Ποιον συνεργάτη των Ναζί τίμησε ο Ζελένσκι

«Σήμερα όλοι βλέπουμε ότι η ουκρανική ιδέα μπορεί να υπερβεί ό,τι κάποτε φαινόταν απολύτως ανυπέρβλητο», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Ουκρανός πρόεδρος, στην τελετή για τον Μελνίκ. «Τώρα, που βρισκόμαστε σε ουκρανικό έδαφος, κάτω από την ουκρανική μας σημαία, με τον εθνικό ύμνο της Ουκρανίας να ηχεί καθώς αποτίομε τον οφειλόμενο φόρο τιμής στους Ουκρανούς ήρωές μας, νιώθουμε μέσα στην καρδιά μας όλα όσα αναγκάστηκαν να περάσουν οι Ουκρανοί, όλα όσα έπρεπε να υπομείνει ο λαός μας», πρόσθεσε.

Γεννημένος το 1890, ο Μέλνικ υπηρέτησε ως συνταγματάρχης στον στρατό της Λαϊκής Δημοκρατίας της Ουκρανίας και ήταν στενός συναγωνιστής του Γεβχέν Κονοβαλέτς, στρατιωτικού διοικητή και πολιτικού ηγέτη της OUN (Οργάνωση Ουκρανών Εθνικιστών). Μετά τη δολοφονία του Κονοβαλέτς το 1938 από τη σοβιετική μυστική αστυνομία NKVD, η OUN διασπάστηκε σε δύο πτέρυγες: Την OUN-M υπό την ηγεσία του Μέλνικ και την πιο ριζοσπαστική OUN-B, υπό τον διαβόητο Στεπάν Μπαντέρα (για τον οποίο θα μιλήσουμε πιο κάτω).

Και οι δύο ομάδες συνεργάστηκαν με την ναζιστική Γερμανία, στο πλαίσιο της αντιπαράθεσης με την ΕΣΣΔ. Στο μεταξύ, ως και οι ναζί απέρριψαν την ιδέα ενός ανεξάρτητου κράτους και στράφηκαν εναντίων των Ουκρανών δοσίλογων ηγετών. Σε ό,τι αφορά τον Μέλνικ, τέθηκε αρχικά σε κατ’ οίκον περιορισμό και στη συνέχεια απελάθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Ζάξενχαουζεν. Πέθανε στη Γερμανία το 1964 και στη συνέχεια τάφηκε στο Λουξεμβούργο, από όπου έγινε η εκταφή των οστών του για να επανα-κηδευτεί στην Ουκρανία.

«Καθώς φέρναμε πίσω στην Ουκρανία τον συνταγματάρχη Αντρίι Μέλνικ και τη σύζυγό του Σοφία, μέσω της Ζακαρπάτια και έπειτα διασχίζοντας τη μισή χώρα μέχρι την ελεύθερη πρωτεύουσά μας, το Κίεβο, αυτή η πορεία δεν σημαδεύτηκε από τη διχόνοια που τόσο συχνά στο παρελθόν μας είχε ρίξει κάτω, εμάς και την Ουκρανία… Δεν υπήρχε καμία αμφιβολία για το ποιος είναι ο πραγματικός εχθρός της Ουκρανίας και ποιοι είναι οι φίλοι, οι εταίροι και οι αδελφοί της», ανέφερε αργότερα σε ανάρτηση του ο Ζελένσκι.

Μπαντέρα, Μέλνικ και Σκοροπάντσκι

Όπως προαναφέραμε, ο Μέλνικ δεν είναι ο μόνος συνεργάτης των ναζί που τιμάται στην Ουκρανία. Το 2023, το ουκρανικό Κοινοβούλιο είχε αναφέρει σε μήνυμα του πως «η πλήρης νίκη του ουκρανικού εθνικισμού θα είναι όταν η Ρωσική Αυτοκρατορία πάψει να υπάρχει», έχοντας παρομοιάσει τον τότε αρχηγό του ουκρανικού στρατού με έναν εκ των “εθνικών ηρώων” της Ουκρανίας: Τον Στεπάν Μπαντέρα (γεννήθηκε την 1η Ιανουαρίου του 1909 και απεβίωσε το 1959) γνωστό ως “Konsul 2” των γερμανικών μυστικών υπηρεσιών και ανταγωνιστή του Μέλνικ στην OUN. Έτερος “εθνικός ήρωας” της Ουκρανίας, είναι ο “Χατμάνος” Πάβλο Σκοροπάντσκι (1873-1945).

