Υπάρχουν προϊόντα που ενώ φαίνονται ακριβά είναι οικονομικά για ό,τι προσφέρουν

Αυτό δηλώνει το cost-per-serving, πόσο δηλαδή πληρώνεις για κάθε κατανάλωση. Η τιμή ενός τροφίμου αξιολογείται συχνά από τον καταναλωτή με λανθασμένο τρόπο. Η βιβλιογραφία δείχνει ότι το συμπέρασμα “τα υγιεινά τρόφιμα είναι ακριβότερα” αλλάζει ανάλογα με το μέτρο σύγκρισης. Ένα μπουκάλι εξαιρετικά παρθένου ελαιολάδου, μια συσκευασία ξηρών καρπών ή ένα καλό τυρί μπορεί να φαίνεται ακριβό στο σούπερ μάρκετ, επειδή η τιμή αγοράς είναι υψηλότερη από ένα σνακ χαμηλού κόστους. Ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πόσο κοστίζει η συσκευασία, αλλά πόσο τελικά κοστίζει η μερίδα που καταναλώνω.

Σε μελέτη που πραγματοποιήθηκε στις ΗΠΑ, οι ερευνητές συνέκριναν τρόφιμα χρησιμοποιώντας τρεις δείκτες: κόστος ανά θερμίδα, κόστος ανά 100 gr βρώσιμου βάρους και κόστος ανά μέση μερίδα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα πιο υγιεινά τρόφιμα δεν είναι απαραίτητα πιο ακριβά. Αντιθέτως, με βάση όλα τα μέτρα αξιολόγησης, εκτός από το κόστος ανά θερμίδα, συχνά αποδεικνύονται φθηνότερα από λιγότερο υγιεινές επιλογές.

Παραδείγματα τροφίμων που φαίνονται ακριβά

Το ελαιόλαδο καλής ποιότητας κάποιος μπορεί να το θεωρεί ακριβό. Παρότι η τιμή αγοράς ενός καλού ελαιολάδου είναι υψηλότερη, ωστόσο μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε μικρότερη ποσότητα λόγω πιο έντονης γεύσης και καλύτερης ποιότητας. Έτσι, το πραγματικό κόστος ανά γεύμα δεν είναι τόσο μεγάλο όσο φαίνεται αρχικά. Τα κατεψυγμένα λαχανικά είναι μια επιλογή που πολλοί θεωρούν ακριβή συγκριτικά με ορισμένα φρέσκα. Ωστόσο, μειώνουν σημαντικά τη σπατάλη τροφίμων, διατηρούνται για μεγάλο χρονικό διάστημα και επιτρέπουν τη χρήση μόνο της ποσότητας που χρειάζεται κάθε φορά. Αυτό συχνά τα κάνει πιο οικονομικά συνολικά.

Ένα αρωματικός και ποιοτικός καφές μπορεί να φαίνεται περιττή αγορά μιας και κοστίζει αρκετά περισσότερο από έναν στιγμιαίο καφέ supermarket, αλλά συνήθως αποδίδει περισσότερες μερίδες με τελικό κόστος πολύ χαμηλότερο από έναν έτοιμο καφέ στο χέρι. Το ίδιο συμβαίνει και με τους ξηρούς καρπούς.

Η τιμή τους ανά κιλό είναι υψηλή, γι’ αυτό πολλοί τους αποφεύγουν και επιλέγουν λιγότερο υγιεινά σνακ, όπως πατατάκια /γαριδάκια. Ωστόσο, οι ξηροί καρποί καταναλώνονται σε μικρές ποσότητες και είναι ιδιαίτερα χορταστικοί και θρεπτικοί. Μια χούφτα αρκεί ως πλήρες σνακ σε αντίθεση με πιο φθηνά επεξεργασμένα προϊόντα, που συχνά καταναλώνονται πολύ πιο γρήγορα χωρίς να προκαλούν κορεσμό.

Η βρώμη φαίνεται να είναι πιο ακριβή σε σχέση με άλλα προϊόντα πρωινού, ειδικά όταν συγκρίνεται με οικονομικά δημητριακά. Στην πραγματικότητα όμως κάτι τέτοιο δεν φαίνεται να ισχύει. Μια συσκευασία μπορεί να καλύψει πολλές μερίδες, ενώ χρειάζεται μικρή ποσότητα για να δημιουργηθεί ένα πλήρες και χορταστικό πρωινό. Έτσι, παρότι η αρχική τιμή ίσως φαίνεται υψηλότερη, το πραγματικό κόστος ανά χρήση παραμένει ιδιαίτερα χαμηλό.

