Πώς θα λειτουργήσει το υπερταμείο της συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν – Άκρα μυστικότητα για το κείμενο

Το ταμείο έχει στόχο να προσφέρει και στις δύο πλευρές οικονομικά κίνητρα για να καταλήξουν σε οριστική συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου, εξήγησε η πηγή, η οποία θέλησε να διατηρήσει την ανωνυμία της καθώς το σχέδιο αυτό δεν έχει ανακοινωθεί επισήμως. Η ύπαρξη του ταμείου ήταν γνωστή, αλλά το Reuters αποκαλύπτει για πρώτη φορά ότι υπάρχουν ήδη δεσμεύσεις για περισσότερο από το μισό ποσό και ότι θα χρηματοδοτηθεί εξ ολοκλήρου από ιδιωτικά κεφάλαια.

Το ταμείο αυτό είναι ένα ιδιωτικό επενδυτικό μέσο, όχι ένα πρόγραμμα ανοικοδόμησης ή αποζημιώσεων, και δεν θα περιλαμβάνει κυβερνητικά χρήματα ή επιχορηγήσεις, ανέφερε η πηγή, προσθέτοντας ότι εταιρείες με έδρα τις ΗΠΑ, τα αραβικά κράτη του Κόλπου, την Ασία, τη Νότια Αμερική και την Αφρική έχουν συμφωνήσει να δεσμευτούν για χρηματοδότηση. Οι επενδύσεις για τις οποίες υπάρχουν δεσμεύσεις αφορούν τομείς όπως η ενέργεια, η επιμελητεία, η μεταποίηση και οι μεταφορές, ανέφερε η πηγή.

Ανώτερη ιρανική πηγή δήλωσε στο Reuters ότι η Τεχεράνη είχε αρχικά ζητήσει 400 δισεκατομμύρια δολάρια ως πολεμικές αποζημιώσεις από τις ΗΠΑ, αλλά η Ουάσινγκτον είχε δηλώσει ότι δεν θα τα παρείχε. Τότε δημιουργήθηκε η ιδέα για το ταμείο, το οποίο θα ονομάζεται Ταμείο Ανοικοδόμησης και Ανάπτυξης.

Ο μηχανισμός προβλέπει ότι οι χώρες της περιφέρειας θα συνεισφέρουν με διάφορους τρόπους, σημείωσε η ιρανική πηγή. Μεταξύ αυτών είναι η παροχή δανείων, η δημιουργία πιστωτικών γραμμών ή η άμεση χρηματοδότηση της ανοικοδόμησης υποδομών που υπέστησαν ζημιές στον πόλεμο, συμπεριλαμβανομένων εγκαταστάσεων όπως το χαλυβουργικό συγκρότημα Mobarakeh, διυλιστήρια, αεροδρόμια. Το Ιράν, μια από τις μεγαλύτερες οικονομίες της Μέσης Ανατολής, δεν έχει προσελκύσει σχεδόν καθόλου άμεσες ξένες επενδύσεις τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες λόγω των διεθνών και αμερικανικών κυρώσεων.

Στη χώρα υπάρχουν τα δεύτερα μεγαλύτερα επιβεβαιωμένα κοιτάσματα φυσικού αερίου και τα τέταρτα μεγαλύτερα επιβεβαιωμένα κοιτάσματα πετρελαίου. Έχει επίσης έναν νεαρό, μορφωμένο πληθυσμό άνω των 92 εκατομμυρίων, μια διαφοροποιημένη βιομηχανική βάση και σημαντικό ανεκμετάλλευτο δυναμικό σε τομείς που κυμαίνονται από τα πετροχημικά και την εξόρυξη έως τον τουρισμό και τη γεωργία.

Το επενδυτικό ταμείο δεν θα συσταθεί ούτε θα τεθεί σε λειτουργία μέχρι να συναφθεί μια οριστική και ικανοποιητική συμφωνία. Μόλις υπογραφεί το μνημόνιο κατανόησης ΗΠΑ- Ιράν, θα ακολουθήσει μια διαδικασία διαπραγμάτευσης που προβλέπεται να διαρκέσει 60 ημέρες.

«Θα συσταθεί μόλις υπογραφεί η τελική συμφωνία», δήλωσε η πηγή. «Στη διάρκεια αυτών των 60 ημερών οι διαχειριστές του ταμείου θα συνεργαστούν με Ιρανούς και επενδυτές για να σχεδιάσουν τα έργα». Το Ιράν και το Πακιστάν, που μεσολάβησε για την σύναψη του μνημονίου κατανόησης, δεν έχουν σχολιάσει προς το παρόν τις πληροφορίες.

Εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου παρέπεμψε στη συνέντευξη που παραχώρησε ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς τη Δευτέρα στην οποία δήλωσε ότι το Ιράν θα μπορούσε να αποκτήσει πρόσβαση σε ένα ταμείο ανοικοδόμησης ύψους 300 δισεκ. δολαρίων υποστηριζόμενο από τις χώρες του Κόλπου, αν καταλήξει σε συμφωνία με την Ουάσινγκτον. Η πηγή δεν διευκρίνισε ποιος και πώς θα διαχειρίζεται το ταμείο, σημειώνοντας ότι οι βασικές λεπτομέρειες δεν έχουν ακόμη οριστεί.

Για «ασάφεια» μιλούν Αμερικανοί

Σύμφωνα με όσα δηλώνουν αξιωματούχοι στο CNN, το κείμενο της συμφωνίας είναι απίστευτα ασαφές, με κύριο στόχο τη δημιουργία ενός πιο ευνοϊκού κλίματος για τις εξαιρετικά τεχνικές, διά ζώσης συνομιλίες που πρόκειται να ακολουθήσουν. Το πλαίσιο αυτό στοχεύει στο να δώσει στο Ιράν τη δυνατότητα να «πουλήσει» τη συμφωνία πολιτικά στο εσωτερικό του ακροατήριο – προσθέτουν.

Επιπλέον, όπως τονίζουν, το κείμενο του μνημονίου συναντίληψης (MOU) – το οποίο όπως επιβεβαίωσε τη Δευτέρα ο αντιπρόεδρος Τζέι ντι Βανς, έχει έκταση μιάμισι σελίδα – δεν αποτυπώνει κρίσιμες δεσμεύσεις που έχει αναλάβει το Ιράν προς τις ΗΠΑ μέσω ανεπίσημων διαύλων, οι οποίες, όπως υποστήριξαν, τους έδωσαν μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση για να υπογράψουν τη συμφωνία. «Ο κόσμος δεν πρέπει να δίνει υπερβολική σημασία στη διατύπωση του μνημονίου», δήλωσε ένας από τους αξιωματούχους, περιγράφοντας τη συμφωνία ως ένα «πολιτικό έγγραφο».

«Αυτό που είναι πιο σημαντικό από το ίδιο το έγγραφο είναι οι συνεννοήσεις που έχουμε κάνει μεταξύ μας, και γι’ αυτό είναι σημαντικό να ολοκληρωθεί [σσ. η υπογραφή του μνημονίου], ώστε να δημιουργήσουμε το περιβάλλον για να πάμε να τα συζητήσουμε όλα αυτά τα πράγματα. Διότι ουσιαστικά λέει ότι θα άρουμε τις κυρώσεις, θα κάνουμε μια συμφωνία για τα πυρηνικά, θα ξεπαγώσουμε κεφάλαια», είπε ο ίδιος αξιωματούχος. «Αλλά θα άρουμε τις κυρώσεις, ξέρετε, βάσει της προόδου. Θα αποδεσμεύσουμε κεφάλαια μόλις συμφωνήσουμε στους σχετικούς μηχανισμούς». Ο ίδιος αξιωματούχος πρόσθεσε ότι η διαπραγματευτική ομάδα του προέδρου «κατέληξε σε μια διατύπωση που επιτρέπει (στο Ιράν) να πει αυτά που πρέπει να πει για την εσωτερική του πολιτική».

Τι δεν περιγράφεται στο μνημόνιο 

Ωστόσο, αυτή η δυναμική ενέχει τον κίνδυνο σφοδρών αντιδράσεων για την κυβέρνηση Τραμπ στο εσωτερικό της χώρας. Αξιωματούχοι εργάζονται εδώ και μήνες για να καταλήξουν σε συμφωνία με το Ιράν, επιδιώκοντας να τερματίσουν έναν βαθιά μη δημοφιλή πόλεμο χωρίς ξεκάθαρο τέλος, ο οποίος έχει εκτοξεύσει τις τιμές των καυσίμων στα ύψη. Ήδη, οι συντηρητικοί υποστηρικτές της σκληρής γραμμής απαιτούν να δουν το πλαίσιο, υποψιαζόμενοι ότι ο πρόεδρος Τραμπ και η κυβέρνησή του παραχώρησαν πάρα πολλά στο όνομα του τερματισμού του πολέμου.

Το κείμενο της συμφωνίας δεν περιγράφει με συγκεκριμένες λεπτομέρειες ποιες δεσμεύσεις έχει αναλάβει το Ιράν σχετικά με το απόθεμά του σε εξαιρετικά εμπλουτισμένο ουράνιο, σύμφωνα με άτομο που είδε το κείμενο και το περιέγραψε στο CNN, παρόλο που ο Τραμπ και άλλοι αξιωματούχοι επιμένουν ότι οι ΗΠΑ θα επιβλέψουν την καταστροφή του. Αντίθετα, η συμφωνία αναφέρει με γενικούς όρους ότι το Ιράν «επαναλαμβάνει ότι δεν θα παραγάγει ποτέ πυρηνικά όπλα», μια δέσμευση που η Τεχεράνη είχε αναλάβει και στη συμφωνία για τα πυρηνικά του 2015 με την κυβέρνηση Ομπάμα.

