λόγω της σπανιότητας της νόσου, αφ’ ετέρου λόγω της πολύ περιορισμένης αποτελεσματικότητας των υπαρχόντων (πειραματικών στην ουσία) εμβολίων. Πολλοί αναρωτιόνται αν μπορούν να κάνουν τεστ για να είναι ήσυχοι – πχ αν φιλοξενούν κάποιον φίλο ή τουρίστα προερχόμενο από την Αργεντινή, όπου ο χανταϊός είχε πέρσι 100 κρούσματα.

Όμως ακόμα και τα έγκριτα τεστ δεν δείχνουν τίποτα, όσο ο άνθρωπος είναι απλώς φορέας. Θα δείξουν μόνον όταν ο οργανισμός αρχίσει να παράγει αντισώματα στα αντιγόνα του ιού, δηλαδή όταν πλέον η λοίμωξη γίνεται πιο ενεργή. Επιπλέον, για λόγους ασφαλείας και οικονομίας μάλλον, δεν πωλείται τεστ που ανιχνεύει συχνά (αλλά όχι πάντα) τον ιό στο βλεννογόνο της μύτης, όπως τα test γρίπης και covid. Αυτό μπορεί να οφείλεται σε πολλούς λόγους:

1. Θέμα κόστους, καθώς το αξιόπιστο τεστ είναι πολύ ακριβό.
2. Είναι επικίνδυνος ιός και υπάρχει θέμα ασφαλείας αν το χρησιμοποιημένο κιτ πεταχτεί στα σκουπίδια.
3. Ως επικίνδυνος ιός με θνητότητα από 10 έως 50% και πρέπει να δηλώνεται, ενώ με τα self test ο ασθενής και το περιβάλλον του μπορεί να ρισκάρουν να μη δηλώσουν το κρούσμα.
4. Η σωστή διάγνωση απαιτεί πολύ ειδικό εξοπλισμό, τον οποίο δεν διαθέτουν ούτε καν όλα τα μεγάλα μικροβιολογικά εργαστήρια στην Ελλάδα, οπότε το self test είναι ευλόγως πιο πιθανό να δίνει λανθασμένη διάγνωση.
5. Ακόμα και με πλήρη αιματολογική εξέταση, συχνά χρειάζεται επανάληψη μετά από 72 ώρες για την πιθανότητα μη ανίχνευσης, οπότε αντιλαμβάνεται κάποιος πόσο αβέβαιο είναι ένα self test, που δεν επαναλαμβάνεται και θα μπορούσε να το κάνει π.χ. ένας εμπύρετος τουρίστας, ο οποίος εν συνεχεία μένει ήσυχος ότι έχει απλή ίωση.

Επισημαίνεται δεν ότι ως ιός είναι δύσκολο μεν να μεταδοθεί, αλλά όχι αδύνατον, και ότι μεταδίδεται κυρίως στα πρώτα στάδια της λοίμωξης, όταν δηλαδή ο ασθενής μπορεί να πιστεύει ότι έχει ένα απλό κρυολόγημα.

Χανταϊός: Η παραπλανητική ηπιότητα

Αυτά τα θέματα είναι σημαντικά σε πρώτη φάση κυρίως για χώρες οι οποίες στηρίζονται στον τουρισμό, όπως η δική μας. Σημαντικότερο όλων είναι ότι επειδή δεν υπάρχει θεραπεία, ο τουρίστας ή το περιβάλλον του μπορεί να θεωρήσουν ότι θα το παλέψουν μόνοι τους με ξεκούραση κλπ. Όμως ο ιός πλήττει ή το αναπνευστικό ή τα νεφρά και η υποστηρικτική αγωγή μπορεί να μη θεραπεύει, αλλά στηρίζει τον οργανισμό να παλέψει και είναι απαραίτητη – μπορεί δε να παρασχεθεί μόνον σε νοσοκομείο.

Σε σπάνιες περιπτώσεις η λοίμωξη είναι όντως ήπια, όμως στη συντριπτική πλειοψηφία των νοσούντων, το νόσημα ξαφνικά εξελίσσεται σε βαρύτατη λοίμωξη-ραγδαία επιδείνωση. Η 69χρονη Ολλανδή από το κρουαζιερόπλοιου νόσησε ήπια δέκα μέρας μετά το θάνατο του συζύγου της και κατέρρευσε 15 μέρες μετά στο αεροδρόμιο –εισήχθη άμεσα σε ΜΕΘ, αλλά πέθανε 24 ώρες μετά την εισαγωγή της στο νοσοκομείο του Γιοχάνεσμπουργκ.