Παρόμοια περίπτωση αποτελούν κάποια τυριά, όπως παρμεζάνα, γραβιέρα, τσένταρ κ.α., που πολλοί τα αποφεύγουν λόγω τιμής, όμως στην πράξη μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε μικρότερες ποσότητες σε σχέση με κάποια άλλα τυριά, κυρίως πιο μαλακά (ανθότυρο, cottage, μοτσαρέλα κ.α.). Μικρότερη μερίδα από αυτά τα τυριά αρκεί για να δώσει extra γεύση στο γεύμα, με αποτέλεσμα το κόστος ανά γεύμα να παραμένει χαμηλό συγκριτικά με άλλα τυριά, που καταναλώνονται πολύ πιο γρήγορα.

Πώς να αξιολογείτε την τιμή

Η τιμή ανά κιλό αποτελεί έναν χρήσιμο δείκτη για να μπορεί ο καταναλωτής να έχει μία πλήρη εικόνα του κόστους. Πολλές φορές όμως αυτή η τιμή φαίνεται να είναι παραπλανητική. Ένα τρόφιμο με αυξημένη τιμή ανά κιλό είναι πιθανό να καταναλώνεται σε μικρές ποσότητες, ή ακόμη να διατηρείται για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς σημαντικές απώλειες. Αντίθετα, ένα φθηνό προϊόν μπορεί τελικά να αποδειχθεί ακριβότερο, εάν αλλοιωθεί ή απορριφθεί πριν καταναλωθεί.

Η σπατάλη των τροφίμων αποτελεί σημαντικό παράγοντα για να υπολογίσουμε τελικά το πραγματικό κόστος. Για παράδειγμα, ένα σακουλάκι κατεψυγμένων λαχανικών μπορεί να φαίνεται λιγότερο φρέσκο ή λιγότερο ελκυστικό από τα νωπά λαχανικά. Ωστόσο, συχνά δεν απαιτεί καθάρισμα, παρουσιάζει μικρότερες απώλειες λόγω αλλοίωσης και επιτρέπει καλύτερο έλεγχο της μερίδας.

• Διατροφική αξία vs κόστος

Τα όσπρια αποτελούν ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τροφίμων που προσφέρουν υψηλή διατροφική αξία με χαμηλό κόστος ανά μερίδα. Τα όσπρια παρέχουν φυτική πρωτεΐνη, σύνθετους υδατάνθρακες, φυτικές ίνες, σίδηρο, φυλλικό οξύ και άλλα σημαντικά μικροθρεπτικά συστατικά. Ο FAO τα χαρακτηρίζει ως προσιτή πηγή πρωτεΐνης, ιδιαίτερα σε περιβάλλοντα όπου η ζωική πρωτεΐνη είναι ακριβή ή λιγότερο διαθέσιμη, ενώ υπογραμμίζει και τη σημαντική περιεκτικότητά τους σε φυτικές ίνες, βιταμίνες και μέταλλα.

Τα αυγά αποτελούν επίσης κλασικό παράδειγμα τροφίμου υψηλής διατροφικής αξίας σε σχέση με το κόστος ανά μερίδα. Ακόμη και όταν η τιμή μιας συσκευασίας φαίνεται υψηλή σε σύγκριση με φθηνότερα αρτοσκευάσματα ή σνακ, η μερίδα ενός ή δύο αυγών προσφέρει ικανοποιητική ποσότητα πρωτεϊνών, βιταμίνες και υψηλό αίσθημα κορεσμού. Η οικονομική τους αξία γίνεται πιο εμφανής όταν αξιολογούνται όχι με βάση την τιμή ανά κιλό, αλλά με βάση το κόστος ανά γεύμα. Για παράδειγμα, μια ομελέτα με λαχανικά μπορεί να αντικαταστήσει ακριβότερες πηγές πρωτεΐνης.

Αντίστοιχα, οι ξηροί καρποί έχουν συχνά υψηλή τιμή ανά κιλό, όμως η συνιστώμενη διατροφική μερίδα είναι μικρή. Το ίδιο ισχύει για προϊόντα, όπως το ταχίνι και το φυστικοβούτυρο. Η συσκευασία τους μπορεί να φαίνεται ακριβή, ωστόσο η ποσότητα που αντιστοιχεί σε μία μερίδα είναι μικρή και προσφέρει υψηλή διατροφική αξία. Προϊόντα με αρκετή ζάχαρη ή κορεσμένα λιπαρά μπορεί να είναι φθηνά και πλούσια σε θερμίδες, αλλά συνήθως περιέχουν μικρές ποσότητες θρεπτικών συστατικών.