Ωστόσο, Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστήριξαν ότι το Ιράν έχει διαμηνύσει «παρασκηνιακά» στις ΗΠΑ ότι θα προσφέρει τις παραχωρήσεις που ζητά η κυβέρνηση Τραμπ. Αυτό περιλαμβάνει την εμπλοκή των ΗΠΑ στην καταστροφή των εμπλουτισμένων υλικών επί τόπου, σε συντονισμό με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA). Οι αξιωματούχοι δήλωσαν ότι μια τέτοια παραχώρηση δεν αναφέρεται ρητά στο έγγραφο.

Αντίθετα, το κείμενο περιγράφει με κάποια λεπτομέρεια ποια οικονομική ελάφρυνση μπορεί να αναμένει το Ιράν εάν εκπληρώσει τις δεσμεύσεις του, συμπεριλαμβανομένης της δυνατότητας να έχει πρόσβαση σε ένα αναπτυξιακό ταμείο ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων στο μέλλον, σύμφωνα με τους αξιωματούχους. Τόσο ο Τραμπ όσο και ο Βανς ήταν ανένδοτοι ότι το ταμείο δεν θα χρηματοδοτηθεί με αμερικανικά δολάρια.

Το κείμενο είναι λιγότερο σαφές όσον αφορά το ξεπάγωμα των ιρανικών περιουσιακών στοιχείων, αναφέροντας μόνο ότι θα αποδεσμευτούν και θα τεθούν «πλήρως στη διάθεσή του» όταν σημειωθεί πρόοδος κατά τη διάρκεια των επόμενων γύρων διαπραγματεύσεων, χωρίς να προσδιορίζεται χρονοδιάγραμμα.

Η συμφωνία ορίζει επίσης ότι το Ιράν θα μπορεί να πουλάει το πετρέλαιο και τα πετροχημικά προϊόντα του μόλις υπογραφεί το μνημόνιο συναντίληψης, και ότι οι ΗΠΑ θα εκδώσουν εξαιρέσεις από τις κυρώσεις (sanction waivers) για να του επιτρέψουν να αποκομίσει οικονομικό όφελος από τις πωλήσεις.

Όταν ρωτήθηκε για τις εξαιρέσεις από τις κυρώσεις, Αμερικανός αξιωματούχος χαρακτήρισε τη συμφωνία «βασισμένη στην απόδοση» και δήλωσε ότι το Ιράν «θα έχει πρόσβαση στα οφέλη του μνημονίου μόνο εάν συμμορφωθεί με όλα τα σημεία που συμφώνησε – συμπεριλαμβανομένης της μη απόκτησης πυρηνικού όπλου, της εξουδετέρωσης του εμπλουτισμένου υλικού του και της μη παρέμβασης στην ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ».

Αν και οι ΗΠΑ δεν έχουν δώσει το κείμενο της συμφωνίας στη δημοσιότητα, αντίγραφα της συμφωνίας κυκλοφορούν μεταξύ Ευρωπαίων και άλλων αξιωματούχων της G7 που έχουν συγκεντρωθεί στη Γαλλία για τη φετινή σύνοδο κορυφής της Ομάδας των 7, σύμφωνα με άτομο που γνωρίζει τις συζητήσεις. Οι ηγέτες πίεσαν τον Τραμπ για διευκρινίσεις σε ορισμένα σημεία κατά τη διάρκεια συναντήσεων που πραγματοποιήθηκαν στο αλπικό θέρετρο Εβιάν-λε-Μπεν.

Η μυστικότητα γύρω από το κείμενο της συμφωνίας έχει προκαλέσει αντιδράσεις ακόμη και από ορισμένους συμμάχους του Τραμπ, οι οποίοι διερωτώνται γιατί ένα πλαίσιο που έχει ήδη υπογραφεί πρέπει να παραμένει κρυφό. Δημόσια, ο Βανς δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θέλουν να δημοσιεύσουν τη συμφωνία, αλλά ότι υπάρχει «διπλωματική διαδικασία» σε εξέλιξη και ότι το Ιράν και οι μεσολαβήτριες χώρες ήθελαν να κάνουν τη «σταδιακή παρουσίαση» της κυκλοφορίας της. «Οι Καταριανοί και οι Πακιστανοί μεσολαβούν σε όλη αυτή τη διαπραγμάτευση με τους Ιρανούς, και μας ζήτησαν ουσιαστικά να καθορίσουμε τη σειρά με την οποία θα το παρουσιάσουμε», δήλωσε στο Fox News την Τρίτη.