Εκλογές στην Αρμενία: στοίχημα για την προσέγγιση με τη Δύση και την Τουρκία

Η Τουρκία αποφεύγει τη δημόσια παρέμβαση στην εκλογική διαδικασία, ωστόσο το αποτέλεσμα της αναμέτρησης επηρεάζει άμεσα τις σχέσεις Άγκυρας–Γερεβάν. Μια επικράτηση της γραμμής Πασινιάν θα μπορούσε να επιταχύνει το άνοιγμα των συνόρων και την αποκατάσταση εμπορικών και μεταφορικών συνδέσεων έπειτα από δεκαετίες παγώματος.

Στις 11 Μαΐου, οι δύο χώρες ολοκλήρωσαν τις τεχνικές προετοιμασίες για την έναρξη άμεσου εμπορίου, ενώ ο Τούρκος αντιπρόεδρος Τζεβντέτ Γιλμάζ και ο Νικόλ Πασινιάν υπέγραψαν Μνημόνιο Κατανόησης για την κοινή αποκατάσταση της ιστορικής γέφυρας του Άνι στα σύνορα των δύο χωρών.

Οι Αρμένιοι προσέρχονται στις κάλπες στις 7 Ιουνίου σε μια εκλογική αναμέτρηση που θεωρείται η σημαντικότερη από την ανεξαρτησία της χώρας και η οποία έχει εξελιχθεί σε ψήφο εμπιστοσύνης απέναντι στη στρατηγική του Νικόλ Πασινιάν για εξομάλυνση των σχέσεων με την Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν.

Το κυβερνών κόμμα «Πολιτική Σύμβαση» επιδιώκει νέα εντολή προκειμένου να προωθήσει την περιφερειακή συμφιλίωση με το Αζερμπαϊτζάν και την Τουρκία, να ενισχύσει τους δεσμούς με τη Δύση και να προχωρήσει σε συνταγματικές αλλαγές. Απέναντί του βρίσκεται μια κατακερματισμένη, σε μεγάλο βαθμό φιλορωσική αντιπολίτευση, η οποία αμφισβητεί τη νέα κατεύθυνση της αρμενικής εξωτερικής πολιτικής.

Η εκλογική αναμέτρηση έχει μετατραπεί ουσιαστικά σε κρίσιμη επιλογή για τη γεωπολιτική πορεία της χώρας. Το αποτέλεσμα μπορεί να καθορίσει όχι μόνο το πολιτικό μέλλον της Αρμενίας, αλλά και την πορεία σημαντικών περιφερειακών έργων μεταφορών, καθώς και την προσπάθεια του Γερεβάν να μειώσει την εξάρτησή του από τη Ρωσία και να ενισχύσει τις σχέσεις του με τη Δύση.

Η διαδικασία εξομάλυνσης απέκτησε νέα δυναμική αυτόν τον μήνα, όταν ο Πασινιάν ανακοίνωσε την επαναλειτουργία της σιδηροδρομικής σύνδεσης με την Τουρκία — μέσω Γεωργίας — για τις αρμενικές εισαγωγές και εξαγωγές, χαρακτηρίζοντάς την «σημαντική εξέλιξη» για την οικονομία της χώρας.

Ο εκπρόσωπος του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών, Οντζού Κετσελί, δήλωσε επίσης, ότι η Άγκυρα έχει ολοκληρώσει τις τεχνικές προετοιμασίες για την έναρξη άμεσου εμπορίου με την Αρμενία, στο πλαίσιο της διαδικασίας εξομάλυνσης που ξεκίνησε το 2022. Παράλληλα, ανέφερε ότι συνεχίζονται οι τεχνικές εργασίες για το άνοιγμα των κοινών συνόρων. Στη συνέχεια, ο Πασινιάν ανακοίνωσε ότι η Αρμενία θα προχωρήσει στην ανακαίνιση της σιδηροδρομικής γραμμής Γκιουμρί – Αχουρίκ – Ακίακα – Καρς, η οποία συνδέει τη χώρα με την Τουρκία, έργο που έχει ήδη ξεκινήσει από την τουρκική πλευρά.

Ο Αρμένιος πρωθυπουργός παρουσιάζει αυτές τις πρωτοβουλίες ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής για το άνοιγμα των κλειστών συνόρων και την επανασύνδεση της Αρμενίας με περιφερειακούς εμπορικούς και μεταφορικούς διαδρόμους, έπειτα από δεκαετίες απομόνωσης.