Αντίθετα, τρόφιμα πλούσια σε πρωτεΐνη, φυτικές ίνες, βιταμίνες και μέταλλα μπορεί να φαίνονται πιο ακριβά, αλλά συχνά προσφέρουν μεγαλύτερη πρόσληψη θρεπτικών συστατικών ανά μερίδα. Έτσι, μια διατροφή που βασίζεται σε υγιεινές επιλογές μπορεί, κάποιες φορές, να φαίνεται ότι κοστίζει περισσότερο σε σχέση με μια διατροφή χαμηλότερης διατροφικής αξίας, ωστόσο το συμπέρασμα αυτό μπορεί να αναιρεθεί, αν τα προϊόντα τα αξιολογήσουμε με βάση το κόστος ανά μερίδα και την συνολική διατροφική τους αξία.

Συχνά λάθη καταναλωτών

Συχνό λάθος των καταναλωτών είναι η σύγκριση προϊόντων μόνο με βάση την τιμή της συσκευασίας. Για παράδειγμα, μια μπάρα δημητριακών μπορεί να κοστίζει λιγότερο από ένα σακουλάκι ξηρών καρπών, όμως το δεύτερο περιέχει περισσότερες μερίδες και έχει μεγαλύτερη διατροφική αξία. Ένα άλλο λάθος είναι ότι δεν λαμβάνεται υπόψη η διάρκεια ζωής του προϊόντος. Κατεψυγμένα λαχανικά, κονσέρβες και ξηρά τρόφιμα μπορούν να μειώσουν σημαντικά την πιθανότητα σπατάλης, επειδή διατηρούνται για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και χρησιμοποιούνται σε ελεγχόμενες ποσότητες.

Πολλοί καταναλωτές επίσης επηρεάζονται από προσφορές και εκπτώσεις χωρίς να εξετάζουν αν πραγματικά χρειάζονται το προϊόν. Η αγορά μεγάλων ποσοτήτων τροφίμων, που τελικά δεν καταναλώνονται, οδηγεί σε σπατάλη χρημάτων και φαγητού, ακυρώνοντας το όποιο οικονομικό όφελος της προσφοράς. Ένα ακόμη συχνό λάθος αποτελεί το ότι οι καταναλωτές δεν συγκρίνουν την σχέση τιμής ανά κιλού ή ανά λίτρου με αποτέλεσμα προϊόντα που προωθούνται ως οικονομικά τελικά να μην είναι.

Τέλος, συχνά υποτιμάται η σημασία του κορεσμού. Τρόφιμα πλούσια σε πρωτεΐνη και φυτικές ίνες μπορεί να κοστίζουν λίγο περισσότερο ανά μερίδα, αλλά συμβάλλουν σε μεγαλύτερη αίσθηση πληρότητας και ενδέχεται να μειώνουν την ανάγκη για ενδιάμεσα σνακ. Επομένως, ένα πραγματικά οικονομικό γεύμα δεν είναι απλώς αυτό που παρέχει πολλές θερμίδες με χαμηλό κόστος, αλλά εκείνο που προσφέρει επαρκή ενέργεια, θρεπτικά συστατικά και κορεσμό με λογικό κόστος ανά μερίδα.

Πρακτικές συμβουλές εξοικονόμησης

Βασική πρακτική εξοικονόμησης χρημάτων είναι ο τελικός υπολογισμός του κόστους ανά μερίδα προϊόντος και όχι μόνο η συνολική τιμή αγοράς του προϊόντος. Ένα προϊόν που φαίνεται ακριβό, μπορεί τελικά να διαρκεί περισσότερο και έτσι να κοστίζει λιγότερο σε βάθος χρόνου. Κάποιες φορές οι μεγαλύτερες συσκευασίες δείχνουν να συμφέρουν περισσότερο, αυτό ισχύει όμως όταν ξέρουμε ότι θα τις καταναλώσουμε, διότι διαφορετικά καταλήγουν να είναι μια έξτρα σπατάλη.

Βασικός για την εξοικονόμηση χρημάτων είναι και ο σωστός προγραμματισμός των γευμάτων. Όταν υπάρχει πλάνο και οργάνωση αγορών και γευμάτων, τότε υπάρχει μειωμένη πιθανότητα παρορμητικών αγορών τροφίμων, που τελικά λήγουν και απορρίπτονται. Τέλος, η σωστή αποθήκευση των τροφίμων βοηθά σημαντικά στη μείωση της σπατάλης. Η κατάψυξη μπορεί να αυξήσει τη διάρκεια ζωής πολλών προϊόντων και να περιορίσει τελικά τα περιττά έξοδα.

Η Μαρία Παρίση είναι διαιτολόγος-διατροφολόγος

Σε συνεργασία με το medNutrition