Ο γιατρός του πλοίου για την περίπτωσή της αναφερόταν σε εμπύρετη γαστρεντερίτιδα… Ο Ολλανδός γιατρός νόσησε κι αυτός, αλλά δεν ξέρουμε τίποτα για την κατάσταση της υγείας του. Αρχικά ειπώθηκε ότι ήταν βαριά και εν συνεχεία ότι παρουσίασε ήπια βελτίωση και ότι η κατάστασή του είναι σταθερή. Λόγω της νόσου του ανέλαβε γιατρός στο πλοίο ένας Αμερικανός ογκολόγος. Δεν ξέρουμε ποιος από τους δυο είχε διαγνώσει την άτυχη Ολλανδέζα, με “εμπύρετη γαστρεντερίτιδα”.

Επώαση έως και δύο μήνες μετά

Η Γαλλίδα επιβάτιδα αεροσκάφους (είχε επιβιβαστεί στο ίδιο αεροπλάνο με την 69χρονη Ολλανδέζα, προτού η ηλικιωμένη καταρρεύσει), ενώ αρχικά είχε ήπια εικόνα, η κατάστασή της επιδεινώθηκε κατά τη διάρκεια της νύχτας, με αποτέλεσμα να νοσηλεύεται τώρα σε σοβαρή κατάσταση, σε μονάδα λοιμωδών νοσημάτων στο Παρίσι. Ένας 69χρονος Βρετανός νοσηλεύεται σε ΜΕΘ σε σταθερή κατάσταση.

Ένας Ελβετός επιβάτης νοσηλεύεται στη Ζυρίχη, αφού βρέθηκε θετικός στον ιό των Άνδεων. Αντίθετα, ένας Γερμανός υπήκοος, που είχε απομακρυνθεί ως ύποπτο κρούσμα, βγήκε αρνητικός στις εξετάσεις. Ένας Αμερικανός επιβάτης του πλοίου που μεταφέρθηκε αεροπορικώς στη Νεμπράσκα βρέθηκε επίσης θετικός, αλλά παραμένει ασυμπτωματικός. Ένας δεύτερος Αμερικανός παρουσιάζει μέχρι στιγμής ήπια συμπτώματα. Όλοι πάντως είναι σε καραντίνα, όπως και οι στενές επαφές τους.

Ο χανταϊός θα μπορούσε να προκαλέσει νέα πανδημία, ή να προκαλέσει τη λήψη έκτακτων μέτρων και εμβολιασμους και καραντίνες; Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει ξεκαθαρίσει με επιστημονικά επιχειρήματα ότι δεν διαφαίνεται τέτοια εξέλιξη, εκτός κι αν γίνουν λάθη στη λήψη μέτρων ή αν η Δύση σνομπάρει τα κρούσματα σε “μακρινές χώρες”, οπότε αυτά μπορεί κάποια στιγμή να πλήξουν και τους Ευρωπαίους.

Όμως εν γένει η μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο είναι αρκετά δύσκολη. Τα μέτρα και τα εμβόλια προς το παρόν αποκλείονται και για έναν ακόμη λόγο: Όταν η ΕΕ αντιμετώπισε τον Covid με ακραία μέτρα, είχε πολύ διαφορετικές οικονομικές δυνατότητες από αυτές που έχει σήμερα, λόγω των συγκρούσεων στην Ουκρανία και στο Ιράν.

Η εξάπλωση δεν θεωρείται πιθανή, επειδή υπάρχει η συγκρατημένη βεβαιότητα ότι ο ιός μεταδίδεται μόνον με σχετικά στενή επαφή. Όμως το μεγάλο μειονέκτημα είναι ότι ενώ αρχίζει για εμάς η τουριστική περίοδος και η αυξημένη κινητικότητα, ο ιός μπορεί αν επωάζεται για μία έως οκτώ εβδομάδες – δηλαδή πολύ μεγάλο διάστημα για να ανιχνευθούν οι επαφές του φορέα.

Τα τεστ

Τα τεστ και οι εξετάσεις είναι κυρίως ο έλεγχος ορού που ανιχνεύει αντισώματα IgM, τα οποία δείχνουν πρόσφατη ή οξεία λοίμωξη, ο μοριακός έλεγχος PCR-RΤ που ανιχνεύει το γενετικό υλικό (RNA) του ιού στο αίμα ή σε ιστούς, κυρίως κατά την οξεία φάση της νόσου, καθώς και η αξιοποίηση της ανοσοϊστοχημείας που ανιχνεύει το ιικό αντιγόνο αποκλειστικά σε ιστούς του σώματος – εξέταση που κυρίως χρησιμοποιείται στη διάγνωση κακοήθειας.

Τα στελέχη του χανταϊού είναι περίπου σαράντα και έχουν κάπως διαφορετικά αντιγόνα, αλλά τα περισσότερα είναι κοινά. Τα τεστ έχουν σχεδιαστεί για να πιάνουν τα αντιγόνα που έχουν κοινά όλοι οι χανταϊοί. Μόνον ένας – εξαιρετικά σπάνιος – έχει “δικό του” τεστ, επειδή δεν έχει κανένα κοινό αντιγόνο με τους άλλους.