Η Τουρκία έκλεισε τα σύνορα με την Αρμενία το 1993, κατά τη διάρκεια του Πρώτου Πολέμου του Καραμπάχ, σε ένδειξη στήριξης προς το Αζερμπαϊτζάν, τον στενότερο σύμμαχό της στην περιοχή. Έκτοτε, οι σχέσεις Άγκυρας και Γερεβάν παρέμειναν ουσιαστικά παγωμένες, παρά τις επανειλημμένες αλλά αποτυχημένες προσπάθειες εξομάλυνσης.

Ο Πασινιάν και το κόμμα του έχουν στηρίξει την προεκλογική τους εκστρατεία σε υποσχέσεις οικονομικής ανάπτυξης, ειρήνης και περιφερειακής διασύνδεσης, υποστηρίζοντας ότι η ασφάλεια της Αρμενίας δεν μπορεί πλέον να εξαρτάται αποκλειστικά από τη Ρωσία. Η κυβέρνησή του προβάλλει όλο και πιο έντονα την άποψη ότι η εξομάλυνση των σχέσεων με την Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για το οικονομικό μέλλον της χώρας και τη μακροπρόθεσμη σταθερότητά της, μετά την επανάκτηση του Ναγκόρνο-Καραμπάχ από το Αζερμπαϊτζάν το 2023.

Ο Πασινιάν υποστηρίζει πλέον ότι η Αρμενία πρέπει να επικεντρωθεί στα διεθνώς αναγνωρισμένα σύνορα της σύγχρονης αρμενικής δημοκρατίας, εγκαταλείποντας ιστορικές και εθνικιστικές διεκδικήσεις σε περιοχές της ανατολικής Τουρκίας, τις οποίες μέρος του αρμενικού εθνικιστικού χώρου αποκαλεί «Δυτική Αρμενία».

Η στροφή αυτή έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από κόμματα της αντιπολίτευσης, πρώην ηγέτες και τμήματα της αρμενικής διασποράς, που κατηγορούν τον Πασινιάν ότι προχωρά σε υπερβολικές παραχωρήσεις προς την Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν εις βάρος της εθνικής ταυτότητας και της ασφάλειας της χώρας.

Δυνάμεις της αντιπολίτευσης έχουν ταχθεί ανοιχτά κατά της πολιτικής εξομάλυνσης, υποστηρίζοντας ότι η προσέγγιση με την Τουρκία και το Αζερμπαϊτζάν ενδέχεται να καταστήσει την Αρμενία πιο ευάλωτη και να αποδυναμώσει τους δεσμούς της με τη Ρωσία, τον παραδοσιακό της εταίρο στον τομέα της ασφάλειας. Παράλληλα, τάσσονται υπέρ στενότερων σχέσεων με τη Μόσχα και αμφισβητούν τη σταδιακή στροφή της χώρας προς τη Δύση.

Η προεκλογική περίοδος ανέδειξε βαθιές εσωτερικές εντάσεις στην Αρμενία, με διαδηλώσεις, συλλήψεις και συγκρούσεις ανάμεσα σε υποστηρικτές της αντιπολίτευσης, Αρμένιους πρόσφυγες από το Ναγκόρνο-Καραμπάχ και άλλους επικριτές του Πασινιάν.

Παρά το κλίμα πόλωσης και τις αντιδράσεις, οι δημοσκοπήσεις εξακολουθούν να δείχνουν τον Πασινιάν να διατηρεί προβάδισμα απέναντι στους αντιπάλους του, αν και σημαντικό ποσοστό των ψηφοφόρων παραμένει αναποφάσιστο.
Σύμφωνα με τις τελευταίες δημοσκοπήσεις που επικαλούνται αρμενικά μέσα ενημέρωσης, το κόμμα «Πολιτική Σύμβαση» συγκεντρώνει ποσοστά μεταξύ 25% και 32%, ενώ η αντιπολίτευση παραμένει κατακερματισμένη και χωρίς ενιαία πολιτική έκφραση.

Οι εκλογές παρακολουθούνται στενά και από τις ξένες δυνάμεις που δραστηριοποιούνται στην περιοχή.

Οι ΗΠΑ και η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζουν τον Πασινιάν ως έναν εταίρο που μπορεί να προωθήσει την ειρηνευτική διαδικασία με το Αζερμπαϊτζάν και, ταυτόχρονα, να περιορίσει τη ρωσική επιρροή στον Νότιο Καύκασο.

Η Ρωσία, αντίθετα, παρακολουθεί με αυξανόμενη καχυποψία τη σταδιακή προσέγγιση της Αρμενίας με τη Δύση. Παρά τις ολοένα πιο τεταμένες σχέσεις με την κυβέρνηση Πασινιάν, η Μόσχα εξακολουθεί να διατηρεί σημαντική επιρροή στην ενέργεια, το εμπόριο και τους μηχανισμούς ασφαλείας της χώρας.