Η γνώση της προσωπικής διαδρομής διαφόρων “εθνικών ηρώων” φωτίζει όντως ευρύτερα ιστορικά γεγονότα, παρότι μερικές φορές είναι οι ιδεολογίες, οι πεποιθήσεις ή και η άγνοια που τα συσκοτίζουν. Μέλνικ, Μπαντέρα και Σκοροπάντσκι θεωρούνται σήμερα ως οι σημαντικότεροι “εθνικοί ήρωες” της Ουκρανίας στον αγώνα για ανεξαρτησία από την Σοβιετική Ένωση. Αν και ο Σκοροπάντσκι έδρασε σε διαφορετική χρονική περίοδο από τους άλλους δύο, έχει ένα κοινό χαρακτηριστικό με αυτούς και δύο με τον Μπαντέρα.

Συγκεκριμένα, μετά τον βίαιο θάνατό των Μπαντέρα και Σκοροπάντσκι, οι τάφοι τους βρίσκονται στη Γερμανία. Ο Μπαντέρα δολοφονήθηκε με υδροκυάνιο από τον πράκτορα της KGB Μπογκντάν Στασίνσκι, στις 15 Οκτωβρίου 1959 στο Μόναχο, όπου βρίσκεται και ο τάφος του. Ο Σκοροπάντσκι τραυματίστηκε βαριά στις 16 Απριλίου 1945, κατά τη διάρκεια βομβαρδισμού του Ρένγκενσμπουργκ από τις συμμαχικές δυνάμεις και υπέκυψε μετά από δέκα ημέρες στο χωριό Όμπερσντορφ της Κάτω Βαυαρίας, όπου είναι θαμμένος. Ο Μέλνικ ήταν πιο τυχερός, πέθανε από φυσικά αίτια το 1964, σε ηλικία 64 ετών, στην Κολωνία της τότε Δυτικής Γερμανίας και αργότερα τάφηκε στο Λουξεμβούργο.

Όμως το κυριότερο σημείο που ενώνει τις τρεις αυτές προσωπικότητες, είναι πως σε αυτά τα τρία πρόσωπα πολλοί ιστορικοί εντοπίζουν την “υποβοηθητική” και “στενή σχέση” του ουκρανικού εθνικού κινήματος με την βίαιη (στρατιωτική) γερμανική επέκταση προς Ανατολάς στη διάρκεια των δύο παγκοσμίων πολέμων (το πατροπαράδοτο “Drang nach Osten”). Στο πλαίσιο αυτό και οι τρεις “ήρωες” πολέμησαν από ηγετικές θέσεις, με ό,τι μέσα διέθεταν, ενάντια στους Μπολσεβίκους.

Είχαν ακλόνητη την πεποίθηση (ή την αυταπάτη) ότι υποστηρίζοντας στρατιωτικά τις γερμανικές επιδιώξεις για νέους “ζωτικούς χώρους” στην Ανατολική Ευρώπη θα πετύχαιναν τον εθνικό τους σκοπό. Τη δημιουργία δηλαδή ανεξάρτητου ουκρανικού κράτους, με εδάφη που κρατούσαν τότε κυρίως Ρώσοι και Πολωνοί. Κι αυτό, παρότι γνώριζαν τις φυλετικές απόψεις των “συμμάχων” τους Γερμανών για τους “υπανθρώπους” Σλάβους και την γενικευμένη γερμανική καχυποψία για την εκάστοτε ουκρανική ηγεσία των προθύμων.