Πρόκειται για τον ιό Thottapalayam που απομονώθηκε από ένα είδος μυγαλής και όχι σε τρωκτικό. Επειδή η μυγαλή εξελίχθηκε ανεξάρτητα από τα ποντίκια και τους αρουραίους, οι ιοί που φέρει ακολούθησαν μια τελείως διαφορετική εξελικτική πορεία, με αποτέλεσμα να είναι “ξένοι” προς τα καθιερωμένα διαγνωστικά πρότυπα. Προς το παρόν, πάντως ο ιός Thottapalayam δεν έχει συνδεθεί επίσημα με ανθρώπινη νόσο, αν και έχουν βρεθεί αντισώματα σε ανθρώπους με πυρετό στην Ινδία και την Ταϊλάνδη.

Στην Ελλάδα, οι ιοί που μας απασχολούν είναι αυτοί των τρωκτικών, οι οποίοι ανιχνεύονται κανονικά από τις υπάρχουσες εξετάσεις. Για το μέσο άνθρωπο η μυγαλή και τα ποντίκια μοιάζουν ίδια, αλλά έχουν άλλες διατροφικές συνήθειες. Απλώς όσα ζώα ζουν υπογείως εξελίσσονται με παρόμοιο τρόπο, γιατί όλα τους έχουν κοντά πόδια και κυλινδρικό σώμα, χωρίς όμως να αποτελούν το ίδιο είδος.

Τι γίνεται στην Αργεντινή

Στην Αργεντινή παρατηρείται αύξηση των κρουσμάτων. Εκεί οι ειδικοί μετρούν ανά “σεζόν” από άνοιξη σε άνοιξη. Χονδρικά, για να μην αναφέρουμε μήνες, προ τριετίας είχαν 82 κρούσματα και 13 θανάτους, προ διετίας είχαν 64 κρούσματα και 14 θανάτους. Στην τελευταία “σεζόν”(Μάιος 2025 -Μάιος 2026) τα κρούσματα έγιναν 101 και οι θάνατοι 32.

Με την αύξηση των κρουσμάτων αυξήθηκε (όχι αναλογικά) και η θνητότητα. Ήταν 15,8%, πήγε στο 22% και τώρα έφτασε το 32%. Η αύξηση στη θνητότητα προς το παρόν δεν αποδίδεται σε ιική μετάλλαξη και μπορεί να οφείλεται σε πολύ διαφορετικούς λόγους – κλίμα, περισσότερες βροχές, περισσότερες φυσικές καταστροφές, συνθήκες ζωής, πρόσβαση σε νοσοκομεία, καλύτερη καταγραφή αιτιών θανάτου κλπ. Πάντως όλα τα προηγούμενα χρόνια το ποσοστό θνητότητας κυμαινόταν μεταξύ 15% και 22%.

Ελλάδα και χανταϊός

Η Ελλάδα – και καμία χώρα – μάλλον δεν κινδυνεύει από τους επιβάτες που αποβιβάσθηκαν προχθές από το κρουαζιερόπλοιο, γιατί όλοι παρακολουθούνται στενά και με πολλά μέτρα ασφαλείας. Το πρόβλημα είναι κυρίως στις επαφές επιβατών και πληρώματος που αρκετοί από αυτούς αποβιβάσθηκαν σε ανύποπτο χρόνο, προτού διαγνωσθεί το νόσημα και ταξίδεψαν με αεροπλάνα και ήρθαν σε επαφή με πολλά άτομα.

Υπενθυμίζεται ότι ο πρώτος νοσήσας ήταν ένα 70χρονος Ολλανδός ορνιθολόγος που εκδήλωσε συμπτώματα στις 5 Απριλίου και απεβίωσε στις 11 Απριλίου. Εν συνεχεία απεβίωσαν άλλοι δύο, όμως το πρόβλημα της μεταδοτικής νόσου τέθηκε μόλις στα τέλη Απριλίου, που σημαίνει ότι επί 25 ημέρες κόσμος αποβιβαζόταν από το κρουαζιερόπλοιο ελεύθερα.

Ο 70χρονος συνταξιούχος Έλληνας είναι ομογενής και δεν είναι κάτοικος Ελλάδας, αλλά εδώ μεταφέρθηκε. Είναι σε καλή φυσική κατάσταση και δεν παρουσιάζει κανένα σύμπτωμα. Θα μείνει σε καραντίνα στο Αττικόν, όμως για 45 ημέρες. Θα περάσει ο άνθρωπος ενάμισι μήνα σε ειδικά διαμορφωμένο θάλαμο αρνητικής πίεσης. Δεν ξέρουμε σε ποια χώρα ζει μονίμως και γιατί δεν προτίμησε να πάει εκεί όπου διαμένει…