Η Τουρκία στηρίζει τη διαδικασία εξομάλυνσης των σχέσεων με την Αρμενία, διατηρώντας ωστόσο στενό συντονισμό με το Αζερμπαϊτζάν, του οποίου η στρατηγική συμμαχία με την Άγκυρα παραμένει κομβικής σημασίας για τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην περιοχή.

Τα τουρκικά ΜΜΕ και οι τουρκικοί αναλυτικοί κύκλοι βλέπουν το θέμα κυρίως μέσα από 4 βασικούς άξονες:

1. Ο Πασινιάν απομακρύνεται έμμεσα από ιστορικές εδαφικές αφηγήσεις

Στην Τουρκία προβάλλεται αρκετά η προσπάθεια του Νικόλ Πασινιάν να απομακρύνει την αρμενική πολιτική από ιστορικές ή συμβολικές αναφορές που στην τουρκική ανάλυση θεωρούνται ευαίσθητες ή προβληματικές για τις σχέσεις με την Τουρκία.

Τουρκικά think tanks και αναλυτές παρουσιάζουν θετικά τις δηλώσεις του περί «πραγματικής Αρμενίας» και μη εδαφικών διεκδικήσεων. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ανάλυση του τουρκικού κέντρου AVİM, που αναφέρεται ακριβώς στις δηλώσεις Πασινιάν για «Western Armenia».
Μάλιστα, ο ίδιος ο Πασινιάν έχει δηλώσει ότι:
«Όταν ενοχλούμαστε από τον όρο “Western Azerbaijan”, πρέπει να σκεφτόμαστε ότι και ο όρος “Western Armenia” μπορεί να ενοχλεί άλλους».
Αυτή η τοποθέτηση έχει αναπαραχθεί έντονα σε τουρκικά και αζερικά μέσα.

2. Η Άγκυρα βλέπει τις εκλογές ως ευκαιρία εξομάλυνσης

Τα φιλοκυβερνητικά τουρκικά μέσα παρουσιάζουν τις εκλογές ως κρίσιμο σημείο για: άνοιγμα συνόρων, εμπορικές διασυνδέσεις, σιδηροδρομική επανασύνδεση, και περιφερειακούς διαδρόμους μεταφορών.

Υπογραμμίζουν ότι: η νίκη Πασινιάν μπορεί να επιταχύνει την εξομάλυνση, ενώ μια επιστροφή φιλορωσικών ή πιο εθνικιστικών δυνάμεων θα μπορούσε να παγώσει ξανά τη διαδικασία.

Στην τουρκική αρθρογραφία εμφανίζεται συχνά η ιδέα ότι:
«για πρώτη φορά υπάρχει ρεαλιστική πιθανότητα ανοίγματος των συνόρων».

3. Η Τουρκία αποφεύγει να εμφανιστεί ότι παρεμβαίνει

Τα περισσότερα τουρκικά ΜΜΕ προσέχουν να μην παρουσιάζουν ανοιχτή στήριξη προς τον Πασινιάν, επειδή αυτό θα μπορούσε να λειτουργήσει αρνητικά στην Αρμενία.

Αντίθετα, η γραμμή είναι: «η Τουρκία στηρίζει την εξομάλυνση»,
αλλά «σε συντονισμό με το Αζερμπαϊτζάν».

4. Το θέμα “Western Armenia” αντιμετωπίζεται ως ζήτημα ασφαλείας

Στον τουρκικό δημόσιο λόγο, ο όρος «Δυτική Αρμενία» θεωρείται από μέρος του αναλυτικού χώρου ως ευαίσθητος, επειδή: συνδέεται με ιστορικές μνήμες, θεωρείται πιθανή βάση μελλοντικών αφηγήσεων περί εδαφικών διεκδικήσεων, και χρησιμοποιείται από εθνικιστικούς κύκλους στην Αρμενία και τη διασπορά.

Γι’ αυτό οι δηλώσεις Πασινιάν που απομακρύνονται από τέτοιες αναφορές αντιμετωπίζονται θετικά από μεγάλο μέρος του τουρκικού αναλυτικού χώρου.

Υπό αυτό το πρίσμα, οι εκλογές της 7ης Ιουνίου αντιμετωπίζονται ως κρίσιμο δημοψήφισμα για τη γεωπολιτική κατεύθυνση της Αρμενίας: συνέχιση της πολιτικής ανοίγματος προς την Τουρκία και τη Δύση ή επιστροφή σε μια πιο εθνικιστική και φιλορωσική πορεία.