Η μυστική οργάνωση Hromada

Στην προσπάθειά τους αυτή, ο “αντιδραστικός”, πρώην στρατηγός του τσαρικού στρατού, Σκοροπάντσκι συνεργάστηκε στρατιωτικοπολιτικά με τον Κάιζερ Γουλιέλμο Β’. Μετά την αποτυχία του το 1918-19 να σταματήσει την μπολσεβίκικη κυριαρχία στην Ουκρανία, έγινε δεκτός στη Γερμανία, υπό την φιλόξενη σκέπη του ηττημένου γερμανικού μιλιταρισμού και την πολιτική κάλυψη για συνέχιση του ουκρανικού αγώνα του αρχιστρατήγου φον Χίντενμπουργκ, μετέπειτα προέδρου της Γερμανίας.

Η ίδρυση από τον Σκοροπάντσκι στο μεταπολεμικό Βερολίνο της μυστικής οργάνωσης “Hromada” με στόχο την “αναγέννηση της Ουκρανίας”, είχε όμως κυρίως “ρομαντικά χαρακτηριστικά”. Γι’ αυτό και δεν έπαιξε κανέναν ουσιαστικό ρόλο στα επόμενα χρόνια για την τύχη της Ουκρανίας και ιδιαίτερα στην περίοδο του καταστροφικού λοιμού την δεκαετία του 1930. Υπήρξε μάλιστα και αντικείμενο χλευασμού από την μεταπολεμική γενιά των Ουκρανών εθνικιστών.

Όπως προαναφέραμε, ο σημαντικότερος και πιο “ριζοσπάστης” από αυτή τη γενιά, ο Μπαντέρα, δεν δίστασε να συνεργαστεί ακόμη και με τον Χίτλερ. Από τις αρχές του 1933 μέχρι τον βίαιο θάνατό του, το 1959, υπήρξε ο ισχυρός αρχηγός (providnyk) της “Οργάνωσης Ουκρανών Εθνικιστών”, που ιδρύθηκε το 1929, έχοντας ο ίδιος ως πρότυπα τον φασισμό του Μουσολίνι, τον γερμανικό εθνικοσοσιαλισμό και την κροατική Ούστασε.

Συνεργάτης των ναζί ήταν βεβαίως και ο Μέλνικ, αν και αυτός δεν ήταν απροκάλυπτα θιασώτης του φασισμού και του εθνικοσοσιαλισμού, προκρίνοντας την εγκαθίδρυση ενός αυταρχικού-κορπορατιστικού κράτους. Είχε δε στενούς δεσμούς με την εκκλησία, αποστασιοποιούμενος από τον έντονο αντικληρικισμό του εθνικοσοσιαλισμού.

Η διαβόητη “Οργάνωση Ουκρανών Εθνικιστών”

Υπό την “σιδηρά” καθοδήγηση των Μπαντέρα-Μέλνικ, περίπου 250.000 Ουκρανοί υπηρέτησαν με διάφορους τρόπους στη γερμανική ανατολική διοίκηση, αν και οι καχύποπτοι Γερμανοί τελικώς στράφηκαν έναντι και των δύο. Τα εθελοντικά ουκρανικά τάγματα “Nachtigall” και “Roland” της Βέρμαχτ αποτελούνταν κυρίως από οπαδούς της “Οργάνωσης Ουκρανών Εθνικιστών”, ενώ τελικά 15.000 Ουκρανοί στρατιώτες δημιούργησαν την 14η Μεραρχία Waffen-Grenadier των SS.

Πολλοί ήταν επίσης και οι Ουκρανοί που συμμετείχαν στο Ολοκαύτωμα 800.000 Εβραίων στην Βολυνία, αλλά και στην εθνοκάθαρση της Ανατολικής Γαλικίας, που οδήγησε στο θάνατο περισσότερο από 100.000 Πολωνούς. Μετά τον πόλεμο, ο καταζητούμενος από τους Σοβιετικούς Μπαντέρα κατάφερε, το 1946, να διαφύγει στην Αυστρία. Γρήγορα, όμως, εγκαταστάθηκε στο Μόναχο, όπου έζησε προστατευόμενος με ψεύτικο όνομα και συνεργαζόμενος με διάφορες δυτικές μυστικές υπηρεσίες. Ο Μέλνικ από την εξορία επικεντρώθηκε σε “πολιτικό αγώνα” για την υπερεθνική ένωση των απανταχού Ουκρανών.

Η αιματηρή σύγκρουση της “Οργάνωσης Ουκρανών Εθνικιστών” με τους Σοβιετικούς στην Ουκρανία συνεχίστηκε μέχρι την δολοφονία του Μπαντέρα και είναι χαρακτηριστικό πως ο “αρχηγός” ουδέποτε αναφέρθηκε στα εγκλήματα κατά των Εβραίων και των Πολωνών στα οποία συμμετείχε και η οργάνωσή του, μαχόμενη ενάντια στους Σοβιετικούς.

Άδικος πόλεμος

Οι Σοβιετικοί προκειμένου να διαλύσουν την “Οργάνωση Ουκρανών Εθνικιστών” προχώρησαν σε μαζικούς εκτοπισμούς, σε  απελάσεις, σε συλλήψεις και σε δολοφονίες υποστηρικτών του ουκρανικού εθνικιστικού κινήματος. Σύμφωνα με σοβιετικές πηγές, δολοφονήθηκαν περί τους 153.000 ανθρώπους, άλλοι 134.000 συνελήφθησαν ως ύποπτοι για συνεργασία με την “Οργάνωση Ουκρανών Εθνικιστών”, ενώ 203.000 απελάθηκαν για τον ίδιο λόγο στη δυτική Ουκρανία και αλλού.

Από την πλευρά τους οι Ουκρανοί εθνικιστές δολοφόνησαν μέχρι το 1953 περίπου 20.000 Ουκρανούς πολίτες και άλλους 10.000 διοικητικούς υπαλλήλους των Σοβιετικών. Γι’ αυτό και δεν είναι καθόλου τυχαίο που έως και σήμερα οι ρωσόφωνοι της ανατολικής Ουκρανίας (αλλά και στην ίδια την Ρωσία, αλλά και Πολωνία), εκλαμβάνουν αυτούς τους τρεις “ήρωες” στην καλύτερη περίπτωση ως “δοσίλογους” συνεργάτες των Γερμανών εισβολέων, στο πλαίσιο μάλιστα του γερμανικού μεγαλοϊδεατισμού. Ούτε βεβαίως πρέπει να διαφεύγει της προσοχής μας ότι οι τάφοι δύο “ηρώων” της Ουκρανίας βρίσκονται ακόμα στη Γερμανία. Και τους τρεις δε, είναι η Γερμανία που τους φιλοξένησε, μετά τη φυγή τους από την σπαρασσόμενη Ουκρανία.

Τα παραδείγματα τέτοιων αμφιλεγόμενων “εθνικών ηρώων” καταγράφονται με έντονα γράμματα και κατά προτεραιότητα στις σελίδες της Ιστορίας. Όταν μάλιστα στις ίδιες σελίδες το αδικοχαμένο αίμα άγνωστων στρατιωτών και αμάχων στεγνώνει ταχύτατα, ώστε να ξεχνιούνται και πολύ γρήγορα. Σε κάθε περίπτωση, όμως, αυτός ο απαράδεκτος, καταστροφικός και άδικος πόλεμος στην Ουκρανία σηματοδότησε κατά πολλούς το «τέλος της ευτυχισμένης παγκοσμιοποίησης». Επίσης, σηματοδότησε την εδραίωση με πολέμους μιας νέας, πολυπολικής τάξης πραγμάτων με νέα “ψυχροπολεμικά μπλόκα”.

Ο άδικος αυτός πόλεμος, όμως, δεν πρέπει να επισκιάζει την ίδια την προϊστορία του. Ούτε ασφαλώς και την ύπαρξη και τα πεπραγμένα των τριών “εθνικών ηρώων” της δύστυχης Ουκρανίας. Γιατί μόνο με αυτήν την πολύτιμη γνώση μπορούμε αυτές τις πολύ δύσκολες ημέρες για όλη την ανθρωπότητα και να τον καταδικάσουμε στη βάση και των ιστορικών γεγονότων που προηγήθηκαν. Και μάλιστα χωρίς περιστροφές, ανούσιες στρατοπεδεύσεις ή ατεκμηρίωτους εξυπνακισμούς-εντυπωσιασμούς, αλλά σύμφωνα πάντα με το βιβλικό «ἀπόδοτε οὖν τὰ Καίσαρος Καίσαρι».